Fârâbî'de nübüvvet ve deizmde vahiy: (Bilgi değeri bağlamında bir karşılaştırma)

Bu çalışma, deizmin vahye olan yaklaşımını, en önemli İslam filozoflarından biri olan Fârâbi'nin nübüvvet anlayışı ile kıyaslamayı amaçlamaktadır. Deizm, Tanrı'nın bir peygamber aracılığı ile insanlarla iletişim kurmasını bazen imkânsız bazen de gereksiz görmektedir. Tanrı'nın âleme olan tasarrufu sadece ilk yaratılışta gerçekleşmiş bir olay olarak görülmesi sonucunda, tarihin belli bir döneminde seçilmiş bir kişiye vahiy gönderilmesi ve bu vahyin çağlar sonrası için bağlayıcı ilkeler barındırması deist düşünürler tarafından kabul görmemiştir. Bu nedenle özelde Hristiyanlık genelde ise tüm vahiy dinleri deistler tarafından yoğun bir şekilde eleştirilmiştir. Fârâbi ise Tanrı ile insan arasında gerçekleşen ilahi vahyin imkânı ve gerekliliği konusunda yeni bir nübüvvet öğretisi geliştirmiştir. Onun ilk başkan tasarısı ve insanın Faal Akıl ile kurmuş olduğu iletişime yönelik akli izahları sonucunda, Tanrı ile insan arasında muhtemel bir iletişim yöntemine imkân tanımakta hatta erdemli toplumlar için bu tür bir iletişim zorunlu görülmektedir. Fârâbi ve deizm arasında vahiy eksenli yapılan bu karşılaştırma sonucunda, deistlerin gereksiz ve geçersiz olarak kabul ettiği ilahi vahyin, Fârâbi'nin tasarladığı erdemli toplum ve ideal şehir için gerekliliğinin ve imkanının ortaya konması bu tezi diğer çalışmalardan ayırmaktadır. Çalışmamızın ilk kısmında deizmin doğal din kavramıyla ifade ettiği yeni din anlayışı ele alınmıştır. Bununla birlikte deistlerin semavi dinlerde kabul edildiği şekliyle ilahi bir vahyin gerekliliğine ve geçerliliğine yönelik itirazlarına değinilmiştir. İkinci kısmında ise deist düşünürlerin ilahi vahye karşı geliştirdiği argümanlar Fârâbi felsefesinde ve onun nübüvvet öğretisiyle karşılaştırılmıştır. Sonuç bölümünde ise deist düşünürlerin ve Fârâbi'nin vahiy kavramına farklı açılardan yaklaştıkları, bununla birlikte az da olsa benzer noktaların bulunduğu kanaatine varılmıştır.