Fen bilimleri öğrenci, öğretmen adayları ve öğretmenlerin bilimsel bilginin ontolojik boyutlarına yönelik görüşleri

Bu çalışmanın öncelikli amacı, öğrencilerin, fen bilimleri öğretmen adaylarının ve fen bilimleri öğretmenlerinin bilimsel bilginin yapılandırılma sürecinin merkezinde yer alan temel kavramlara yönelik görüşlerini belirlemek, bilimsel bilgiye kaynaklık eden varlıkları, nasıl anlamlandırdıkları ve ne tür bilgi yapılarına ait olduklarını saptamaktır. Öte yandan, araştırma boyunca öğrencilerin, fen bilimleri öğretmen adaylarının ve fen bilimleri öğretmenlerinin gerçeklik algılarını araştırmak ve bu algılarının kavram yanılgıları üzerine etkilerini saptamak ve önerilerde bulunmak hedeflenmektedir. Çalışma kapsamında karma yöntemin tarama deseni kullanılmıştır. Bu kapsamda ilk olarak ısı sıcaklık konusunda ontolojik görüşleri saptayabilmek için Bilimsel Olgusallık Anketi (BOA) ve derinlemesine bilgi edinebilmek için ısı-sıcaklık konusuna yönelik yarı yapılandırılmış Bilimsel Bilginin Ontolojik Boyutlarına Yönelik Görüşme (BBOBYG) Formu geliştirilmiştir hazırlanmıştır. BOA seçkisiz olarak belirlenen toplamda 345 7. sınıf öğrencisine, 106 fen bilgisi öğretmen adayına ve 96 fen bilimleri öğretmenine uygulanmıştır. BOA'nın uygulandığı katılımcılardan yine seçkisiz olarak belirlenen 38 7. sınıf öğrencisi, Ege bölgesinde yer alan bir devlet üniversitesinin eğitim fakültesinin fen bilgisi öğretmenliği 3. Sınıfına devam eden 16 öğrencisi ve 12 fen bilimleri öğretmenleri ile Bilimsel Bilginin Ontolojik Boyutlarına Yönelik Görüşme (BBOBYG) yapılmıştır. Çalışma grubunun ontolojik anlayışları tanım, duyumsanma, iletim, yalıtım ve varlık alanında incelenmiştir. İletim, duyumsanma ve yalıtım konusunda tutarlılık incelenerek bilgi yapıları saptanmaya çalışılmıştır. Öğrencilerin, tanımları ezberledikleri, ısı ve sıcaklık kavramlarını birbirlerine karıştırdıkları,13 kişi hariç ısının görülebilir olduğunu ve buhar gibi tüttüğünü ifade etmişlerdir. İletim konusunda 10 öğrenci dışındaki öğrenciler sıcaklık ve soğukluğun iletildiğini ifade etmişlerdir. Bu öğrencilerden 21 kişinin bilgi yapısı teori benzeri 7 öğrenci ise parçacıklı bilgi yapısını göstermektedir. Isının yalıtımı konusunda ise 15 kişi parçacıklı bilgi yapısı, 13 kişi ise teori benzeri bilgi yapısı özelliği göstermektedir. Öğretmen adaylarından 8 kişi tanımları doğru yapmış ve bilgileri tutarlıdır.7 kişi tanımları doğru yapmasına rağmen ardından gelen sorularda tutarsızlık görülmüştür. 1 kişi ısı ve sıcaklık tanımlarını karıştırmıştır. Isının varlığı kategorisinde 6 öğretmen adayının ısının görülebildiğine dair düşünceleri vardır. 3 öğretmen adayı ısının tütme gibi görüldüğüne dair ifadeleri vardır. Isının duyumsanması kategorisinde 8 kişide ısı ve sıcaklığa dair duyumsanma görülmemiştir. 8 kişide duyumsanma saptanmış 4 kişinin bilgileri parçacıklı bilgi yapısına, 4 kişinin bilgileri teori nitelikli bilgi yapısına ait özellik göstermiştir. Isının iletiminde enerji ifadesini kullanan öğretmen adaylarının (8 kişi) 5 kişisi teori benzeri bilgi yapısı 3 kişisi ise parçacıklı bilgi yapısına benzer özellikler göstermiştir. Sıcaklık ve soğukluk iletimi ifadesini kullanan 5 öğretmen adayından 3 kişi parçacıklı bilgi yapısına 2 kişi ise teori bilgi yapısına ait özellik göstermiştir. Tanecik iletimi olduğunu ifade eden 3 öğretmen adayının düşünceleri parçacıklı bilgi yapısı teorisine uyumlu özellikler göstermiştir. Isının yalıtımı düşüncesi çoğunlukla (9 kişi) tutarlı olup teori bilgi yapısı özelliği gösterirken, 3 kişi parçacıklı bilgi teorisine ait özellikler göstermiştir. Isı yalıtımında kavram yanılgısı gösteren öğretmen adaylarının düşüncelerinin teori benzeri yapıda oluştuğu saptanmıştır. Öğretmenler tanım konusunda tutarlı doğru bilgi vermişlerdir. Isının varlığı kategorisinde ısı akışı ifadesini sıkça kullanmalarına rağmen sıvı veya gaz gibi davranışların olmadığını ifade etmişlerdir. Isı ve sıcaklığa dair duyumsanma görülmemiştir.1 kişi hariç tüm öğretmenler enerjinin iletileceği konusunda teori bilgi yapısı özellikleri göstermiştir. 1 öğretmen parçacıklı bilgi yapısı özelliği göstermiştir. 1 kişi hariç tüm öğretmenlerde ısının yalıtımı düşüncesi teori yapısı göstermektedir. 1 öğretmenin verdiği kavram yanılgısı ifadesi parçacıklı yapıdadır. Anahtar Kelimeler: Bilgi yapıları, ısı ve sıcaklık, kavram yanılgısı, ontoloji