Halk kültüründe ve halk belleğinde Adnan Menderes

Adnan Menderes siyasî tarihimizde "Yeter Söz Milletindir!" diyerek yola çıkıp Demokrat Parti'yi 1946'da Celal Bayar, Refik Koraltan ve M. Fuat Köprülü ile birlikte kurmuştur. 1950-1960 yılları arasında başbakan olarak görev yaparak Türk siyasî tarihinde on yıllık bir döneme damgasını vurmuş önemli bir şahsiyettir. Bunun yanı sıra siyasete girdiği 1930'dan önce Aydın'ın Çakırbeyli Köyü'nde dedesi Hacı Ali Paşa'dan kalan çiftliğinde çiftçilik yaparak kırsal kesimi oluşturan halk içinde bir toprak beyi olarak da karşımıza çıkmaktadır. Adnan Menderes siyasî hayatı boyunca gücünü halktan aldığını, halkı temsil ettiğini ve halkın sözcüsü olduğunu iddia ettiği bir çizgide siyaset yapmıştır. Bu nedenle çalışmamızda halk nezdinde alan araştırmaları yapılarak Adnan Menderes'in halk kültüründe, halkın hafızasında nasıl bir yer edindiği geçmişten bugüne hem kamuoyunda hem de sosyal, siyasal ve kültürel düzlemdeki yeri yazılı/sözlü kaynaklar, süreli yayınlar, arşiv taramaları, derleme çalışmaları ışığında nasıl bir iz bıraktığı tespit edilmiştir. Halk belleği bizim için daima bir arşiv niteliğinde olduğundan önemlidir. Adnan Menderes'in gerek toprak beyi gerekse Serbest Cumhuriyet Fırkası, Cumhuriyet Halk Partisi ve Demokrat Parti içindeki siyasî kimliği halkın hafızasında ve halkın kolektif bilincindeki yeri çalışmamızın esasını oluşturmaktadır. Bu bağlamda halkın Adnan Menderes hakkındaki hatıratları, o döneme ait tanıklıkları, tecrübeleri Menderes'in gerek siyasete girmeden önceki gerekse siyasete girişinden sonrası ve askeri darbe ile siyasetten uzaklaştırılıp idam edilinceye kadar geçen süreç içinde öne çıkan olayların halk tarafından nasıl değerlendirildiği, derleme çalışmaları, arşiv taramaları ve yazılı kaynaklardan istifade edilerek bir araya getirilmiştir. Çalışmamızın özgün yanı; şimdiye kadar Adnan Menderes üzerine yapılan teorik bilgi kaynaklı çalışmaların ötesinde onun hayatına dahil olmuş kişilerin ve bu kişilerin ikinci, üçüncü kuşaktan devam eden jenerasyonunun görüş ve tutumlarını geniş bir alan çalışması ile derleyip yazıya aktarmasıdır. Bu bağlamda Adnan Menderes'in Çakırbeyli'deki çiftliğinde tarımla uğraştığı yıllar, siyasete girişi, kendi çiftliğinden halka toprak dağıtması, Atatürk ile tanışması, Ankara'dan Aydın'a gelip giderken halk ile olan iletişimi, başbakanlığı sırasında yapmış olduğu icraatler, darbe sonrası Yassıada'da geçirdiği tutukluluk günleri gibi pek çok önemli hadise halkın tanıklığı ve halkın gözünden bugünün bakış açısı ile değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler bu çalışma ile tarafımızdan kayıt altına alınmıştır.