Folk culture
185 theses under this subject heading
Sosyokültürel etkenler ve değişkenler bağlamında rekabet folkloru: Fatsa ve Ünye örneği
İnsanların bireysel ve toplumsal olarak çeşitli dönemlerde, bağlamlarda ve biçimlerde gerçekleştirdikleri iletişim süreçlerinin, bu doğrultuda birbirleriyle kurdukları bağların, zaman zaman, çeşitli nedenlerle rekabet temeline dayalı olarak da sürdürülebildikleri bilinmektedir. Söz konusu rekabet olgusunun, bireyin ve toplumun kültürel üretim, tüketim ve aktarım süreçleriyle bütünleşerek sosyal değerlerin, inanışların ve folklorun çeşitli alanlarında ortaya rekabet temelli türlü verilerin çıkmasına yol açabildiği de görülmektedir. Bunun sonucu olarak rekabet olgusu çerçevesinde folklorun inceleme alanına giren zengin konu ve ürünlerin ortaya çıktığı bilinmekle birlikte, "rekabet folkloru" bağlamında henüz müstakil çalışmaların yeterli düzeyde gerçekleştirilmemiş olduğu dikkati çekmektedir. Bu dikkatten hareketle, ortaya konulan söz konusu ürünlerin niteliklerini ve temellerini belirlemeyi ve bunları türlü değişkenler çerçevesinde çözümlemeyi hedefleyen bu çalışmada folklor ve rekabet konusu, Fatsa ve Ünye örnekleminde incelenmiştir. Saha araştırmaları kapsamında kullanılan derinlemesine gözlem ve görüşme yöntemleriyle elde edilen veriler tasnif edilerek bütüncül ve disiplinlerarası yaklaşımla çözümlenmiştir. Çeşitli tasnif maddeleri altında Fatsa ve Ünye örnekleminde oluşan rekabet olgusu ve algısı, bunun kültüre ve kültürel ürünlere yansımaları, davranış folkloru, inanışlar, ritüeller, anlatılar ve kalıpyargılar bağlamında oluşturulan ürünler, çalışmada kapsamlı biçimde analiz edilmiştir. Sahada yapılan gözlemler, kaynak kişilerden elde edilen veriler ve konu bağlamında gerçekleştirilen araştırmalar sonucunda iki ayrı grup örneği olarak tanımlanan Fatsa ve Ünye ilçelerindeki birey ve toplulukların davranış örüntülerinde ve kalıpyargılarında büyük ölçüde benzerlikler olduğu görülmüştür. Benzer özelliklere sahip olan iki ilçe ve yine benzer davranış örüntülerine sahip iki ilçe insanı arasında köklü bir geçmişe bağlı olarak şekillenen rekabetin temelindeyse çok çeşitli etkenlerin ve değişkenlerin varlığı dikkati çekmektedir. Çalışma kapsamında söz konusu etken ve değişkenlerin geçmişten günümüze kadar süregelen durumu kapsamlı bir şekilde ele alınmış, geçmişte daha çok sosyolojik ve politik etkenlerle biçimlendiği tespit edilen rekabetin günümüzde daha çok, her iki ilçenin de il olma isteği çerçevesinde biçimlendiği görüldüğünden, çalışmada özellikle sosyal medyada genç kuşaklar tarafından yapılan rekabet içerikli paylaşmalar da dikkate alınarak, söz konusu rekabet, değişim ve dönüşüm biçimleri odağında da değerlendirilmiştir.
Halkbilimi bağlamında Türkiye'nin kültür politikaları ve kültürel diplomasi uygulamaları
Her siyasi kırılma dönemi veya devrimde olduğu gibi, 17.yüzyılda başlayan ve 18. yüzyılda etkisini gösteren endüstrileşmiş güçlerin baskısı, bu duruma maruz kalan toplumların kültürlerini doğrudan etkilemiştir. Tarihsel süreçte 18. yüzyıldan itibaren sömürgecilik faaliyetleriyle ilişkili olarak Batılı güçlerin zayıf toplumlar ve ülkeler üzerinde kurduğu hegemonya, kültürün de değiştirilip dönüştürülmesi üzerine kurgulanmıştır. Bu minvalde, ulus-devletlerin inşa süreçlerinde hegemonya göz ardı edilemez. Hegemonyaya karşı geliştirilecek politikalarla kültürel alanda önceden belirlenen hedeflere ulaşmak kolaylaşmaktadır. Kültür politikası da diğer alanlarda olduğu gibi söz konusu alanı koruyup geliştiren ve uygulamaların hayata geçmesini sağlayan resmi programlar olarak görülmektedir. Ayrıca ülkelerin dış politikalarını belirlemede askeri ve ekonomik güçlerinin yanında üçüncü dayanak noktaları milli kültür unsurları olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda Türk kültürünün küreselleşmeye karşı mücadelesinde, milli kültürün korunması ve yaşatılması noktasında kültürel diplomasi uygulamaları hayati öneme sahiptir. Bu çalışmada Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan itibaren hükümetler tarafından oluşturulan kültür politikaları incelenmiş ve Türkiye Cumhuriyeti'nde 20. yüzyılın sonunda başlatılan dil, eğitim ve kültür alanlarındaki kültürel diplomasi uygulamaları Türk halk bilimi disiplininin yöntem ve metotları ışığında değerlendirilmiştir. Türk halk bilimi disiplininde çalışma konusunda henüz doktora düzeyinde bir çalışmanın bulunmaması, bu tez çalışmasının gerçekleşmesinde etkili olmuştur. Alanda ilk sayılacak bu çalışmayla birlikte pek çok disiplinin bakış açısından ele alınmış konu ve kavramların üzerinde durulmuş; bütüncül bir yaklaşımla kültür, kültür politikası, kültürel diplomasi konuları ve Türkiye'nin faaliyetleri ele alınmıştır. Sonraki yıllarda yapılacak çalışmalar için bir örnek olması, çalışmanın yapılmasındaki motivasyonlardan biri olarak kabul edilmiştir. Anahtar Sözcükler: Kültür, Kültür politikası, Kültürel diplomasi, Kültürel etkileşim, Türk halkbilimi, Türkiye Cumhuriyeti.
Feminist teori bağlamında Türk kültüründe gelin-kaynana ilişkisi
Toplumları şekillendiren, yetiştiren kadınlardır. Bu nedenle kadının kendini keşfetmesi, kim olduğuna kendisinin karar vermesi, eril zihniyetin belirlediği kadın algısından uzak, salt düşünce ile hareket edebilmesi çok önemlidir. Ailenin devamının sağlanmasında, aile içi ilişkilerin düzenlemesinde kadının etken rolde olduğu bilinmektedir. Aile içi ilişkilerde önemli bir ilişki biçimi olan gelin-kaynana ilişkisi de Tük kültüründe aile içi ilişkilerde önemli rol oynamaktadır. Aile içi ilişkileri belirlemede etken rolde olan kadının yetiştiği şartlar, kendini yetiştirmesi, hayatı algılaması doğrultusunda olacağı için tezin birinci bölümünde Türk kadını, içinde şekillendiği kültür bağlamında ele alınmıştır. Türk kültüründe kadının yerinin ne olduğu tarihsel süreç içerisinde, atasözü, deyim, hikâye, masal gibi halk edebiyatı ürünlerinde ve yazılı kaynaklarda nasıl ele alındığı incelenmiştir. İkinci bölümde tezin bakış açısını oluşturan feminist teorinin ne olduğu, alt dalları ve Türkiye'de feminist hareketin oluşumu incelenmiştir. Sözlü kültür bağlamında çalışılan bu tezin son bölümü olan üçüncü bölümünde ise kaynak kişilerle yapılan görüşmeler sonucunda gelin-kaynana ilişkisini etkileyen unsurlar, ilişkinin olumlu, olumsuz olarak tanımlanma nedenleri ele alınmış bu ilişkinin pozitif ilişki olarak ilerlemesi için öneriler sunulmuştur.
2000-2020 döneminde sanal bağlamdaki yerel ve gelenek kültürü imgeleri
Halkbiliminin kültür bilimine dönüşmesiyle birlikte inceleme alanı da genişlemiştir. Kültür artık özerk bir ekonomik alan haline gelmiş, endüstriye dönüşmüştür. Günümüzde kültür endüstrisi, yüksek kârların elde edildiği ve çok yönlü olumlu sonuçlar doğuran temel yatırım alanlarından olarak kabul edilmektedir. Kültür ekonomisi ve endüstrilerinin istihdam ve mili gelir içindeki payı hızla büyümektedir. Kültür ekonomisini ve endüstrilerini oluşturan bazı temel sektörler ise yayıncılık, sinema, radyo-televizyon yayıncılığı, müzik, görsel ve gösterim sanatları, mimarlık, resim, grafik yazılım ve oyuncak sektörü, eğlence, turizm vd. alanlardır. Bu sektörlerin ortak noktası "yaratıcılık" temelinde var olmaları ve gelişmeleridir. Esas olarak yaratıcılık, farklı ve özgün olmaktır. Yaratıcılık için gerekli olan altyapı kültürel miras ve öz sanat alanlarında mevcuttur. Bugün yaşayan kültürel miras farklılık ve özgünlük kaynağı olarak görülmeye başlanmıştır. Yerel ait olan birçok imge kent merkezli kitle iletişim araçları ile yaygınlaşarak kent merkezli sürdürülebilir kalkınma politikalarının önemli bir kaynağı haline gelmiştir. Bu tezde 2000-2020 döneminde İnternetteki yerel ve gelenek kültürü imgeleri incelenecektir. Yerel ve gelenek kültürü ile ilgili imgeler yazılı-basılı kültür ile popüler ve kitle kültürünün farklı alanlarında yoğun olarak değerlendirilmiştir. Bu tezde önceki bağlamlardaki örnekleri de dikkate alınarak sanal kültür bağlamındaki yerel ve gelenek kültürü imgelerinin oluşum, değişim ve dönüşümleri değerlendirilecektir.
Kazakistan'da yaşayan Ahıska Türkleri'nin folklorunun incelenmesi
1944 sürgünü ile topraklarından sürgün edilen Ahıska Türkleri, dünyanın birçok yerine dağılmış ve buralarda yaşamlarını devam ettirmektedirler. Bu çalışmada "Kazakistan'da yaşayan Ahıska Türkleri'nin Folklorunun İncelenmesi" başlığı altında ilk bölümde sürgünden önceki Ahıska coğrafyasından bahsedildi. Daha sonra ise Ahıska Bölgesi'nin işgal edilmesi ve Ahıska Türkleri'nin sürgün edilmesinden bahsedildi. İkinci bölümde Kazakistan'da yaşayan Ahıska Türkleri'nin kültürü başlığı altında halk hikâyeleri, mâniler, ninniler, bilmeceler, değişmeler, türküler, dualar, ağıtlar, atasözleri ve destanlardan bahsedilerek örnekler verildi. Ayrıca Ahıskalı âşıklara yer verildi. Son olarak üçüncü bölümde ise öncelikle Kazakistan'da yaşayan Ahıska Türkleri'nin dini ve batıl inanışlarından, evlilik, doğum ve ölüm gibi geçiş dönemlerine ve daha sonra ise Ahıskalıların sosyal yaşantısına değinildi.
Van/Gevaş'ta geçiş dönemleri
Halk kültürü, bireyin topluma uyum sağlamasına ve bireyin toplumda belli bir düzen oluşturmasına katkıda bulunur. Bu kültürün oluşmasında toplumun tarihi, sosyal yapısı ve gelenek, görenekleri etkili olur. Tüm bunlar bireyi bireye, aileyi aileye yakınlaştırırken aynı zamanda toplumun da kaynaşmasına ve ortak noktalarda buluşmalarına da kaynaklık eder. Çalışma Van'ın Gevaş ilçesindeki geçiş dönemi inanmalarını ve uygulamalarını ele almaktadır. İnsan hayatının en önemli geçiş dönemleri; doğum, evlenme, askerlik ve ölümdür. Geçiş dönemlerinde birey, yeni hayatına uyum sağlaması için birtakım uygulama ve ritüellerden geçer. Bunların amacı bireyin yeni durumunu kutsamak ve onu korumaktır. Geçiş dönemleri sadece bireyi değil aynı zamanda toplumun devamını sağlamak, korumak ve kutsamak içindir. Bundan dolayı bireyin geçmiş ve gelecek arasında köprü kurmasını da sağlar. Araştırmanın giriş bölümünde, araştırmanın konusu ve önemi, araştırmanın yöntemi, araştırmanın amacı anlatılmıştır. Araştırmanın birinci bölümünde kullanılan bazı kavramlar açıklanmıştır. Araştırmanın ikinci bölümünde araştırma alanı olarak seçilen Gevaş'ın tarihi, sosyal ve kültürel özellikleri hakkında bilgi verilmiş, böylelikle araştırma alanı tanıtılmaya çalışılmıştır. Araştırmanın üçüncü bölümünde doğum, evlenme, askerlik ve ölüm başlıkları altında derlenen malzeme sunulmuş ve değerlendirmesi yapılmıştır. Malzeme sunulurken elde edilen bilgileri diğer Türk toplulukları ile benzerlikleri ve farklılıkları, mitoloji, din, gelenekle bağlantıları verilmeye çalışılmıştır. Bölümün ilk alt başlığı "doğum" olarak belirlenmiştir. Doğumla ilgili âdet ve inanmalar, doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrası olarak ele alınmıştır. Bu dönemde birçok adet, gelenek, inanış ve ritüel vardır. Yeni duruma geçerken savunmasız olan bireyi korumak için de birtakım inanma ve pratikler vardır. Bölümün ikinci alt başlığı olarak belirlenen "evlenme" bölümünde düğün öncesi, düğün ve düğün sonrası olarak verilmiştir. Burada da yeni duruma geçişi kutsamak için birçok inanma, gelenek ve görenek vardır. Geçiş dönemlerinin üçüncü aşaması askerliktir. Askerlik öncesi, sonrası uygulamalar olarak ele alınmıştır. Diğer üç geçiş dönemine göre fazla uygulama ve inanış olmamakla beraber birtakım pratikleri ve inanmaları barından bir dönemdir. Geçiş dönemlerinin dördüncüsü olan "ölüm", dördüncü alt başlıkta ele alınmıştır. Ölümle ilgili âdet ve inanmalar, ölüm öncesi, ölüm sırası, ölüm sonrası sıralamasıyla anlatılmıştır. Çalışmanın sonuç kısmında genel bir değerlendirme yapılarak tez konusu tamamlanmıştır. Kaynaklar sözlü kaynak ve yazılı kaynak olarak verilmiştir. Anahtar Kelimeler : Geçiş Dönemleri, Doğum, Evlenme, Askerlik, Ölüm. Sayfa Sayısı : XV+250 Danışman : Prof. Dr. Zeki TAŞTAN
Van hac folkloru
Türkiye'de hac ile ilgili akademik çalışmalar çoğunlukla ilahiyat alanında yapılmaktadır. Halk bilimi açısından hac folkloru ile ilgili çalışmalar sınırlılık göstermektedir. Bu çalışma, halk bilimi alanında yerel düzeyde hac folklorunu inceleyen bir araştırmadır. Çalışma giriş ile birlikte beş bölümden oluşmaktadır. Evrensel dinlerin tamamında; yaratıcıya ulaşma, tanrıya sığınma, bir vuslat beklentisi vardır. Kutsal mekânlara yapılan yolculuklar ve bu yolculuklar etrafında şekillenen ritüeller bu amacın gerçekleşmesini sağlamaktadır. Hac, kutsal mekân ve kutsal zamanın buluştuğu sembollerden oluşan bir ibadettir. Çalışmanın giriş bölümünde, araştırmanın konusu, amaç ve önemi ile araştırmada kullanılan yöntem ve teknikler hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde kavramsal çerçevede değinilen konu başlıkları açıklanmıştır. İkinci bölümde Van ilinin temel özellikleri tanıtılmıştır. Üçüncü bölümde hac kavramı temelinde, diğer dinlerde hac ve Türkiye'de hac ibadetinin seyri hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın asıl konusunu oluşturan dördüncü bölümde ise hac ritüeli uygulamalarının Van ili özelinde nasıl şekillendiği incelenmeye çalışılmıştır. Araştırmanın bu bölümünde, alan araştırması, gözlem ve mülakat teknikleri kullanılmıştır. Bu yöntemlerle elde edilen bulgular, veri analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bu araştırmada elde edilen veriler değerlendirildiğinde hac uygulamalarının, toplumda hâlâ oldukça önem verilen bir ibadet olduğu tespit edilmiştir. Hac uygulamalarının inanç bağlamında yansımaları; toplumun eski gelenek ve göreneklere bağlılığının göstergesi olarak görülmüştür. Hac alışverişinin Van ilinden yapılmasıyla oluşan ticari yansımaları ve en çok satın alınan ürünlerin özellikleri de verisel bağlamda değerlendirilmiştir. Hac uygulamaları çerçevesinde Vanlı hac/umre yolcularının, hacca gidiş ve hac dönüşü gelenekleri de bu araştırmanın konusunun bir kısmını teşkil etmiştir. Hac/umre dönüşü yolcuların toplum içerisindeki konum ve izlenimleri de araştırmaya konu olmuştur. Bu araştırmayla; Van ilinde hac uygulamalarında, gelenek, inanç, uygulama ve anlatıları belirlenen örnekler üzerinde açıklanmaya çalışılmıştır.
Eskişehir ili Sivrihisar ilçesi (merkez) folkloru
ÖZET ESKİŞEHİR İLİ SİVRİHİSAR İLÇESİ (MERKEZ) FOLKLORU Tahsin ALTIN Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Haziran 2014 Danışman: Yrd. Doç. Dr. Derya ÖZCAN Bu çalışmada Eskişehir'in Sivrihisar ilçesinin (Merkez) folklor ve halk edebiyatı ürünlerinin derlenmesi ve incelenmesi üzerinde durulmuştur. Halk arasında varlığını sürdüren fakat yazılı kaynaklarda yer almayan bazı sözlü kültür ürünlerinin gelecekte de var olmasını sağlayabilmek için halk edebiyatı ve folklor ürünlerinin toplanıp, derlenip sistematik bir şekilde kayda alınması gereği gün geçtikçe daha da önem kazanmaktadır. İşte bu tezin yazılma amacı da buradan kaynaklanmaktadır. Sahip olduğumuz kültürel değerlerin farkına vararak, onların yok olmasına engel olmaktır. Halk bilimcilerin başlıca sorunlarından olan, hızla gelişen teknoloji karşısında tekdüzeleşen ve yok olmaktan ziyade anlamsızlaşan halk arasındaki inanışlar gittikçe dayandıkları manevi temeli kaybetmektedirler. Bu çalışmanın da amacı kaybolmakta olan folklor ürünlerimize yöresel olarak bir katkı yapmaktır. Tezde yer alan bilgilerin bir kısmı yazılı kaynaklardan büyük bir kısmı ise sözlü kaynaklardan elde edilmiştir. Kaynak kişilerimiz arasında genç olanlar da bulunmaktadır fakat büyük bir çoğunluğu genellikle belli bir yaş ortalamasının üzerinde olan kişilerdir. Bu durum da bize yapmış olduğumuz çalışmanın gerçekten bir işe yarayabileceğini göstermiştir. Çünkü gittikçe kaybolan halk deyişleri, inanışları vb. bu şekilde korunabilecek; gelecek nesiller arasında kullanılmasa bile geçmişte nasıl zengin bir sözlü kültürümüz olduğunu onlara öğretecektir. Sonuçta bu çalışma halk bilimi ürünlerinin toplanması açısından her ne kadar önemliyse bölge halkının geçmişine ışık tutması bakımından da ayrıca faydalıdır. Günümüzde, geçmişe nazaran folklor ürünleri varlığını koruyamasa da yaşamakta olanları burada ele almaya çalıştık. Anahtar Kelimeler: Sivrihisar, folklor, halk edebiyatı, Eskişehir, halk kültürü
Mersin ili Erdemli ilçesi (Merkez) folkloru
Bu çalışmada Mersin'in Erdemli ilçesine (Merkez) özgü, halkbilimin inceleme sahasına giren kültür varlıklarının derlenmesi, yazılı belgelerin ve yaşayanların hatıralarında olanlarının bir araya getirilmesi, şu anda yaşayanların yok olmadan kayda geçirilerek gelecek kuşaklara aktarılması ve değişik alanlarda çalışan araştırmacılara malzeme sunulması amaçlanmıştır. Çalışmaya esas olması için yazılı kaynaklar taranmış, yerleşim yeri incelenmiş, pek çok kaynak kişiyle yüz yüze görüşülerek veriler toplanmıştır. Defalarca sahaya gidilerek gözlem metoduyla kültürel unsurlar derlenmiş, gerekli olanların fotoğrafı çekilmiştir. Hayat ve kültür karşısında halkın tepkisi, ilgisi ve yorumu anlaşılmaya çalışılmıştır. Bütün bu çalışmalar yapılırken verilere ulaşmada muhatabımız olan herkese karşı mümkün olduğunca dostça davranılarak yaptığımız çalışmalardan insanların mutluluk duymaları ve bize yardımda gönüllü olmalarına özen gösterilmiştir. Sonuç olarak yörede dünden bugüne bozulmadan gelen bir insan yapısı, buna bağlı olarak insan hayatının çok değişik safhalarında geçmişin derinliklerine uzanan zengin bir kültürel dokunun varlığı; bunun yanında modern hayat tarzının ve teknolojinin büyük bir hızla bu yörede de varlığını ve tesirlerini ortaya koyduğu, bu nedenle eski ile yeninin, gelenek ile modernizmin bir arada yaşadığı; yöre insanının Orta Asya'dan, Atalarından yöreye taşıdıkları kültürel unsurları İslami ve batı tarzı değerlerle kaynaştırarak yaşattıkları ortaya konmuştur. Anahtar kelimeler: Erdemli, folklor, halk edebiyatı, Mersin, halk kültürü
Afyonkarahisar ili Sultandağı ilçesi halk kültürü araştırması
Bu çalışmada Afyonkarahisar'ın Sultandağı ilçesindeki geçiş dönemleri olan doğum, evlenme, ölüm âdetleri ve bunlara bağlı inanışlar; bayramlar, tören ve kutlamalar, halk inanışları, halk hekimliği, halk baytarlığı, halk mutfağı, çocuk oyunları ve anonim halk edebiyatı ürünleri incelenmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde araştırma sahası olan Sultandağı ilçesinin tarihî ve coğrafî özellikleri, nüfusu, ekonomik ve sosyokültürel yapısı hakkında yazılı kaynaklardan elde edilen bilgiler bulunmaktadır. Bu bölüm aynı zamanda çalışma hakkında genel bilgileri de içermektedir. Çalışmanın diğer tüm bölümlerinde elde edilen verilere, araştırma sahasına gidilerek kültürü bizatihi oluşturan ve mümkün olduğunca yaşatmaya devam eden sözlü kaynaklardan faydalanılarak ulaşılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde hayatın geçiş dönemleri ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Bu bağlamda, Sultandağı ilçesinin doğum, sünnet, askerlik, evlenme ve ölüm âdetleri ve inanmaları üzerinde durulmuştur. Çalışmanın üçüncü bölümünde Sultandağı ilçesinden anonim halk edebiyatı ürünleri derlenip incelenmiştir. Bu bölümde Sultandağı yöresinden derlenen mâni, ninni, türkü, ağıt, masal, efsane, bilmece ürünlerine yer verilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde Sultandağı ilçesindeki bayram, tören ve kutlamalara yer verilmiştir. Çalışmanın beşinci bölümünde halk hekimliği, halk baytarlığı ve halk giyim kuşamı hakkında bilgiler bulunmaktadır. Çalışmanın altıncı bölümünde yöredeki halk inanışları üzerinde durulmuştur. Çalışmanın yedinci bölümünde Sultandağı mutfak kültürü ile ilgili olarak yemek çeşitleri, tatlılar, kışa hazırlık için yapılan yiyecek ve içecek çeşitleri hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın sekizinci yani son bölümünde ise yöreden derlenen çocuk oyunları bulunmaktadır. Bu araştırmanın sonucunda Sultandağı halk kültürünün, Orta Asya'nın ve Anadolu'nun inanç ve kültür dairelerinden etkilendiği ve kendi içinde bu izleri taşıdığı tespit edilmiştir.
Halk dini/dindarlığı olgusunun ziyaret fenomeni bağlamında Alevilik, Sünnilik, Süryanilik inançları açısından halkbilimsel incelenmesi: Diyarbakır, Siirt, Mardin örneği
Dinin halk kültürü boyutu ya da halk kültürünün dini boyutunu ifade eden halk dini, normatif yapıya sahip olmaması, anlatı merkezli olması ve etkiye açık olması sebebiyle kitabî dinden ayrılır. Bu ayrışma sonucunda çatışma içerisinde karşıt kültür oluşturabileceği gibi yapı olarak altında da kümelenebilir. Halk dininin karakterisitiği olan ziyaret fenomeni ise kökeninde yer alan ata/veli kültü inancı ile bir fenomen olarak manevî güç sayesinde çok önemli birer çekim merkezi olan kutsal mekânların türlü dilek ve amaçlar ve belli usullerle ziyaret edilmesini karşılar. Bu çalışmada, halk dini olgusu ziyaret fenomeni bağlamında ele alınmış dindarlık tipolojilerine yer verilerek halk dindarlığının kitabi dindarlıkla kurmuş olduğu dikotomik yapı üzerinde durulmuştur. Bu durum ortaya konulurken kutsal mekân deneyimi bütüncül şekilde ele alınmış, üç farklı inanç sisteminden kutsal mekân ritüellerine yer verilerek performatif sürece ve işlevselliğe dikkat çekilmiştir. Ayrıca anlatı boyutuna geniş yer verilerek performatif süreç ve işlevselliğin yanında metin merkezli bakış açısıyla keramet/mucize motiflerine ve motiflerin sembolik anlamlarına yer verilmiştir. Halk dini olgusunun halk yaşamının her alanına yansıyan bir olgu olması sebebiyle kutsal mekânlara fenomenolojik bakış çerçevesinde geniş kapsamlı bir çalışma yürütülerek kentleşme süreçlerinden toplumsal kurumlara, inanç turizminden dijital kültüre, manevi şifa arayışından geçiş dönemlerine, cinsiyet farklılaşmasından yeme-içme kültürüne inanış, anlatı ve ritüel kapsamında bir değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışma sonucunda halk dini olgusunun ziyaret fenomeni bağlamında araştırma sahasında oldukça canlı olduğu kitabi dinin alt ve karşıt kültür nitelendirmeleri ve müdahalelerine karşın varlığını sürdürdüğü görülmüştür.
Türk halk kültüründe damat "Samsun'un Tekkeköy ilçesi örneği"
Bu çalışmanın amacı Samsun'un Tekkeköy ilçesi Türk halk kültüründe damat(-lık) kurumu ve kimliğinin erkek kimliğinin inşasındaki rolünü ortaya koymaktır. Bu doğrultuda öncelikle Samsun'un Tekkeköy ilçesi Türk halk kültüründeki evlilik anlayışı ortaya koyularak yöredeki erkekliğin inşa sürecinin tamamlanmasındaki damat kimliği ve folklorunun algısal, davranışsal, icra, inanç ve maddi yönleri ele alınmıştır. Çalışma, Samsun'un Tekkeköy ilçesinde yapılmış olan saha araştırması sonucu elde edilen veriler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Araştırmada, Samsun'un Tekkeköy İlçesi'nde erkeklik kimliğinin inşasında damatlık kurumunun bu inşanın tamamlanmasında belirleyici rolü olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Sözcükler Erkeklik, Evlilik, Damat Folkloru, Tekkeköy
Türkiye ve Kazakistan'da geçiş dönemlerinin (doğum-evlenme-ölüm) karşılaştırmalı incelemesi
Kültür, bir milletin hazinesidir. Bu kültürel hazineye halkın ne kadar bağlı olduğu ve gelecek kuşaklara ne kadar aktarabildiği önemli bir unsurdur. Bu açıdan sözlü kültür ürünlerinin derlenip yazıya geçirilmesi kültürel değerlerin kaybolmasını önlenmektedir. Tezin giriş bölümde, çalışmanın konusunu, amacını, sınırlılıklarını, çalışmada kullanılan yöntem ve tekniklerinden bahsedilmiştir. Birinci bölümde Türkiye ve Kazakistan'daki geçiş dönemi çalışmalarından bahsedilmiştir. İkinci bölümde doğum geleneklerinden ve gerçekleştirilen ritüellerden örnekler verilmiştir. Doğum öncesi, sırası ve sonra yapılan ritüeller karşılaştırılmıştır. Üçüncü bölümde evlenme gelenekleri ritüelleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Son bölüm olan dördüncü bölümde geçiş dönemlerinin son safhası olan ölüm geleneği ritüelleri örnekler üzerinden karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Tezin sonuç bölümünde genel bir değerlendirmeye yer verilmiştir. Bu değerlendirmede Türkiye ve Kazakistan'da geçiş dönemleri ritüellerinin uygulanmasında benzerlikler ve farklılıklar incelenmiş ve bunlardan da örnekler verilmiştir. Değişimlerin sosyo-kültürel, coğrafi, siyasi ve teknolojik gelişmeler bağlamında ilişkisi de göz önünde bulundurularak değerlendirmesi yapılmıştır. Sonuç kısmında ulaşılan durum ise farklılıktan çok benzerliklerin ve ortak kültürel düşünce dünyasının olduğudur. Bu çalışmada yazılı kaynaklardan ve saha çalışmalarından elde edilen bilgiler, sistemli ve düzenli bir şekilde sınıflandırıldıktan sonra karşılaştırılmalı halkbilimi yöntemleri çerçevesinde analiz edilmiş ve değerlendirmesi yapılmıştır. Yazılı ve sözlü kaynaklardan elde edilen bilgiler, eski Türk inanç sistemlerinin izleri ve günümüze kadar gelerek değişmeleri bağlamında eldeki örnekler üzerinden bağlantısı kurularak değerlendirmelerde bulunulmuştur. Bu kültürel değer yargılarının Türk dünyası ile benzerlik ve farklılıklarının ortaya konulması ve ortak kültür birliğini ortaya koyması açısından Türk dünyası halklarının geçiş dönemi örneklerinden de yararlanılmıştır.
Geleneksel ekolojik bilgi ve Aksu/Sofular havzası
Bu çalışmanın amacı halkbilimi bağlamında Isparta Aksu İlçesi'ne bağlı Sofular Köyü'nün geleneksel ekolojik bilgisini incelemektir. Geleneksel ekolojik bilgi, doğadan bağını koparmamış insanların çevre ile etkileşimini incelemektedir. Geleneksel ekolojik bilgi çalışmaları disiplinlerarası bir alan olarak başta halkbilimi olmak üzere biyoloji, antropoloji, mimarlık gibi disiplinlerin bir kesişme noktasında bulunmaktadır. Çalışmada Sofular Köyü'nün kültür ve çevre uyumu incelenerek halkbiliminin başlıca çalışma kadrolarından olan halk botaniği, halk hekimliği, halk veterinerliği ve mutfak kültürü geleneksel ekolojik bilgi bağlamında incelenmesi hedeflenmiştir.
Konya Oturak Alemi ve Oturak Türküleri"nin müzik bileşenleri
Kültürü meydana getiren somut ve soyut unsurların büyük bir bölümü eğlence ortamlarıdır. Kültür oluşumunun en önemli unsurları olan gelenek, görenek, inanç ve ritüellerin çoğu eğlence ortamlarında şekillenmektedir. Masallar, destanlar, fıkra ve bilmeceler, danslar, şarkı ve türküler eğlence ortamlarının vazgeçilmez unsurlarıdır ve bu unsurlar kültürün korunmasında, aktarılmasında, toplumsal düzenin devam ettirilmesinde büyük rol oynar. Anadolu'nun birçok yöresinde yaren gecesi, sıra gecesi, gezek, ferfene, oda sohbeti gibi isimlerle anılan bu etkinliklerin hepsi eğlence amaçlı olmayabilir. Bu etkinlikler felsefi sohbetleri ve ahlaki öğretileri de içerebilir. Konya'da ise bu eğlence ve sohbet ortamı Oturak Âlemi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu halk kültürü Anadolu'da Ahilik geleneği ile ilişkilendirilebilir.Kültürün korunmasında ve aktarılmasında aynı zamandatoplumsal düzenin devam ettirilmesinde Ahilik geleneğininönemli katkıları bulunmaktadır. Kendine has ilke ve kuralları barındıran Ahilik; iyi ahlakın, doğruluğun, kardeşliğin kısacası bütün güzel meziyetlerin birleştiği bir gelenektir. Aynı zamanda edebiyat, müzik, gelenek ve görenekleri esas alan bir sistem olarak değerlendirilebilir. Bu bağlamda Ahilik geleneği; müzik, dans ve edebiyatın da yer aldığı; aynı zamanda sevgi, saygı, sorumluluk, yardımseverlik, güven, hoşgörü, sabır gibi değerlerimizi yaşatarak kültür aktarımı sağlamayı hedeflemiş Oturak Âlemleri ile ilişkilendirilebilir. Araştırma konusu olan Konya Oturak kültüründe sohbetin ve eğlencenin yanı sıra müzik icrası ön plânda ve daha belirgindir. İcra edilen türküler genellikle Konya türküleridir ve bu türküler belirli bir mantık akışı içinde sıralanır.
Popüler kültür bağlamında Türk halk oyunlarında uygulama alanlarının değerlendirilmesi
Popüler kavramının en genel anlamı, yaygın bir biçimde beğenilen ve tüketilen olarak ifade edilebilir. Popüler olan, günlük yaşama, günlük yaşamın ihtiyaçlarına cevap veren ve göreceli olarak kısa ömürlü olan her şeyi kapsamaktadır. Günümüzde bireyleri bir araya toplayan ve yönlendiren popüler kültürün yaygınlaşmasındaki başat unsurlar, kitle iletişim araçları, sosyal sanal ortamlar ve geleneğin meta olarak pazarlama ürününe dönüştürülmesidir. Üretim, yeniden üretim ve hızlı tüketim dinamiğinde gelenekselden moderne her alan kent kültürünün gündelik pratiği haline gelmiştir. Yapılan literatür taraması sonucunda halk kültürü, yüksek kültür, popüler kültür, kitle kültürü gibi çeşitli kültür katmanlarının tanımı yapılarak, popüler kültürün özelde geleneksel dansta yarattığı sahneleme anlayışı, dijital uyaranlar, yenilikçi tasarım destekleri ve sürekli değişim talep eden seyircinin (sanat tüketicisi) algıları yorumlanmıştır. Tezde dünya çapında popüler olmuş, dansta disiplinler arası anlayışı benimseyen ve geleneksel eksende gösterimler yapan dans gruplarından kısaca bahsedilmiş, popüler olanı sunma yöneliminde olan topluluklarda bu görsel-işitsel ve teknik etkilerin kullanım biçimleri örneklerle sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Popüler kültür, Sahne sanatları, Dans
Gaziantep ili halk çalgılarından Zambır üzerine bir inceleme
Zambır, Gaziantep'te Barak aşiretinin yaşadığı yörelerde icra edilen nefesli bir çalgıdır. Yörede "çatal kamış" ve "kartal kanadı" olarak da adlandırılan çalgı, "abdal" ya da "aşiret" olarak tanınan ve tek geçim kaynakları müzisyenlik olan mahalli müzisyenler tarafından usta-çırak ilişkisi çerçevesinde icra edilmektedir. Birbirine yan yana birleştirilen iki adet borudan oluşan zambırın bir borusunda perdeler bulunmakta, diğer borusu ise sadece dem sesi vermektedir. Türk halk müziğinde değişik tınılar elde etmek açısından, zambır polifonik bir çalgı olarak değerlendirilebilir. Zambıra benzer çift borulu üflemeli çalgılar birçok uygarlıkta bulunmaktadır. Çok eski çağlara dayanan bu çalgılar, Antik Yunan'da "Aulos"; Türkiye'de "Çifte Kaval"; "Çifte" veya "Zambır"; İtalya'da "Launeddas"; Orta Asya Türklerinde "Koş–ney"; İran'da "Duzare"; Arap Dünyasında "Zummara" ve "Argul"; Rusya'da "Double Pishik" vb. isimlerle anılmaktadır. Formlarında, icra biçimlerinde ve repertuvarlarında farklılıklar olabilen bu çalgıların ortak noktaları çift borulu olmalarıdır.
Türk halk kültüründe su
Dünya tarihinin ilk gününden itibaren doğada var olan her şeyin hayatta kalması için ihtiyaç duyduğu başlıca unsur sudur. Susuz bir hayatın sürdürülebilmesi imkânsızdır. Bu durum yaşamsal bir gereklilik olan suya diğer doğa unsurlarına kıyasla bir üstünlük sağlamıştır. Bu üstünlük zamanla kutsallığa dönüşmüş ve doğal bir gereksinim olan su, inançlara bağlı kültürel bir değer haline gelmiştir. Dünya kültürlerinin pek çoğunda suya bakış ve suyun işlevi benzerdir. Su, hangi inancın öğesi olursa olsun daima yaratımın, arınmanın, kutsallığın, tanrısallığın ve ölümün simgesi olmuştur. Sahip olduğu bu simgesel anlamlar, suyu pek çok inanç sisteminin ana öğesi haline getirmiştir. Dünya mitolojilerinde ve semavi dinlerde suyun üstlendiği roller ve bu roller dolayısıyla sahip olduğu anlamlar evrensellik kazanmış ve su simgeciliği denilen ve suyun bir kült olmasına yardımcı olan kavramı meydana getirmiştir. Su, Türk dünyası için hem bir yaşam hem de bir kültür hazinesidir. Türk halk kültüründe suyun yerini konu edinen bu çalışmada, Türk inanç sistemine ait inanış ve uygulamalar üzerinden Türklerin suya bakışı tahlil edilmiştir. Çalışmada, metin merkezli araştırma yöntemlerinden faydalanılmış, elde edilen veriler karşılaştırmalı yönteme başvurarak, işlevsel açıdan değerlendirilmiştir. Çalışmam, Türk boylarının mitolojilerinden edebi ürünlerine kadar birçok alanda suyun yerini tespit ve tahlil etme amacı ile hazırlanmıştır. Bu çalışmanın bizden sonra yapılacak olan inanç temelli kültür araştırmalarına katkı sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Türk kültürü, Su, İnanç, Halk İnanışı, Edebiyat.
Mersin ili Mut ilçesi halk kültürü araştırması
"Mersin ili Mut İlçesi Halk Kültürü Araştırması" isimli bu çalışma, Mersin'in Mut ilçesi ve çevresindeki köylerdeki yaşam döngüsünün temel bileşenlerine odaklanmaktadır. Bu bileşenler arasında doğum, sünnet, askerlik, evlenme, hac, ölüm gibi geçiş dönemleri ritüelleri, bu dönemlere bağlı inançlar ve uygulamalar, bayramlar, törenler, kutlamalar, halk inançları, geleneksel mutfağın özellikleri, halk bilgisi, oyunlar, eğlenceler, spor etkinlikleri, halk edebiyatı ürünleri ve canlı-cansız varlık adları bulunmaktadır. Çalışma dokuz bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, Mut ilçesinin tarihi ve coğrafi özelliklerine odaklanarak çalışmanın amacını, yöntemini ve kapsamını açıklar. İkinci bölümde, doğum, sünnet, askerlik, evlenme, hac ve ölüm gibi yaşam döngüsü ritüelleri ile bunlara ilişkin inançlar ve uygulamalar ele alınmıştır. Üçüncü bölüm, dini bayramlar, milli bayramlar, kutsal aylar, günlere ve bereket törenlerine odaklanmaktadır. Dördüncü bölümde, halk inançları alt başlıklar halinde ele alınarak incelenmiştir. Beşinci bölümde, yiyecek türleri ve hazırlanma yöntemleri ele alınmıştır. Altıncı bölümde, halk bilgisi konusu işlenmiştir. Yedinci bölüm, oyunlar, eğlenceler ve spor etkinliklerine ayrılmıştır. Sekizinci bölüm, anonim halk edebiyatı, manzum ve mensur örnekleri ile âşık edebiyatına ayrılmıştır. Dokuzuncu bölüm ise çalışmanın son bölümünü "adlar" oluşturmaktadır. Yazılı ve sözlü kaynaklardan gelen bilgilerin sınıflandırılmasını ve düzenlenmesini içermektedir. Bu bilgiler üzerinde detaylı bir inceleme yapılmış, geleneksel adet ve inançların eski Türk inanç sistemleriyle ilişkilendirilme çabası gösterilmiştir. Çalışmanın sonunda, yöreye özgü kelimeleri içeren bir sözlük, fotoğraflar ve ilçenin haritası da yer almaktadır. Ayrıca, Mut ilçesi ve çevresindeki uygulamaların tarih içindeki değişimi ve günümüzdeki durumu da değerlendirilmiştir.
Manisa (Soma) Darkale halk bilimi araştırmaları
"Manisa (Soma) DarkaleHalk Bilimi Araştırmaları" adlı bu çalışmada, tarihi milattan öncesine kadar uzanan Darkale mahallesinin geçmişte yaşanmış ve unutulmaya yüz tutmuş halk edebiyatı ürünleri ve günümüzde yaşatılmaya çalışılan adet, gelenek, görenek ve inanışları ele alınmıştır. Bu çalışmada amaç; Darkale mahallesinin folklor ürünlerini derleyip kayıt altına almak, kültürel bilgileri derleyip yazıya geçirerek kaybolup gitmesini önlemektir. Alan araştırmasında görüşme (mülakat) ve gözlem yöntemi kullanılmıştır. Alan araştırmasına çıkılmadan önce gerekli kaynaklar incelenmiş, derleme için gerekli olan malzemeler hazırlanmıştır. Tarihi milattan öncesine kadar uzanan Darkale mahallesinde gerçekleştirilen görüşmeler sırasında ürünler derlenmiş, gelenek içerisinde nesilden nesile aktarılan inanç ve uygulamalar kayıt altına alınmıştır. Derlenen ve kayıt altına alınan her ürün anlam bütünlüğü bozulmadan yazıya geçirilmiştir. Anahtar Kelimeler:Manisa, Halk Bilimi, Halk Edebiyatı, Halk Kültürü.
Savaştepe'deki Karakeçili Yörüklerinin halk edebiyatı ve halk bilimi ürünlerinden örnekler
Bu çalışmada, Anadolu coğrafyasının farklı bölgelerine yayılmış olan ve Yörük olarak adlandırılan Karakeçililerin, Balıkesir ilinin Savaştepe ilçesinde ikamet edenleri incelenmiştir. Bir alan araştırması olan bu çalışmada, Savaştepe'deki Karakeçili Yörüklerinin halk edebiyatı ve halkbilimi unsurlarının yanı sıra Karakeçililerin tarihi, Karakeçili isminin kökeni ve Anadolu coğrafyasında iskân edilmeleri gibi konulara da değinilmiştir. Çalışmanın ana kısmını oluşturan halk edebiyatı ve halk bilimi ürünleri, çalışma alanından derleme yoluyla elde edilmiş ve bu ürünler çeşitli incelemelere ve değerlendirmelere tabi tutularak Savaştepe'deki Karakeçili Yörüklerinin bugünkü kültürel dokusu hakkında sonuçlar elde edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışma, Yörük olarak adlandırılan Savaştepe Karakeçililerinin tarihini ve özellikle de sözlü kültürünü farklı açılardan değerlendiren bir alan araştırmasıdır. Anahtar Kelimeler: Karakeçili, Balıkesir, Savaştepe, Halk Edebiyatı, Halk Bilimi.
Acıpayam (Denizli) halk takvimi
Halk takvimi, yöre halkının doğa olaylarını gözlemleyerek oluşturduğu, zamanın akışını ve tarımsal faaliyetleri düzenlemede kullandığı geleneksel bir bilgi sistemidir. Bu tez, Denizli ilinin güneyinde yer alan Acıpayam ilçesinde coğrafi özelliklerin halk takvimi üzerindeki etkisini incelemektedir. Çalışmada, Acıpayam'ın iklimi, topoğrafyası, bitki örtüsü, toprak yapısı gibi coğrafi unsurların halk takviminin oluşumu ve sürekliliği üzerindeki belirleyici rolü ortaya konmuştur. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden etnografik araştırma deseni ile yürütülmüştür. İlçeye bağlı Dodurga, Ucarı, Hisar, Darıveren ve Yeşilyuva mahallelerinde yaşayan, 50 yaş ve üzeri 50 katılımcıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler aracılığıyla halkın doğa gözlemleri, mevsimsel değişimlere dair bilgileri, tarım ve hayvancılık pratikleri ile halk takviminin günümüzdeki yansımaları değerlendirilmiştir. Veriler betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiş; halk takviminin, bölgenin fiziki ve beşerî koşullarıyla sıkı bir etkileşim içinde şekillendiği belirlenmiştir. Acıpayam halkının doğayla kurduğu ilişkinin bir ürünü olan halk takvimi, hem yerel kültürel belleğin bir yansıması hem de coğrafyanın günlük yaşam üzerindeki etkilerini anlamada önemli bir göstergedir.
Karakalpak Türkleri eski halk inanışları
Bu tez, Özbekistan Cumhuriyeti sınırları içerisinde Özerk olarak yaşayan Karakalpakların inanışlarını ele alır. Giriş bölümü Karakalpakların tarihini kısa bir şekilde irdeler. Birinci bölümde Karakalpakların sosyal ve ekonomik hayatları kısa bir şekilde ele alındıktan sonra, Karakalpakların inanışları incelenmektedir. İkinci bölümde Karakalpakların hayvan kültü irdelenmekte ve Karakalpakların yaşamlarında önemli rol oynamış başlıca hayvanlar teker teker ele alınmaktadır. Anahtar Kelimeler: Karakalpak Türkleri, İnanışlar, Karakalpak Gelenekleri, Halk Kültürü
Osmaniye/Bahçe halk kültürü üzerine bir araştırma
Bu çalışmada Osmaniye ili Bahçe ilçesi geçiş dönemleri olan doğum, evlenme ve ölüm âdetleri ve bunlara bağlı inanışlar, bayram tören ve kutlamalar, halk inanışları, halk mutfağı, halk zanaatları, sözlü tarih ve çocuk oyunları, anonim halk edebiyatı ve âşık edebiyatı üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde halk kültürü ile ilgili ele alınan konularda yazılı kaynaklardan yararlanılmış ve sonrasında ise yörede yapılmış olan derlemelerle elde edilen bilgiler doğrultusunda yöre kültürünün eski Türk gelenek ve âdetleri ile ilgili ilişkileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise manzum, manzum-mensur ve mensur anonim halk edebiyatı ürünlerine yer verilmiştir. Her bölüm sonunda da verilen ürünle ilgili biçim ve içerik değerlendirmesi yapılmıştır. Üçüncü bölüm ise âşık edebiyatından oluşmaktadır. Bu bölümde günümüzde yörede yaşayan âşıkların kısaca hayatı anlatılmış ve işledikleri konulara göre şiirlerinden örnekler verilmiştir. Aynı zamanda verilen şiirlerin biçim ve içerik değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışmanın son kısmında ise yerel kelimeler sözlüğü oluşturulmuştur. Bu çalışmanın sonucunda Bahçe halk kültüründe, hem eski Türk inançlarının hem de Anadolu'daki inanç ve kültür yapısının varlığı ve canlılığı tespit edilmiştir. İslam dininin tesiriyle Bahçe halk kültürü bugünkü şeklini almıştır. Anahtar Sözcükler: Bahçe, Halk Kültürü, Geçiş Dönemleri, İnanışlar, Anonim Halk Edebiyatı, Âşık Edebiyatı.