Halk kültürü

Kilis halk kültüründe geleneksel mimarî bir unsur olarak damın yeri ve işlevleri

Tarihi çok eskiye dayanan geleneksel mimarînin bir parçası olan damlar, kışın iklimin az yağışlı ve yazın kurak olduğu yörelerde yaygındır. Evlerin yetersiz kaldığı durumlarda ihtiyaçlara cevap veren işlevsel bir mekân olarak karşımıza çıkar. İhtiyaca cevap veren her şey gibi zamanla kültürel bir yapı kazanması söz konusudur. İnsanların hayatlarındaki, yiyecek hazırlama, kurutma, stoklama, temizlik, oturma, uyuma, eğlenme, hayvan bakma ve bitki yetiştirme, gibi gereksinimlere cevap veren sade, doğal ve geleneksel bir yapı olan damların yakından tanınması, incelenmesi, günümüz kentleşmelerinin karşılayamadığı ihtiyaçlar için gelişen teknolojinin ışığında benzer bir sosyalleşme alanı formu olarak örnek alınabilir. Damların kültürün aktarımına, bir mekân olarak imkân sağlayarak yardımcı olması söz konusudur. Bu çalışmanın amacı, teknolojinin daha konforlu bir yaşam sunmasıyla değişen ihtiyaçlar ve yaşam şekilleri nihâyetinde Kilis yöresinde dam kültürünün izleri tamamen silinmeden geçmişteki yerini ortaya çıkartıp kayıt altına almak, bugünkü halini yorumlamak, işlevsel ve faydalı birtakım özelliklerini gözler önüne sererek günümüz yanlış kentleşme sorunlarını çözümünde ilham alınıp alınamayacağı hakkında düşünmektir. Bu durumda kültürün ve yarattığı geleneksel oluşumların korunması, yaşatılması, kayıt altına alınması, yok olması yerine günümüz şartlarına uygun bir şekilde revize edilmesi, yerel kimliğe ve kültürel çeşitliliğe sahip çıkılması adına önem arz etmektedir. Araştırma; veri toplama, gözlem, analiz, değerlendirme, sonuç ve öneriler olmak üzere beş aşamada gerçekleştirilmiştir. Söz konusu saha her durum ve zamanda gözlemlenmiştir. Yüze yakın kişiye ulaşılarak damın Kilis halkı nezdinde yeri ve işlevleri somut örnekler üzerinden halkbilimi teorilerinden işlevsel teori ve performans teoriye göre analiz edilmiştir. Bu tezde kültürel oluşumları, ihtiyaçların belirlediği saptanmış, damlı evlerin sahip olduğu konum ve fiziksel özellikleri mahiyetinde, ihtiyaçların ve alışkanlıkların giderilmesini sağladığı görülmüştür. Hem köylerdeki evlerin damları hem de büyük kentlerde aile apartmanı dediğimiz oluşuma benzeyen Kilis şehir merkezindeki ortalama 3 katlı evlerin damları incelenmiştir. Ayrıca şartlara göre aralarındaki farklar ortaya konmuştur. Bunun yanı sıra damlar; kadın, erkek ve çocuklar açısından da değerlendirilip toplumsal rollerin mekân üzerine yansımaları çözümlenmiştir. Yöre halkının yaşayışına yön veren bir araç olan kültürü oluşturan ve zamanla değişmesine sebep olan asıl etkenler damlar üzerinden açıklanmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Dam, İhtiyaç, Bağlam, Geleneksel Mimari, Kilis

Hatay/Kırıkhan yörüklerinde halk bilimi unsurları

Konargöçerlik, temeli hayvancılığa dayanan Türklerle özdeşleşen Anadolu'yu vatan haline getirdikten sonra da uzun yıllar sürdürülen bir yaşam biçimidir. Tarihi süreç içerisinde bu yaşam biçimi merkezinde kendine özgü bir kültür oluşmuştur. Hatay, Antep, Maraş, Kayseri ve Adana bölgeleri tarih boyunca konargöçer yaşam biçiminin sürdürüldüğü daha çok kışlak olarak kullanılan ardından yerleşik hayata geçilen bir coğrafya olmuştur. Söz konusu yaşam biçimi günümüzde, geçmişteki kadar canlılığını korumamakla birlikte, bölgede yaşamaya devam etmektedir. Bu çalışma Hatay bölgesinde konargöçerliği geçmişte yaşamış ve halen yaşamaya devam eden Yörük ve Türkmenleri konu edinmektedir. Bu çalışmada binlerce yıllık, göçebe Türk kültürünün son temsilcisi olan Yörüklerin yaşam biçimini, kültürel hayatımıza katkılarını, binlerce yıllık Türk tarihindeki oynadıkları rolleri ele alınmıştır. Türk toplumunun içerisindeki bazı gruplar yerleşik hayata geçip, şehirler kurup, tarım yaparak yaşamış olsalar da Türklerle ve Türk kültürü ile özdeşleşen yaşam biçimi konargöçerlik olmuştur. Yine çalışmamızda Yörüklerin nereden geldiği ve Yörük- Türkmen kavramlarının açıklanması ve Yörük soy ağacından bahsedilmiştir. Kırıkhan Yörüklerinde geçiş dönemleri olan doğum, evlilik ve ölüm konuları ile birlikte işlevlerinden ve uygulamalarından dinî-millî bayramlar ve törenlerin nasıl yapıldığı ve mevsimlik uygulamaların nasıl olduğundan bahsedilmiştir. Yörüklerde hayvancılık hakkında bilgi verilmiş Yörüklerde deve ve deve ile ilgili terimler, devenin ekonomik katkılarından; koyun ve koyun ile ilgili ekonomik faaliyetler ve koyun ile ilgili terimlerden keçi, keçi adları ve hayvanlardan yapılan süt ve et ürünleri ile alakalı bilgiler verilmiştir. Hayvan hastalıkları ve tedavi yöntemlerinden bahsedilmiştir. Sosyokültürel yapı çerçevesinde, Yörüklerde kültürel yapı, yardımlaşma dayanışma, eğitim öğretim, teknolojik araçlar, göçebelik ve göç ve yaşam tarzları hakkındaki konulardan ve yaşam tarzları ile kıl çadırın yapılışı ile ilgili çalışmalara yer verilmiştir. Halk kültürü ve buna bağlı meslekler ile birlikte halk hekimliği ve halk hekimliğine bağlı olarak kullanılan şifalı bitkiler ve uygulamaları hakkında bilgi verilmiştir. Yörüklerde lakaplar ve kullandıkları öz Türkçe sözcükler ve anlamlarından bahsedilmiştir. Yörüklerde çocuk oyunları, köy seyirlik oyunları ve giyim kuşam bahsedilmiştir. Yörüklerde anonim ve ferdi halk anlatımlarından bunların içerisinde yer alan atasözü, deyim, ağıt, masal, hikâye, şiir, fıkra anlatıları hakkında bilgi verilerek örnekler verilmiştir. Bu çalışmayla Kırıkhan bölgesindeki konargöçer halk kültürünü tespit etmek, tarihi süreç içinde söz konusu kültürde yaşanan değişim ve dönüşümü ortaya koymak, konargöçerlerin oluşturdukları ve konargöçerliği konu edinen halk bilimi ürünlerini kayıt altına almak, benzer çalışmalara katkı sağlamak amaçlanmıştır.

Hatay halk kültüründe defne ağacı

Tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan ve çok kültürlü bir yaşamın izlerini taşıyan Hatay, halk kültürü açısından oldukça zengin bir şehirdir. Akdeniz ikliminin hüküm sürdüğü birçok bitki türünün yetiştiği Hatay'da maki türleri arasında yer alan defne ağacı da oldukça yaygındır. Bu çalışmanın amacı, Hatay halk kültüründe defneye dair halk inanışlarını, anlatılarını, defne ürünlerinin geleneksel yöntemlerle yapımını ve kullanım amaçlarını ortaya çıkarmak, işlevsel özelliklerini belirlemek, küreselleşmeyle birlikte kaybolmaya yüz tutmuş maddi ve manevi kültür unsurlarını kayıt altına alarak geleneksel kültürün korunması ve yaşatılmasına katkı sağlamaktır. Bu amaçla başta Antakya olmak üzere Hatay'ın ilçelerine saha araştırması gerçekleştirilmiş, görüşme ve gözlem (katılımlı/katılımsız) tekniklerinden yararlanılmıştır. Sahada 90 kaynak kişiye ulaşılmış, elde edilen veriler işlevsel teori kapsamında analiz edilmiştir. Kutsallığı eskilere dayanan ağaç kültünün bir yansıması olarak defne ağacı etrafında çeşitli inanış ve pratikler gelişmiş, Hatay halk kültürüne çeşitlilik katmıştır. Geleneksel üretim tekniğiyle ve yörede toplanan defne meyvesiyle üretilen Hatay Defne Sabunu coğrafi işaret ürünü olarak tescil edilmiştir. Defnenin gerek halk anlatıları gerekse halk ekonomisine katkı sağlayan ürünleriyle yöre halkı için önem arz edişi SOKÜM (Somut Olmayan Kültürel Miras Sözleşmesi) kapsamında değerlendirilebileceği fikrini de ortaya çıkarmaktadır. Çalışma neticesinde defneye dair bazı uygulamaların, sözlü kültürde yaşayan ve halkın belleğinde yer etmiş olan anlatıların, yağ ve sabun üreticiliğinin işlevselliğini ve önemini koruduğu bazı inanış ve pratiklerin ise önemini yitirdiği görülmüştür. Çok yönlü yapısıyla kentin simgesi haline gelen defne yöre halkı için işlevini ve önemini korumaya devam etmektedir. Anahtar Kelimeler: Halk Kültürü, Ağaç kültü, Hatay, Defne, İşlevsel teori, SOKÜM

Azerbaycan ve Türkiye halk kültüründe ateş kültü

Dört unsurdan biri olan ateş, insanoğlunun hayatında çok önemli bir yerde durmaktadır. Tarihin ilk sayfalarından bugüne kadar insana hem korku hem güven kaynağı olmuştur. Dört unsur, kendisinde var oluştan başlayan ve bu gün de devam eden hayatın gizli kodlarını tutmaktadır. Bu gizli kodlar uzun zaman aşamasında insan tarihi geliştikçe zenginleşmiş, her halk için geçmişine bir ayna tutmuştur. Zamanla kült haline dönüşen ateş, farklı zaman dilimlerinde ilgi çekmiş ve kodların çözülmesi için kaynak olarak görülmüştür. Türk Halk Kültürü Bilimi'nin de çok araştırılmış konularından biri olan ateş, kültürel kodların öğrenilmesinde büyük önem arz etmektedir. Kült ve kültür olarak çok zengin bir konu olması onun üzerinde yeniden farklı açılardan çalışmaların yapılmasına imkan sağlamıştır. Azerbaycan ve Türkiye halk kültüründe ateş kültünün incelenmesi kültürel kodlardaki ortak ve farklı açıların ortaya konulması açısından önem arz etmektedir. İster eski dinlerde isterse de eskiden gelen, halkın yarattığı edebiyat örneklerinde ateş kültünün önemli bir yeri vardır. Ateşin insanoğlunun doğum, yaşantı ve ölümünde sahip olduğu rolü onu geçmiş, şimdi ve gelecekteki sonsuzluğunu simgelemektedir. Bu sebeple yaşam var oldukça ateş kültü her zaman yaygın bir etkide olacak ve yeni kültürel kodların ortaya çıkmasına zemin hazırlayacaktır. Çalışma esnasında her iki ülkenin kültüründeki ortak ve farklı kodların tespit edilecektir. Diğer taraftan Azerbaycan Halk Kültürü Bilim'ine ateş kültü ile ilgili ilk bütüncül çalışmayı sunarak akademik ve kültürel katkıda bulunmaya çalışılacaktır. Türkiye Halk Bilimi için ise Azerbaycan'la karşılaştırma şeklinde incelenen ateş kültü çalışmasıyla katkıda bulunmak amaçlanıyor. Çalışmayı önemli kılan faktörler vardır. Şöyle ki yapılacak olan çalışma ateş kültünün önemini ve yerini ortaya koymakla kalmayacak, bu kültün yaşantımızda varlığını hangi şekilde devam ettirdiğini ve ya hangi sebeplerden günümüze ulaşmadığını ortaya koyacaktır. Diğer önemli faktör, sırf iki ülkeyi kapsayacak ateş kültü çalışmasının yapılmamış olmasıdır. Araştırma esnasında Halk Bilimi veri ve yöntemleri kullanılacaktır. Konu hem coğrafi genişlik, hem de tarihi derinlik içerisinde ele alınacaktır. İki ülkede ateş kültünü kapsayacak bu çalışma gelecekte bu konuyla ilgili yapılacak başka çalışmalar için kaynak olmakla beraber, yönlendirici bir rol oynayacaktır. Azerbaycan'da ateş kültüyle ilgili çalışmalara katkı sağlayacaktır. Ateş kültünün karşılaştırma şeklinde incelenmesinde bir ilk olacaktır. Ateş kültünün sırf Azerbaycan ve Türkiye'deki ortak ve farklı yanlarını konu edinen bir çalışmaya tesadüf edilmemiştir. Bu yüzden bu çalışma Türkiye Halk Bilim'ine de katkı sağlayacaktır. Anahtar kelimeler: Ateş, Azerbaycan, Türkiye, halk kültürü, kült, kültür

Türabi'nin Manzum Battalnamesi (Battal Gazi destanı)

Ercüment Ekrem Talû'nun eserlerinde halk kültürünün yansımaları

Tanzimat döneminin öncü isimlerinden Recaizade Mahmut Ekrem'in oğlu olan Ercüment Ekrem Talû (1888-1956), kültür düzeyi yüksek bir aile ortamında yetişmiştir. Yetiştiği bu çevre onun, küçük yaşlardan itibaren çok iyi bir eğitim almasına olanak sağlamıştır. Galatasaray lisesinde okuması ve Tevfik Fikret gibi döneminin önde gelen isimlerinden dersler alması, ona nitelikli bir eğitim hayatının kapılarını açmıştır. Yazı hayatına Meşrutiyetten evvel başlamış, Cumhuriyet yıllarında da yazmaya devam etmiştir. Ömrünün sonuna kadar aralıksız yazmaya devam eden Talû, öncelikle basın-yayın alanında adını duyurmuştur. Gazetecilik alanında Ahmet Mithat yolundan giden yazar, basın- yayın hayatında da değeri azımsanmayacak mahiyette olan velud bir kişiliktir. Döneminin neredeyse bütün gazete ve dergilerinde çalışmış, peş peşe yazdığı yazılarıyla da okuyucusu tarafından büyük bir ilgiyle takip edilmiştir. Gazetecilik kimliğinde yakaladığı bu başarının yanı sıra edebiyat alanında da önemli simalardan biri olan Talû; roman, hikâye, şiir, tiyatro, fıkra ve anı gibi pek çok farklı türde eserler vermiştir. Yaşadığı dönemde çok okunan ve kıymeti bilinen bir yazardır. Edebi sahada daha çok mizahi hikayeleriyle ünlenmiş, seri şeklinde oluşturduğu Meşhedî'nin Hikayeleri adlı eserinde yarattığı "Meşhedi Cafer" karakteriyle de döneminde büyük bir yankı uyandırmıştır. Bu hikayeler onun mizah üstadı olarak anılmasına vesile olmuştur. Genel olarak eserlerinde kadının toplumsal yeri, yanlış batılılaşma gibi pek çok sosyal ve siyasal konuya değinen yazarın kurtuluş savaşını konu alan birkaç eseri de mevcuttur. Hikâye ve romanlarında kullandığı üslup ve nüktedan yapısıyla adeta döneminin Evliya Çelebi'si olarak görülen Ercüment Ekrem, eserlerinde Geleneksel Türk Tiyatrosunun anlatı tekniklerini başarılı bir şekilde kullanmış, atasözü ve deyimler gibi kalıplaşmış sözlerin kullanımıyla dikkat çekmiştir. Eserlerinde geleneksel unsurlar ve halk inanışlarına oldukça yer veren yazar, eserlerini oluştururken meddah tarzı anlatım üslubunu başarı bir şekilde kullanmıştır. Çalışmamız, Ercüment Ekrem Talû'nun hikâye ve romanlarında; geleneksel anlatım üslubu, yeme-içme alışkanlıkları, çeşitli inanışlar ve geleneksel anlatı unsurları etrafında incelenerek, söz konusu eserlerde tespit edilen örnekler uygun başlıklar altında sunulmuştur. Anahtar Kelimler: Ercüment Ekrem Talû, Geleneksel Anlatı Üslubu, Mizah, Hikâye, Roman, Türk Edebiyatı. Bilim Kodu:

Simav ilçesi halk bilimi ürünlerinde eski Türk inançlarının izleri

Simav ilçesinde bulunan halk bilimi ürünlerinin, eski Türk inançları ile ilişkisini ortaya koymayı hedefleyen bu çalışmanın amacı, yöredeki mevcut inanışların geçmişten bugüne seyri sırasındaki değişimlerini, çeşitlenmelerini ve bugünkü durumlarını açığa çıkarmaktır. Araştırmada Simav ilçesi merkezi ve merkeze bağlı bir belde ile altı köy esas alınmıştır. Araştırmada gözlem ve mülakatlar neticesinde elde edilen bilgiler ışığında yöredeki inanışlar, uygulamalar, törenler, ayinler vb. hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur. Çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Türklerin dini, iyeler ve kamlık hususunda bilgiler verilerek yöredeki inanışlardan örneklere yer verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümü oluşturan insan hayatında önemli törenler ve inançlar başlığı altında geçiş ve bereket törenlerine değinilmiştir. Araştırmanın son bölümünde diğer inanç ve uygulamalar başlığı altında hayvanlara, uğur, uğursuzluk kavramlarına, rüya, renk, halk takvimi ve halk hekimliği konularına dair uygulamalara değinilerek, yörede tespit edilen işlemlerle eski Türk inançlarının ilişkileri ortaya koyulmuştur. Türk inançları içerisinde yer alan inanmaların, yörede uygulanan pek çok pratikte sürdürüldüğü, tören ve ayinlerde eski inanç sistemlerinde var olan işlemlere başvurulduğu gözlemlenmiştir. Hıdrellez ve yağmur duası işlemlerinden, geçiş törenlerinde gerçekleştirilen işlemlere, hastalıkların sağaltmasından, tabiat, evren ve tanrı tasavvuruna dair inanmalarda eski Türk inançlarının izlerinin etkisinin sürdüğü sonucuna varılmıştır. Araştırma içerisinde bahsi geçen inançlar ilçe merkezinde devamlılığını her geçen gün kaybederken, köylerdeki varlıklarının daha canlı oldukları tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Halk Bilimi Ürünleri, Simav, Eski Türk İnançları, Geçiş Dönemleri, Halk Kültürü.

İhsan Oktay Anar'ın romanlarında halk kültürü unsurlarının tespiti ve incelenmesi

Halk kültürü, bir milletin geçmişini geleceğe bağlayan maddi ve manevi değerler bütünüdür. Bu değerler, folklor ürünlerini meydana getirir. Folklor ürünleri halkın inanışlarını, arzularını, sevinç ve üzüntülerini ifade eden milli sanat yapıtlarıdır. İnsan unsurunun ön planda olduğu bu yapıtlardan masallar, destanlar, efsaneler, türküler, halk hikâyeleri; halk inançları, selam şekilleri, el sanatları, giyim-kuşam, mimari vb. daha birçok malzeme diğer edebiyat türleri için konu teşkil eder. Bu türlerden biri romanlardır. Türk edebiyatının değerli yazarlarından İhsan Oktay Anar, diğer romancılar gibi halk kültürüyle yakın ilişki içerisinde olmuş ve bu kültüre ait malzemeyi alarak yeni bir görüş ve düşünüşle romanlarında kullanmıştır. Bu çalışmada, eserlerinde folklorik unsurlar açısından zengin malzeme ile karşılaştığımız İhsan Oktay Anar'ın romanları, halk bilimi unsurlarına göre incelenmiştir. Yazarın romanlarındaki Halk Bilimi unsularını iki ana başlık altında gruplandırabiliriz. İlk grubu, anonim halk edebiyatı başlığı altında mitoloji, destan, efsane, masal, halk hikâyesi, meddah, kalıplaşmış sözler, halk şiiri ve tekke tasavvuf edebiyatı ürünleri oluşturur. Bunlardan özellikle mitoloji, destan, efsane ve masal diğer unsurlara göre ön plana çıkar. Yazar mitleri, destanları, efsaneleri, masalları ve kutsal metinleri genellikle montajlama tekniğiyle romanlarda kullanır. İkinci grup, dil ve anlatım, formel sayılar, geçiş dönemleri, inanışlar, halk sanatları ve zanaatları, oyun, halk mutfağı, giyim-kuşam, halk müziği ve halk mimarîsini oluşturur. Bu unsurlar, halk yaşamıyla paralellik gösterir.

Osman Çeviksoy'un eserlerinde halk bilimi unsurlarının tespiti

Halk bilimi hayatımızın hemen hemen her alanında geniş bir yer tutmaktadır. İnsanoğlu yaşadığı kültürün en önemli taşıyıcısı olarak halk bilimi unsurlarını hayatının her aşamasında kullanır. Kültür ve toplum birbirinden ayrılmayan iki önemli ögedir. Hayatın her aşamasında kültür etkisi derinden derine sezilir. İki unsur iç içe geçerek bir bütün oluşturur. Kültürün en önemli ögesi halktır, kültür halk ile şekillenir ve yoğrulur. Çalışmamızda Osman ÇEVİKSOY'un eserlerinde bulunan halk bilimi unsurları incelenmiştir. Osman ÇEVİKSOY'un hem öğretmen, hem yazar kişiliği, Almanya'da (Türk işçi Çocuklarına) Türk kültürü dersleri öğretmenliği yapmış olması da ayrıca iki kültürün kıyaslanması konusunda ışık tutacaktır. Çalışmamızın ilk bölümünde Osman ÇEVİKSOY'un hayatı, edebi kişiliği ve Halk kültürünün çağdaş kültüre etkisi incelenmiştir. İkinci kısımda ise; yazarın öykülerinde ve romanlarında halk bilimi unsurlarını inceleyerek, kültür hakkında bilgi verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Halk Bilimi, Ritüel, Halk Edebiyatı, Gelenek, Öykü

Kütahya halk mutfağı

Eski çağlardan günümüze değin en temel gereksinimimiz yaşam için yemek yemektir. İlk zamanlarda ateş bulunmadan önce çiğ yenen yiyecekler, ateş bulunduktan sonra zamanla damak tadına hitap eden mutfak kültürümüz yöreye göre bugünkü gelişimine ulaşmıştır.Birinci bölümde, Kütahya' ya genel bakış yapılmıştır.İkinci bölümde Kütahya yöresi davet yemekleri ele alınmıştır.Üçüncü bölümde günlük gezmeler belirtilmiştir.Dördüncü bölümde öğünlerde yenen yiyecekler ve içecekler belirtilmiştir.Beşinci bölümde mübarek günlere özgü yemekler belirtilmiştir.Altıncı bölümde, Kütahya halk mutfağındaki yemeklerin hazırlanışları detaylı olarak incelenmiştir. Yemekler; çorbalar, et yemekleri, sebze yemekleri, zeytinyağlı yemekler, kuru baklagiller, deniz ve göl ürünleri, mantar ve ot yemekleri, yumurta yemekleri, pilavlar, makarnalar başlıkları altında birer birer incelenmiştir.Yedinci bölümde Kütahya'da yapılan salatalar ve garnitürler ele alınmıştır.Sekizinci bölümde Kütahya' ya özgü olan hamur işleri detaylı bir şekilde ele alınmıştır.Dokuzuncu bölümde börek türleri belirtilmiştir.Onuncu bölümde tatlı türlerine değinilmiştir.On birinci bölümde kış mevsiminde tüketilmesi için hazırlanan kışlık yiyeceklere değinilmiştir. On ikinci bölümde Kütahya'nın diğer yiyecekleri ve içecekleri incelenmiştir. On üçüncü bölümde ise festivaller, türküler, maniler, bilmeceler ve çocuk oyunları mevcuttur.

Irak türkmenlerinin yemek kültürü

Yüksek Lisans Tezi olarak hazırlanan bu çalışmada Irak Türkmenlerinin yemek kültürünün tespiti amaçlanmıştır. Irak Türkmenleri zengin bir mutfak kültürüne sahiptirler. Çalışmada yemek-kültür ilişkisi üzerinden Irak Türkmenlerinin halk mutfağı ele alınmıştır. Ayrıca bu kültürel zeminin halk edebiyatı ürünlerinde ve ritüellerdeki yansımaları konu edinilmiştir. Bunlara ek olarak yemek yapımında kullanılan araç ve gereçler tanıtılmış ve yemek kültürü ile ilgili inanış ve uygulamalara yer verilmiştir.

Gaziantep düğünleri

Türk kültürünün geçiş dönemlerinden (doğum-evlenme-ölüm) birisi olarak görülen evlenme törenleri; birbirlerini tam anlamıyla tanımayan insanları gelenek ve görenekler çerçevesinde bir araya getiren, bu kişiler arasındaki sosyal bağları güçlendirerek pekiştiren, sahip oldukları Türk kültür mirasının tam anlamıyla farkına vardırarak, bunları gelenek, görenek, evlenme tören ve ritüelleri ile genç kuşaklara aktarılmasını sağlayan temel unsurlardan biridir. Düğün törenleri insanları birleştirme fonksiyonundan başka; hoşça vakit geçirme, eğlenme ve eğlendirme, toplum kurallarına destek vererek bunları gelecek kuşaklara aktarma, kişisel ve toplumsal baskılardan kurtulma fonksiyonlarını da üstlenmektedir. Bu fonksiyonları belirlemek ve düğün törenlerinin hangi aşamalardan geçtiğini ortaya çıkarmak amacıyla hazırlanan çalışmada, Anadolu ve Rumeli coğrafyasından ve Türk topluluklarının yaşadıkları başka bölgelerden alınan örnekler ile ortak bir düğün modeli oluşturulabileceği düşüncesi ile araştırma yürütülmüştür. Gaziantep düğünlerinin incelendiği bu çalışma giriş ve üç bölümden meydana gelmektedir. Halk biliminin çalışma alanları içerisine giren evlenme olgusunun önemi ve bazı genel kavramların açıklanması ve değerlendirilmesi birinci bölümde verilmiştir. Düğün yapısının ve foksiyonlarının yapılan gözlem ve derlemelere göre tasnif edilerek incelenmesi ikinci bölümde yer almaktadır. Çalışmanın son bölümünde ise Gaziantep düğün törenlerinin geleneksel ve günümüz bağlamında değerlendirilmesi yapılmıştır. Konuyla ilgili yazılı, sözlü ve elektronik kaynaklardan yararlanılmıştır.

Aladağ halk kültürü araştırması

ÖZETALADAĞ HALK KÜLTÜRÜ ARAŞTIRMASIMehmet Ali YILMAZYüksek Lisans Tezi, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim DalıDanışman: Prof. Dr. Erman ARTUNMayıs 2005, XI + 534 sayfaBu çalışmada Adana'nın Aladağ ilçesindeki geçiş dönemleri olan doğum,evlenme, ölüm âdetleri ve bunlara bağlı inanışlar, bayram tören ve kutlamalar, halkinanışları, halk mutfağı, halk hekimliği ve anonim halk edebiyatı ürünleri üzerindedurulmuştur.Halk kültürü ile ilgili olan birinci bölümde ele alınan konularda yazılıkaynaklardan elde edilen bilgilerin verilmesinin ardından sözlü kaynaklardan edinilenâdet ve inanmalar aktarılmıştır. Sözlü kaynaklardan elde edilen bilgilere dayalı âdet veinanışların eski Türk kültürü ile olan ilişkileri tespit edilmeye çalışılmıştır.Anonim halk edebiyatı ile ilgili olan ikinci bölümde; manzum, manzum-mensur,mensur anonim halk edebiyatı ürünlerine yer verilmiştir. Her bölümün sonunda biçimve içerik yönlerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmanın son bölümünde metinleriçerisinde geçen yerel kelimeleri kapsayan bir de sözlük hazırlanmıştır.Bu araştırmanın sonucunda Aladağ halk kültüründe, hem Orta Asya'nın hem deAnadolu'nun inanç ve kültür yapısının izlerinin bulunduğu görülmüştür. Bütün bu izlerİslâmiyet'in kabulünü izleyen süreçte yeni dinin rengini alarak bugünkü Aladağ halkkültürünü oluşturmuştur.Anahtar Sözcükler: Aladağ, Halk Kültürü, Geçiş Dönemleri, İnanışlar, AnonimHalk Edebiyatı.

"Kasım Oğlan" ile "Gövher Kız ve Şiralı Bey" destanlarının motif indeksi

Sözlü gelenek eserleri içinde önemli yere sahip olan destanlar, ait olduğu toplumun hafızasını taşıyıp nesilden nesile aktaran ürünlerdir. Bu eserler, yapılan çalışmalar sayesinde bir topluma ait barındırdığı kültürel miras tespit edilmek ve gelecek nesillere aktarılmak açısından önem arz etmektedir. Bu düşünceden yola çıkarak, Türkmen destan geleneği içinde yer alan "Kasım Oğlan" ile "Gövher Kız ve Şiralı Bey" destanları incelenmiş, bunların motifleri belirlenmiş ve motif indeksi oluşturulmuştur. Bu kapsamda, anlatının parçalanamayan en küçük birimi olarak tarif edilen motif, sözlü gelenek içinde uzun yıllar anlatılagelen destanların zihinsel hafızada kalmasını sağlayan bir unsurdur. Bu tez çalışmasında metin merkezli halkbilimi kuramları içinde yer alan "Tarihi-Coğrafi Fin" yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntemin en önemli eseri, dünyaca ünlü folklorist Stith Thompson'un; halkbilimi ve halk edebiyatı alanlarında yapılan çalışmalarda başucu kaynağı olarak kabul gören "Motif Indeks of Folk Literature" (Halk Edebiyatı Motif İndeksi) adlı kataloğudur. Adı geçen eserdeki motif dizinine uygun olarak "Kasım Oğlan" ile "Gövher Kız ve Şiralı Bey" destanlarının motifleri tasnif edilmiş ve her iki destanda sıklıkla karşılaşılan motiflerin benzer ve farklılıkları tespit edilerek genel bir mukayese yapılmıştır. Çalışma sonucunda her iki destanın motifleri harf ve sayı dizinine uygun olarak sıralanmıştır. Destanların Türkmen sahası destan geleneği içerisinde yer almasından dolayı benzer motiflerin daha fazla olduğu fakat farklı motifleri de barındırdığı tespit edilmiştir.

Osmaniye ili merkez ilçeye bağlı köy ve mahallelerde halk kültürü araştırması

Bu çalışmada Osmaniye Merkez ilçe ve Merkez ilçeye bağlı köy ve mahallelerdeki geçiş dönemleri olan doğum, evlenme, ölüm âdetleri ve bunlara bağlı inanışlar, bayram tören ve kutlamalar, halk inanışları, halk mutfağı, halk hekimliği ve anonim halk edebiyatı ürünleri ile ilgili araştırmalar yapılmıştır.Birinci bölümde halk kültürü ile ilgili olan ele alınan konularda yazılı kaynaklardan elde edilen teknik bilgiler verilmiş daha sonra sözlü kaynaklardan edinilen âdet ve inanmalar ilave edilmiştir. Sözlü kaynaklar ile yapılan derlemelerde elde edilen bilgiler incelenerek âdet ve inanışların eski Türk kültürü ile olan benzerlikleri ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.İkinci bölümde anonim halk edebiyatı ile ilgili olarak; manzum, manzum-mensur, mensur anonim halk edebiyatı ürünlerinden örnekler verilmiştir. Bölüm sonlarında biçim ve içerik yönünden değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmanın son bölümünde metinler içerisinde geçen ve genellikle halen kullanılmakta olan yerel kelimeleri kapsayan bir sözlük oluşturulmuştur.Bu çalışmanın sonucunda Osmaniye yöresinde yaşanmış ve yaşanmakta olan halk kültürünün, hem Orta Asya'nın hem de Anadolu'nun inanç ve kültür yapısından önemli ölçüde etkilendiği anlaşılmıştır. Bu oluşumlar İslâmiyet'in kabul edilişinden sonraki aşamada yeniden şekillenerek günümüz Osmaniye halk kültürünü meydana getirmiştir.Anahtar Kelimeler: Osmaniye, Halk Kültürü, Geçiş Dönemleri, İnanışlar, Anonim Halk Edebiyatı.

Niğde ili Ulukışla ilçesi halk kültürü

Bu çalışmada Niğde'nin Ulukışla ilçesindeki geçiş dönemleri olan doğum, sünnet, askerlik, evlenme, ölüm adetleri ve bunlara bağlı inanışlar, bayram tören ve kutlamalar, halk İnanışları, halk mutfağı, halk hekimliği ve anonim halk edebiyatı ürünleri üzerinde durulmuştur.Halk ile ilgili olan birinci bölümde ele alınan konularda yazılı kaynaklardan elde edilen bilgilerin verilmesinin ardından sözlü kaynaklardan edinilen adet ve inanmalar aktarılmıştır.Anonim halk edebiyatı ile ilgili olan ikinci bölümde; manzum, manzum- mensur, mensur anonim halk edebiyatı ürünlerine yer verilmiştir. Her bölümün sonunda biçim ve içerik yönlerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmanın son bölümünde metinler içerisinde geçen yerel kelimeleri kapsayan bir de sözlük hazırlanmıştır.Bu araştırmanın sonucunda Ulukışla halk kültüründe, hem Orta Asya'nın hem de Anadolu'nun inanç ve kültür yapısının izlerinin bulunduğu görülmüştür.

Adana ili Tufanbeyli ilçesi halk kültürü araştırması

Bu çalışmada Adana'nın Tufanbeyli ilçesindeki geçiş dönemleri olan doğum, evlenme, ölüm âdetleri ve buna bağlı inanışlar, bayram tören ve kutlamalar, halk inanışları, halk mutfağı, halk bilgisi, oyun eğlence ve spor, anonim halk edebiyatı ürünleri ve âşık edebiyatı üzerinde durulmuştur.Halk kültürü ile ilgili olan birinci bölümde ele alınan konularda yazılı kaynaklardan elde edilen bilgilerin verilmesinin ardından sözlü kaynaklardan edinilen bilgilere dayalı âdet ve inanışların eski Türk kültürü ile ilişkileri tespit edilmeye çalışılmıştır.Anonim halk edebiyatı ile ilgili olan ikinci bölümde; manzum, manzum- mensur, mensur anonim halk edebiyatı ürünlerine yer verilmiştir. Her bölümün sonunda biçim ve içerik yönlerinden değerlendirmeler yapılmıştır.Âşık edebiyatı ile ilgili olan üçüncü bölümde; günümüz Tufanbeyli yöresinde âşıklık geleneği hakkında bilgi, geçmişte yaşamış âşıklar ve şiirleri ve günümüzde yaşayan âşıkların şiirlerinden örnekler verilmiştir. Çalışmanın son bölümünde metinler içerisinde geçen yerel kelimeleri kapsayan bir de sözlük hazırlanmıştır.Bu araştırmanın sonucunda Tufanbeyli halk kültüründe, hem Orta Asya'nın hem de Anadolu'nun inanç ve kültür yapısının izlerinin bulunduğu görülmüştür. Bütün bu izler İslamiyet'in kabulünü izleyen süreçte yeni dinin rengini alarak bugünkü Tufanbeyli halk kültürünü oluşturmuştur.Anahtar Sözcükler: Tufanbeyli, Halk Kültürü, Geçiş Dönemleri, İnanışlar, Anonim Halk Edebiyatı, Âşık Edebiyatı.

Adana ili Karataş ilçesi halk kültürü araştırması

?Adana İli Karataş İlçesi Halk Kültürü Araştırması? adlı çalışmada halk kültürü geçiş dönemlerinden doğum, sünnet, askerlik, evlenme, ölüm adetleri ve bunların etrafında oluşan inanışlar, bayram tören ve kutlamaları, halk inanışları, halk mutfağı, halk bilgisi, oyun eğlence ve spor, halk edebiyatı ürünleri ve âşık edebiyatı ürünleri incelenmiştir.Çalışmanın birinci bölümünde çalışmayla ilgili genel bilgi verilmiştir. Araştırma alanı olan Karataş ilçesi tarihi ve coğrafi özellikleri, nüfusu, ekonomik ve sosyo-kültürel yapısı yönünden tanıtılmıştır.Çalışmanın ikinci bölümünde, ilgili konuların Türk halk kültürünün yazılı kaynaklardan elde edilen verileri üzerinde durulmuş; ardından Karataş ilçesinden elde edilen sözlü halk kültürü ürünlerine yer verilerek yöre kültürünün Türk halk kültürü içerisindeki yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Her bölümün sonunda değerlendirmeye yer verilmiştir.Çalışmanın üçüncü bölümünde Karataş anonim halk edebiyatı incelenmiş, manzum, manzum-mensur, mensur anonim halk edebiyatı ürünlerine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde Karataşlı bir âşık hakkında bilgiye ve âşığın şiirlerine yer verilmiştir.Bu çalışmanın sonucunda, Karataş halk kültürü içerisinde, Türk halk kültürünün geçmişten günümüze kadar varlığını sürdüren inanış ve izlerine rastlanmıştır.

Akdağmadeni ve çevresi halk kültürü

Bu çalışmada, Akdağmadeni ilçesinin köylerinde yaşatılan folklor unsurlarının araştırılması, günümüzle eski arasındaki farklılıkları belirlenmesi ve değerlendirilmesi üzerinde durulmuştur. Bu tez, giriş kısmıyla birlikte altı bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında ilçeyle ilgili genel bilgiler ve köylerin listesi verilmiştir. Birinci bölümde geçiş dönemi inançları verilmiştir. İkinci bölümde bayram, tören ve kutlamaları, üçüncü bölümde halk mutfağı, dördüncü bölümde oyun ve eğlence, beşinci bölümde anonim halk edebiyatı ürünleri, altıncı bölümde de bölgedeki lakaplar ele alınmıştır. Bu çalışmadaki amaç, Akdağmadeni köylerinde kaybolan halk kültürünü, inanışlarını, kayıt altında tutmak ve bu vesileyle gelecek kuşaklara elde edilen verileri aktarmaktır. Altı bölümlük bu çalışma yapılırken her bölümde, sözlü ve yazılı kaynaklardan edinilen teknik bilgilere uyularak kaynaklar verilmiştir. Daha sonra belli bir düzen içerisinde ana ve alt başlıklar haline getirilen konulara, derlenen bilgiler eklenmiştir. Son değişimler ve değerlendirmeler yapılıp bir disiplin haline getirilmiştir.

Konya ili Kulu ilçesi halk kültürü araştırması

Bu çalışmada Konya'nın Kulu ilçesindeki geçiş dönemleri olan doğum, evlenme, ölüm âdetleri ve bunlara bağlı inanışlar, bayram tören ve kutlamalar, halk inanışları, halk mutfağı, halk hekimliği ve anonim halk edebiyatı ürünleri üzerinde durulmuştur.Halk kültürü ile ilgili olan birinci bölümde ele alınan konularda yazılı kaynaklardan elde edilen bilgilerin verilmesinin ardından sözlü kaynaklardan edinilen âdet ve inanmalar aktarılmıştır. Sözlü kaynaklardan elde edilen bilgilere dayalı âdet ve inanışların eski Türk kültürü ile olan ilişkileri tespit edilmeye çalışılmıştır.Anonim halk edebiyatı ile ilgili olan ikinci bölümde; manzum, manzum-mensur, mensur anonim halk edebiyatı ürünlerine yer verilmiştir. Her bölümün sonunda biçim ve içerik yönlerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmanın son bölümünde metinler içerisinde geçen yerel kelimeleri kapsayan bir de sözlük hazırlanmıştır.Bu araştırmanın sonucunda Kulu halk kültüründe, hem Orta Asya'nın hem de Anadolu'nun inanç ve kültür yapısının izlerinin bulunduğu görülmüştür. Bütün bu izler İslâmiyet'in kabulünü izleyen süreçte yeni dinin rengini alarak bugünkü Kulu halk kültürünü oluşturmuştur.Anahtar Kelimeler: Kulu, Halk Kültürü, Geçiş Dönemleri, İnanışlar, Anonim Halk Edebiyatı.

Kahramanmaraş ili Göksun ilçesi halk kültürü araştırması

Bu çalışmada Kahramanmaraş'ın Göksun ilçesindeki geçiş dönemleri olan doğum, evlenme, ölüm âdetleri ve buna bağlı inanışlar, bayram, tören ve kutlamalar, halk inanışları, halk mutfağı, halk bilgisi, anonim halk edebiyatı ürünleri ve âşık edebiyatı ürünleri üzerinde durulmuşturBirinci bölümde, araştırma alanı ile ilgili bilgiler verilmiştir. Göksun yöresini araştırmadaki amaç, araştırma alanının kapsam ve sınırları, tarihi, nüfusu, sosyo-ekonomik yapısı ile ilgili bilgiler verilmiştir.Göksun halk kültürü ile ilgili olan ikinci bölümde ele alınan konularda, yazılı kaynaklardan elde edilen bilgilerin verilmesinin ardından, sözlü kaynaklardan elde edilen bilgilerin verilmesi, ardından sözlü kaynaklardan edinilen bilgilere dayalı âdet ve inanışların eski Türk kültürü ile ilişkileri, değerlendirme bölümlerinde tespit edilmeye çalışılmıştır.Anonim halk edebiyatı ile ilgili olan üçüncü bölümde; manzum, manzum-mensur, mensur anonim halk edebiyatı ürünlerine yer verilmiştir. Her bölümün sonunda biçim ve içerik yönlerinden değerlendirmeler yapılmıştır.Âşık edebiyatı ile ilgili olan dördüncü bölümde; günümüz Göksun yöresinde âşıklık geleneği hakkında bilgi, geçmişte yaşamış âşıklar ve şiirleri ve günümüzde yaşayan âşıklar ve şiirlerinden örnekler verilmiştir.Bu araştırmanın sonucunda, Göksun halk kültüründe, hem orta Asya'nın hem de Anadolu'nun inanç ve kültür yapısının izlerinin bulunduğu görülmüştür. Bulduğumuz bu inanç ve pratikler, bölüm değerlendirmelerinde anlatılmıştır.Anahtar Kelimeler: Göksun, Halk Kültürü, Geçiş Dönemleri, İnanışlar, Pratikler, Anonim Halk Edebiyatı, Âşık Edebiyatı.

Malatya ili Doğanşehir ilçesi halk kültürü araştırması

Bu çalışmada Malatya İli Doğanşehir İlçesi doğum, evlenme ve ölüm evrelerinikapsayan geçiş dönemi adetleri ve bunlara bağlı inanışlar, bayram, tören ve kutlamalar,halk mutfağı ve buna bağlı unsurlar, halk bilgisi, oyunlar ve anonim halk edebiyatıürünleri üzerinde durulmuştur.Çalışmanın birinci bölümünde araştırma; konu, amaç, kapsam ve sınırlar ileçalışmada kullanılan yöntemler dâhilinde ortaya konmuştur. Bunun yanı sıra araştırmaalanının tarihi, coğrafi, demografik ve ekonomik yapısı ile sosyo-kültürel durumlarıhakkında da bilgiler verilmiştir.Doğanşehir yöresi halk kültürü ile ilgili olan ikinci bölümde geçiş dönemiadetleri ve bunlara bağlı inanışlar, yazılı kaynaklardan yararlanarak Türk Dünyası veAnadolu Türkleri arasındaki inanç ve pratiklerden bahsedildikten sonra sözlü kaynaklarvasıtasıyla edinilen bilgiler doğrultusunda araştırma alanındaki adet ve uygulamalarayer verilmiştir. Aynı şekilde bayramlar, törenler, kutlamalar, halk inanışları, halkmutfağı ve halk bilgisi de hem yazılı hem sözlü kaynaklar ışığında gözler önüneserilmiştir. Bütün bunların sonucunda âdet ve inanışların eski Türk kültürü ile ilişkilerideğerlendirme bölümlerinde tespit edilmeye çalışılmıştır.Üçüncü bölümde anonim halk edebiyatı ürünlerine yer verilmiştir. Halkedebiyatı ürünleri biçim ve içerik yönünden de incelemeye tabi tutularak manzum,manzum-mensur ve mensur ürünler olarak sınıflandırılmış, ayrıca seyirlik oyunlara dadeğinilmiştir.Bu çalışmanın sonucunda Doğanşehir halk kültürünün hem Orta Asya hem deAnadolu inanç ve kültür yapısının izlerini taşıdığı görülmüştür. Bütün bu yansımalariiİslamiyet'in kabulünü izleyen süreçte şekillenerek Doğanşehir halk kültürünüoluşturmuştur.

Adana ili pozantı ilçesi halk kültürü araştırması

Bu çalışmada Adana'nın Pozantı ilçesindeki geçiş dönemleri olan doğum, evlenme, ölüm âdetleri ve buna bağlı inanışlar, bayram, tören ve kutlamalar, halk inanışları, halk mutfağı, halk bilgisi ve anonim halk edebiyatı ürünleri üzerinde durulmuşturBirinci bölümde, araştırma alanı ile ilgili bilgiler verilmiştir. Pozantı yöresini araştırmadaki amaç, araştırma alanının kapsam ve sınırları, tarihi, nüfusu, sosyo¬ekonomik yapısı ile ilgili bilgiler verilmiştir.Pozantı halk kültürü ile ilgili olan ikinci bölümde ele alınan konularda, yazılı kaynaklardan elde edilen bilgilerin verilmesinin ardından, sözlü kaynaklardan elde edilen bilgilere dayalı âdet ve inanışlar aktarılmıştır. Ayrıca bu adet ve inanışların eski Türk kültürü ile ilişkileri, değerlendirme bölümlerinde tespit edilmeye çalışılmıştır.Anonim halk edebiyatı ile ilgili olan üçüncü bölümde; manzum, manzum-mensur, mensur anonim halk edebiyatı ürünlerine yer verilmiştir. Her bölümün sonunda biçim ve içerik yönlerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Ayrıca yöreye ait yerel kelimeleri kapsayan bir sözlük de hazırlanmıştır.Bu araştırmanın sonucunda, Pozantı halk kültüründe, hem Orta Asya'nın hem de Anadolu'nun inanç ve kültür yapısının izlerinin bulunduğu görülmüştür. Bütün bu izler İslamiyet'in etkisiyle şekillenerek varlığını devam ettirmiştir. Bulduğumuz bu inanç ve pratikler, bölüm değerlendirmelerinde anlatılmıştır.

Kerkük-Altunköprü halk kültürü

Altunköprü, konum itibari ile müstesna bir yerde konuşlanmaktadır. Limanı, köprüleri ile ticaretin kalbinin attığı bir cazibe merkezi olarak bilinmekteydi. Çeşitli siyasî, sosyolojik, etnik, ticarî, sebeplerden dolayı eski ihtişamını ve cazibesini yitirmiş bulunmaktadır. Bu akademik çalışmada halk kültürüne vehalk edebiyatına dair bilgiler detaylı bir şekilde ele alınmış, Altunköprü'nün maruz kaldığı bütün değişimler de birinci ağızdan, kişilerden alınan bilgilerle ve görüşmelerle açıklanmıştır. Anahtar Kelime: Altunköprü, Irak, Türkmen, Kerkük