Hammâmî-zâde İsmâil Dede Efendi'nin hayatı ve ferah-fezâ klâsik faslı

Mûsikî, insanlar için ruhî bir ihtiyaçtır. Toplumda birlik ve beraberliğin sağlanmasında önemli bir etkendir. Gerçi günümüzde mûsikîmize gereken ilgi ve alâka gösterilmese de, mûsikîmiz köklü bir geçmişe sahiptir ve sisli bulutlar arasında kalması da mümkün değildir.Mûsikîmîzin böyle köklü bir geçmişe sahip olmasında önemli mûsikî şahsiyetlerinin büyük rolü vardır. Bu şahsiyetlerin en önemlilerinden biri de Hammâmî-zâde İsmâil Dede Efendi'dir.Türk Mûsikisî'nde Derviş İsmâil Dede, Dede Efendi, Hammâmî-zâde İsmâil Dede Efendi gibi isimlerle anılan ve aynı zamanda bir Mevlevî Dervişi olan Dede Efendi, 1778-1846 yılları arasında yaşamış, Klâsik Mûsikîmiz'in son dönem bestekârlarındandır. Mûsikî otoritelerince bestekârlığı ``dehâ'' seviyesinde gösterilen Dede Efendi, erken yaşta mûsikîye başlamış, çok iyi bir mûsikî eğitimi görmüş, devrinin üstadlarından meşk ederek kendinden önceki dönemlerde bestelenmiş hemen bütün eserleri incelikleriyle öğrenmiştir. Dede Efendi'nin eserleri, bu alanda hem kendinden önceki birikimi örneklemesi, hem de dahî bestekârımızın yenilikçi yaklaşımları ile ince düşünüş, duyuş ve buluşlarını örneklemesi açısından çok değerlidir.İki Bölüm'den oluşan bu çalışmamızın İlk Bölümü'nde Dede Efendi'nin hayatı hakkında bilgi verilmiştir. İkinci Bölüm'de ise, Ferah-Fezâ Makamı hakkında bilgi verilmiş ve bu makamdaki eserler, form ve makam açısından incelenmiştir.Çalışma sonucunda Dede'nin kişisel üslûbu hakkında kesin bulgulara ulaşılmış ve Dede'nin mûsikî alanındaki dehâlığı bir kez daha kanıtlanmıştır.Anahtar Kelimeler: Dede Efendi, Ferah-Fezâ Makamı, Form, Analiz.