Hemodiyaliz hastalarında elektrokardiyografide fragmante qrs varlığının kardiak olay ve mortalite ile ilişkisi

AMAÇ: Fragmante QRS koroner arter hastalığı ve pek çok kardiyak hastalıkta görülmektedir. Ancak KBY olan ve hemodiyalize giren hastalarda fQRS'in kardiyak olay ve mortalite ile ilişkisini ele alan çok az sayıda yayın bulunmaktadır. Araştırmamızda hemodiyaliz giren hastaların EKG'lerinde fQRS varlığı ile kardiak olay geçirme ve mortalite ilişkisini değerlendirmeyi amaçladık. YÖNTEM: Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Nefroloji Bilim Dalı'nda 2008-2020 yılları arasında son dönem böbrek yetmezliği nedeniyle hemodiyalize giren 101 hasta çalışmaya dahil edildi. Hastaların retrospektif olarak demografik özellikleri, laboratuvar değişkenleri not edildi. Hastaların hemodiyalize başlamadan önce ve sonrasında 6 aylık takipler içerisinde çekilen standart 12 derivasyonlu EKG kayıtlarına ulaşıldı. Herhangi bir zamanda çekilen EKG'sinde fQRS varlığı kayıt altına alınarak; fQRS varlığının değerlendirilen zaman dilimi içerisinde kardiak olay geçirme durumu ve mortalite ile ilişkisi değerlendirildi. BULGULAR: Hastaların 38'ini kadın ve 63'ünü erkek hasta oluşturdu. Ortalama yaş 70.9±12.6 yıl idi. Kronik böbrek yetmezliğinin sebebi en çok %36 ile diabetes mellitus olurken; onu sırasıyla hipertansiyon %29 ve kronik glomerulonefrit %9 izlemiştir. Sigara alışkanlığı 44 hastada (%43.5) saptandı. Ortalama hemodiyaliz süresi 74.0±52.3 ay idi. Tüm hastalarda Kt/V oranı 1.4±0.3 olup fQRS(+) olan hasta grubunda 1.2±0.3, fQRS(-) olan hasta grubunda 1.4±0.3 (p-değeri 0.064) olarak tespit edildi. Ortalama LDL düzeyi 106.7±34.3mg/dl idi. Çalışmaya alınan hastalara yapılan EKO'da LVEF fQRS(+) olan grupta %53.1±13, fQRS(-) olan grupta %60.1±6 (p-değeri: 0.024) saptandı. Tüm hastaların 39'unda fQRS saptandı. Değerlendirilen 27 hastada ilk EKG'de fQRS saptanırken; 12 hastada diyaliz tedavisinin başlangıcında fQRS olmayıp izlemde fQRS ortaya çıktı. Hastaların %36'sında koroner arter hastalığı tespit edildi. Çalışmaya alınan hastaların 10'unda (%12.5) değerlendirilen zaman dilimi içinde akut miyokard enfarktüsü saptandı. Bu 10 hastanın 6'sında (%60) EKG'de fQRS tespit edildi. Değerlendirilen zaman dilimi içinde 32 hastada mortalite tespit edildi. Mortalite tespit edilen hastaların 11'inde (%34.4) EKG'de fQRS izlendi. Lojistik regresyon analizinde kardiyak olay ile sigara kullanımı ve EKG'de fQRS varlığının ilişkisi değerlendirildi. Sigara kullanımının bu hasta grubunda 3.99 kat kardiyak olay gelişim sıklığını arttırdığı tespit edildi. Yine hasta grubumuzda fQRS varlığı kardiyak olay gelişim riskini 5.84 kat arttırdığı gözlendi. Mortalite bakımından hemoglobin seviyesinde her 1 gr/dl'lik artışın mortalite riskinde %30 azalma sağladığı görüldü. Hasta grubumuzda yaş her 1 yıl arttıkça, mortalite riskinin %5 arttığı tespit edildi. Yine LVEF arttıkça mortalitede % 5 azalma gözlendi. Fragmante QRS varlığı ile mortalite arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanamadı. SONUÇ: KBY'li hastalarda EKG'de QRS morfolojisindeki değişiklikler kayıt altına alınmalıdır. Fragmante QRS varlığının klinik pratikte faydalı bir belirteç olabilmesi için daha fazla hastada QRS morfolojisi değerlendirilmeli, prospektif olarak kardiak olay sıklığı ve mortalite ile ilişkisi değerlendirilmelidir. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Fragmante QRS, Kronik Böbrek Yetmezliği