İlkokul birinci sınıf türkçe ders kitaplarında görsel-metin ilişkisi

İlkokul birinci kademe öğretim programının mihver derslerinden biri Türkçe dersidir. Bu derste Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından uygun kriterler çerçevesinde kullanıma hazır hale gelen Türkçe ders kitabı, temalar ve metinlerden oluşmaktadır. Bunun yanında temalara ve metinlere ek olarak görsel ögeler de kullanılmaktadır. Kullanılan bu görsel ögelerin resimmetin ilişkisi yönünden uygun olması gerekmektedir. Bu çalışma ilkokul birinci sınıf Türkçe ders kitabındaki görsel metin ilişkisinin uygun olup olmadığını araştırmak üzere, veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan "Resim-Metin İlişkisi Kategori Listesi" dâhilinde incelenmesini oluşturmaktadır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden, doküman analizi kullanılmıştır. Bu çalışmada, doküman olarak MEB'in ülkemizde 2022-2023 yılları arasında ilkokullarda okuttuğu Bilim Kültür Yayınları'na (BKY) ait birinci sınıf Türkçe ders kitabındaki elli resim ve yirmi metin, resim-metin ilişkisi açısından değerlendirilmiştir. 2022- 2023 eğitim-öğretim yılında ülkemizde okutulan Türkçe ders kitabı, ilk okuma yazma kitabı ve Türkçe ders kitabı olmak üzere iki kitaptan oluşmaktadır. Birinci dönem kitabı olarak kullanılan kitap öğrencilerin ilk okuma yazma etkinliklerini içermekte ve dört temadan oluşmaktadır. Araştırmada Türkçe ders kitabı olarak ikinci dönem kitabında metinlere yer verildiğinden bu kitap tercih edilmiştir. İkinci döneme ait Türkçe ders kitabı yüz otuz iki sayfadan ve dört temadan oluşmaktadır. Bu araştırmada ikinci döneme ait dört tema incelenmiştir. Birinci sınıf Türkçe ders kitabındaki resimlerin bazıları hikâye edici bazıları bilgilendirici metinlerle ve bazıları da şiirler ile desteklenmiştir. Toplanan bu veriler betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Sonuç olarak ilkokul birinci sınıf Türkçe ders kitabında metinlere ait görsellerin metin-görsel ilişkisi, başlıkla olan ilişkisi, metin ile paralel konumlandırılması konusunda istenilen düzeye yakın sonuçlar elde edilmiştir. Görsellerin, öğrencilerin ilgi ve dikkatini çekebilmesi, tasarım ilkelerine uygunluğu, duyuşsal ve bilişsel özelliklere olan uygunluğu, öğrencilerde estetik duyarlılığı kazandırma niteliği ve kullanılan renklerin öğrenci düzeyine uygunluğu konusunda istenilen düzeye yakın olduğu sonucu tespit iii edilmiştir. Görsellerin öğrencilerin psikolojisini olumsuz etkileyebilecek herhangi bir unsur barındırmaması ve toplumsal normlara ve kültürel değerlere uygun olması sonuçları da tespit edilmiştir. Türkçe ders kitabında metinlerle birlikte yer alan görsel ögelerin türünde tek görsel türüne yer verildiği sonucuna ulaşılmıştır.