Ekonomik göstergelerin çevresel bozulma üzerindeki etkileri: MENA ülkeleri örneği

İktisat ve çevre arasındaki ilişki son yıllarda sıkça çalışılan konular arasında yer almaktadır. Gelişmekte olan ekonomiler için yapılan çalışmalarda, Çevresel Kuznets Eğrisi (ÇKE) hipotezinin ve Kirlilik Sığınağı Hipotezi (KSH)'nin geçerliliği genellikle Asya ve Latin Amerika ülkeleri için test edilmiştir. Fakat Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) ülkeleri için yapılan çalışmalar özellikle son yıllarda önem kazanmıştır. Bunun yanında, bu ülkeler için güncel panel veri teknikleri kullanılarak yapılan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışmanın amacı, bu iki hipotezin geçerliliğini dokuz orta gelirli MENA ülkesi – Cezayir, Mısır, İran, Ürdün, Fas, Pakistan, Sudan, Tunus ve Türkiye- için 1980-2013 döneminde incelemektir. Çalışmada kullanılan bağımlı değişken karbondioksit emisyonları iken bağımsız değişkenler ise kişi başı gelir, kişi başı gelirin karesi, doğrudan yabancı yatırımlar ve kişi başına düşen enerji tüketimidir. Panel eşbütünleşme testleri ve uzun dönem panel veri tahmincileri ÇKE ve KSH hipotezlerinin geçerliliğinin sınanması için kullanılmıştır. Buna ek olarak, Dumitrescu-Hurlin panel nedensellik testiyle değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisi araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, çalışmada kullanılan değişkenler uzun dönemde eşbütünleşiktir. Değişkenlere ait uzun dönem parametreler ise Pedroni'nin Dinamik En Küçük Kareler tahmincisiyle tahmin edilmiştir. Elde edilen bulgular, ÇKE hipotezinin sadece Cezayir, Mısır, Sudan ve Türkiye'de geçerli olduğunu fakat eşik değere daha ulaşılamadığını, diğer beş MENA ülkesinde ise bu hipotezin geçerli olmadığını göstermiştir. Diğer yandan, doğrudan yabancı yatırımların katsayısı bütün ülkeler için pozitif işaretli olarak tahmin edilmiştir. Özellikle Cezayir ve İran'a gelen doğrudan yabancı yatırımların çoğunlukla kirli endüstrilerden oluştuğu söylenebilir. Son olarak, enerji tüketiminin çoğu ülkede emisyonları artırıcı ana değişken olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar, aynı zamanda emisyonlardan doğrudan yabancı yatırımlara, emisyonlardan gelir seviyesine ve enerji tüketiminden doğrudan yabancı yatırımlara doğru tek yönlü üç adet nedensellik ilişkisinin varlığına işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler