İzmir ili merkez ilçelerinde çalışan Aile hekimlerinin kolorektal, prostat, meme, serviks kanserlerine ait risk faktörleri ve tarama davranışlarının değerlendirilmesi

Amaç: Kanser, dünya genelinde giderek artan bir sağlık problemidir ve toplumlarda önemli bir sosyoekonomik yüke, bireylerde de maddi ve manevi kayıplara yol açmaktadır. Kanserle mücadelede etkili yöntemlerin başında, toplumda farkındalık sağlanması, risk faktörlerinden korunma ve kanser taramaları gelmektedir. Bu konularda aile hekimleri temel rolü oynadığından öncelikle kendi sağlığını koruyarak topluma örnek olabilmeleri önemlidir. Bu çalışmanın amacı aile hekimlerinin kolorektal, prostat, meme, serviks kanserlerine ait risk faktörlerini ve kendi tarama davranışlarını saptayabilmektir. Yöntem: Kesitsel tanımlayıcı tipteki bu çalışma, 2019 Şubat tarihinde İzmir merkez ilçelerinde çalışan ayrı iki tabaka olarak alınan 180 kadın ve 217 erkek aile hekimi ile gerçekleştirilmiştir. Hekimlerin dağılımı ilçelerdeki hekim sayısına oranlı olarak, rastgele seçilen ASM'lerdeki hekimlerle gönüllülük ilkesine göre gerçekleştirilmiştir. Veri toplama araçları olarak sosyodemografik bilgiler, kolorektal, prostat, meme, serviks kanserlerine ait risk faktörleri ve tarama davranışlarını değerlendirmeye yönelik sorulardan oluşan anket formu kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde ve analizinde IBM SPSS (The Statistical Package for Social Sciences) 24.0 istatistik paket programı kullanılmış ve tanımlayıcı analizlerde ortalama, standart sapma, sıklık ve yüzde dağılımları, kategorik bağımsız ve bağımlı değişkenlerin karşılaştırılmasında ki kare testi yapılmıştır. p değeri <0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırma grubunun yaş ortalaması 49,44±6,8'dir. Hekimlerin %45,3'ü kadındır. Hekimlerin %26,2'si sigara, %63,7'si alkol kullanmaktadır. Hekimlerin %3'ü kendisinde, %39,8'i ise ailesinde kanser hastalığı mevcuttur. Hekimlerin %47,8'inin GGK testi, %23,9'unun kolonoskopi yaptırdığı görülmektedir. Erkeklerin %85,8'inin PSA testi, 12,7'sinin DRE yaptırdığı; kadınların %90'ının KKMM yaptığı, %63,9'unun KMM yaptırdığı, %73,5'inin mamografi çektirdiği ve %74,4'ünün pap smear-HPV testi yaptırdığı görülmektedir. Hekimlerin kanser tarama testlerini en sık yaptırma nedenleri düzenli sağlık kontrolü ve şikayetinin olması iken, yaptırmama nedenlerinde ise şikayetinin olmaması, ihmal ve kendini risk altında görmeme yer almaktaydı. Sonuç: Çalışmamızda aile hekimlerinin büyük ölçüde düzenli sağlık taraması gerekçesiyle kanser tarama testlerini yaptırdıkları görülmüştür. Bununla birlikte "ihmal" sıkça dile getirilen tarama yaptırmama gerekçesidir. Çalışma hayatı içinde bu ihmalin önüne geçilmesi fırsatların (randevu ve zaman ayrılmasını sağlayacak düzenlemeler) ve motivasyon kaynaklarının (teşvik ve ödüller) araştırılması ve tüm taraflarca gündeme alınması faydalı olabilir. Anahtar Kelimeler: aile hekimi, kanser tarama, kolorektal kanser, prostat kanseri, meme kanseri, serviks kanseri