Kelam ilmi açısından Kur'an'da Allah'ın şer ile ilişkisi

Neredeyse insanlık tarihi kadar kadim bir geçmişe sahip olan "dış dünyadaki kötülükler ile sonsuz merhamet ve adalet sahibi bir tanrının varlığını uzlaştırma sorunu" olarak ifade edilebileceğimiz kötülük problemi, tarih boyunca hemen hemen tüm dinlerin gündemini meşgul etmiş, hatta bazı dinlerin öğretilerinin şekillenmesinde büyük ölçüde rol oynamıştır. Özellikle "tüm eksikliklerden münezzeh bir tanrı" tasavvurunun merkezde olduğu teist dinler için mevzu bahis olan bu problemin iz düşümlerine İslam düşünce tarihinde de rastlamak mümkündür. İslam düşünce geleneğinde, İslami ilimlerin itikadi/inanç boyutunu oluşturan kelam ilminin sahasında tartışılan bu konu, aslî bir mevzu olmaktan çok talî bir mevzu olarak "Ef‟âl- i İbâd" bölümünün alt konuları kapsamında değerlendirilmiştir. Bu çalışmada şer kelimesinin kavramsal çerçevesine değinmek suretiyle konuya giriş yapıldıktan sonra, birinci bölümde şer problemi ve ona bağlı olarak da teodise girişimlerinin tarihi serüveni ele alınmış, bu anlamda kelam ilminin ef‟al-i ibad bölümündeki alt konular şer problemi bağlamında ve kelam ekolleri (Mu‟tezile-Maturidi-Eş‟ari) eksenli olarak irdelenmiş, ikinci bölümde ise şer olgusunun Kur‟an-ı Kerim‟de ele alınışı incelenmek suretiyle Kur‟an muhtevasından bir teodise örneğinin mevcudiyyeti temellendirilmeye çalışılmıştır. Son olarak da kelam ekollerinin probleme dair izahatları Kur‟an süzgecinden geçirilerek, kelam geleneğinde ilahi adalet adına Kur‟an‟ın beyanları ile paralel olarak hem akıl hem de vahiyle uyumlu en makul savunu tespit edilerek, ateizmin en güçlü argümanlarından biri olarak kabul edilen kötülük probleminin çözümüne katkı sunulmaya çalışılmıştır. Anahtar Sözcükler Kötülük, Şer, Teodise, Adalet, Zulüm, Ef‟al-i İbad, Kelam, Kur‟an.