Kriz kavramı, finansal kriz ve 2008-2012 finans krizi: Türkiye özelinde gelişme yolundaki ülkelere etkisi

Bu tezin amacı, 2008 global finans krizinin gelişim aşamalarını, coğrafi sınırlarını ve Türkiye özelinde gelişme yolundaki ülkelere etkisini ortaya koymaktır. ABD'de başlayıp bütün dünyaya yayılan 2008 krizinin, bir gelişme yolundaki ülke olarak Türkiye'ye derinden etkileri olmuştur. Bu etkilerin anlaşılabilmesi için kriz kavramı ve finansal krizlerin yapısal incelemesi gerekli görülmüştür. Bu bağlamda bu tez, finansal krizlerin neden olduğu resesyonların diğer krizlerin yol açtığı resesyonlardan daha uzun ve derin geçtiği iddiasını desteklemekle beraber krizin başlangıç ve gelişme noktaları konusunda ayrışmaktadır; finansal krizler finans piyasalarının aksine reel sektörlerde başlamakta, finansal alana bulaşıp güçlü bir formda reel sektörlere dönmektedir. 2008 Finans Krizi'nin, gelişmiş ülkeler kadar gelişme yolundaki ülkelere de ciddi etkileri olmuştur: büyüme oranında gerileme, çıktı seviyesinde keskin düşüş, işsizlik, cari dengede bozulma ve enflasyonist baskılar. Türkiye, 2001 bankacılık krizi sonrası finansal yapıda gerçekleştirilen güçlendirmelere rağmen, 2008 krizinden en fazla etkilenen gelişme yolundaki ülkeler arasında olmuştur. Türkiye, global krize Avrupa Birliği ülkeleriyle gerçekleştirdiği ihracat kanalı aracılığıyla maruz kalmıştır. Makro iktisadi bozulmaların büyük kısmına, Türkiye'nin toplam ihracatında meydana gelen ani bozulmalar yol açmıştır. Bu açıdan, 2008 krizinin, Türkiye'nin yaşadığı "döviz darboğazı" krizlerinden pek az farkı bulunmaktadır. Türkiye'nin toplam ihracatı (LNEXP), en büyük 10 ihracat partneri Avrupa ülkesinin gelir seviyesi (LNEUGDP), Euro/TL kur oranı (EUCUR) ve ithalatına konu 5 aramalı (LNIMP5) zaman serisine uygulanan ARDL sınır testi, değişkenler arasında uzun dönem denge ve koentegrasyon ilişkisine işaret etmektedir. Koentegrasyon ilişkisinin varlığını tamamlayıcı unsur olarak Toda-Yamamoto (TY) Granger Nedensellik analizleri gerçekleştirilmektedir. Toda-Yamamoto (TY) Granger Nedensellik analizi, EUCUR dâhil LNEUGDP ve LNIMP5 değişkeninden LNEXP serisine doğru nedenselliğe ışık tutmaktadır. Anahtar sözcükler: 2008 global finans krizi, gelişme yolundaki ülkeler, gelişmiş ülkeler, finansal krizler, resesyon, reel sektör, finansal alan, gelişmiş ülkeler, büyüme oranı, çıktı seviyesi, işsizlik, cari denge, enflasyonist baskı, finansal yapı, makro iktisadi bozulma, döviz darboğazı, ARDL Sınır Testi, döviz kuru, aramalı ithalatı, uzun dönem denge, koentegrasyon, Toda-Yamamoto (TY) Granger Nedensellik analizi