Küresel salgın hastalıkların sağlık harcamaları üzerine etkileri: Türkiye örneği

Sağlık kavramı günümüz dünyasının en temel olgusundan biridir. Özellikle son yıllarda oldukça fazla dünyada vuku bulan hastalıklar, ekonomileri sağlık ile ilgili kavramları değerlendirme ve ilgili politikalar uygulama zorunluluğuna sokmuştur. Sağlık kavramı öncelikle sunulan sağlık hizmetleri ve harcamaları olarak iki başlık altında incelenmektedir. Çalışma bu bağlamdan hareketle özellikle 2000-2022 dönemi aralığında dünyada ve Türkiye'de etkin olan salgın hastalıkların etkileri incelenmiştir. İlk olarak ilgili tablolar aracılığı ile mevcut durum ortaya konulmuştur. Ardından Türkiye ekonomisi için 2000-2019 yılları arasını kapsayan hastalıkların ( Kuş gribi, domuz gribi ,mers cov ve Covid-19)önemi kamu ve özel sağlık harcamalarının mevcut şoklar karşında bulunduğu durum Genişletilmiş Dickey Fuller (ADF, 1981) Philips Perron (PP, 1988) Testleri ile analiz edilmiştir. Birim kök testi yapılarak sonuca varılmıştır. Yapılan analiz sonucu, kamu sağlık harcamaları 2003-2007/2004-2008 yılları arası kırılma yaşandığı sonucuna ulaşılmıştır. 2004 yılında finansal krizi ve 2002 yılında ki Sars salgının krize sebep olduğu, 2007 yılı için ise kuş gribinin varlığı kırılma yaşatmıştır. Özel sektör sağlık harcamaları için uygulanan analiz sonucu ise,2003-2005/2006- 2008 yılları kırılma yaşandığı sonucuna varılmıştır. Bu kırılmanın sebebi kuş gribi ve 2008 de yaşanan bankacılık krizi olmuştur. bu durum ile ilgili uygulanması gerekilen politikalar kısaca şu şekilde ifade edilebilir; ülkeler sağlık harcamalarını salgın dönemlerinde arttırmalı, özel-kamu aralarında sağlık harcamaları için düşen görevi yerine getirmeli, hava yolu ile bulaşan salgınlar için iklimlendirme politikaları uygulanmalıdır.