Meme kanseri olan kadınlarda L.E.A.R.N.S. modelinin destek gereksinimleri ve yaşam kalitesine etkisi

Amaç: Araştırma, meme kanseri olan kadınlarda L.E.A.R.N.S. modelinin destek gereksinimleri ve yaşam kalitesine etkisinin incelenmesi amacıyla yapılmış yarı deneysel bir çalışmadır. Gereç ve Yöntem: Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı kliniğine, 3 Ocak – 15 Kasım 2017 tarihleri arasında tarihleri arasında ameliyat olmak için yatan meme kanseri tanısı konulan hastalar araştırmanın evrenini oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini ise; araştırmanın sınırlılıklarına uyan ve basit randomizasyon yöntemi ile belirlenen, 36'ı girişim, 37'ı kontrol grubunda yer alan toplam 73 hasta oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan hastalar üç ay süresince izlenmiştir. Araştırma verileri; kişisel bilgi formu, meme kanserli kadınların kendi kendine destek gereksinimleri değerlendirmeleri ölçeği, yaşam kalitesi ölçeği (EORTC QLQ-C30 ve QLQ-BR23) ve distres termometresi kullanarak yüz yüze görüşme ile elde edilmiştir. Girişim grubuna L.E.A.R.N.S. modeline göre yapılandırılmış beş oturumdan oluşan bireysel eğitim programı ameliyat öncesi, taburcu olmadan önce, ameliyattan bir hafta sonra, birinci ve üçüncü ayda uygulanmıştır. Girişim grubunun eğitim programında kullanılmak üzere ameliyat öncesi, sırası ve sonrası, yaşam kalitelerini iyileştirmeye yönelik eğitim kitapçığı taburcu olmadan önce verilmiştir. Veriler; sayı, yüzde dağılımı, ortalama-standart sapma, minimun, maksimun değeri, Pearson Ki-Kare Testi, Fisher's Exact, t–testi, Mann-Whitney U testi, Friedman testi, Wilcoxon signed ranks testi, Cochran testi, McNemar Testi, Pearson korelasyon analizi kullanarak analiz edilmiştir. Araştırmanın yapılabilmesi için Etik Kuruldan ve Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinden yazılı izinler alınmıştır. Bulgular: Girişim grubu kadınların yaş ortalaması =46.56+10.40, kontrol grubunun yaş ortalaması =49.16+9.68'dir. Girişim grubunun %37.8'si, kontrol grubunun %30.6'sı üniversite mezunudur. Girişim ve kontrol grubu arasında sosyo-demografik ve hastalık özellikleri açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır (p>0.05). Girişim ve kontrol grubu arasında yaşam kalitesi ölçeği (QLQ-C30) alt boyutları genel iyilik hali, fiziksel fonksiyon, bilişsel durum, yorgunluk, ağrı, dispne, uyku bozukluğu, iştahsızlık, kabızlık, finansal zorluk puan ortalamaları yönünden gruplar arası istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0.05). Girişim ve kontrol grubu arasında yaşam kalitesi ölçeği (QLQ-BR23) alt boyutları beden imgesi, cinsel yaşam, gelecek kaygısı, sistemik yan etkiler, meme semptomları, kol semptomları puan ortalamaları yönünden gruplar arası istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p <0.05). Girişim ve kontrol grubu destek gereksinimleri ölçeği genel toplam puan ortalaması arasında gruplararası istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p <0.05). Yapılan üç aylık izlem sonucunda girişim grubunu oluşturan hastaların %13.5'inde, kontrol grubu hastaların %52.8'inde komplikasyon geliştiği belirlenerek, istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (p>0.05). Girişim grubu hastaların %73'ünün, kontrol grubu hastaların %33.3'ünün yürüyüş yaptığı belirlenerek, gruplararasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (p<0.05). Girişim grubu hastaların %70.3'ünün, kontrol grubu hastaların %13.9'nün kol egzersizlerini yaptığı belirlenerek, gruplararasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (p<0.05). Sonuç: Araştırmadan elde edilen sonuçlar; L.E.A.R.N.S. modeli temelli eğitim programının, meme kanserli kadınların yaşam kalitesine ve destek gereksinimlerinin karşılanmasına olumlu etkisinin olduğunu göstermiştir. Bu sonuç eğitim programının etkililiğine yönelik hipotezimizi doğruladı. Kanıta dayalı bir L.E.A.R.N.S. modelinin hasta eğitiminde kullanılmasının yaygınlaştırılması, L.E.A.R.N.S.'nin etkililiğini ve etkisini belirlemek için başka araştırmaların yapılması önerilmektedir. Anahtar Sözcükler: Meme Kanseri, Yaşam Kalitesi, Destek Gereksinimleri, Hasta Eğitimi.