Metin dışı okumalarda Yürekdede ile Padişah kitabından değerler eğitimi bağlamında yararlanma

Dünyada bilgi teknolojileri, iletişim ve ulaşım hızla gelişirken yüzyıllardır birikerek gelen gelenek ve göreneklerde, sahip olunan ulusal değerlerde bir aşınma, evrensel durumların baskısına maruz kalma, istenilenin aksine bir değişme yaşanmaktadır. Aynı zamanda hem ulusal hem de evrensel değerlerin normlarının belirlenmemesi, öğretilememesi ve insanî değerlerin kaybolması sorunuyla karşı karşıya kalınmaktadır. Yani maddi kültür ürünleri artarken manevi kültür ürünlerinde azalma ve doğal olarak kültür terazisinde bir dengesizlik oluşması sorunuyla karşı karşıya kalınmaktadır. Maddi kültür ile manevi kültür arasındaki bu uçurumun oluştuğunu görenler eğitim yoluyla farkın kapatılması ve tekrar eski duyguların yeşertilmesi için programlar üretmişlerdir. Bu programlara da değerler eğitimi adı verimiştir. Dostluk, dürüstlük, sabır, sevgi, vatanseverlik gibi aslında ailede ve kendiliğinden gelişen duygular yakın zaman dilimi içinde okullarda öğretilmeye başlanmıştır. Artık günümüzde okul hayatı, sırf bilgi aktarımının gerçekleşmesinden ziyade bilgiyle değerlerin harmanlandığı, öğretimle eğitimin kaynaştırıldığı bir süreç olarak tasarlanmaktadır. Dil ve kültür ilişkisi göz önünde bulundurulduğunda dil eğitimi, değerler eğitimi açısından oldukça önemli hale gelmektedir. Zira öğrencilere önerilen her metin, öğretilen her bir kelime kültürel bir kodun izlerini taşımaktadır. Bu yüzden dil eğitiminde kullanılan metinler sadece kelime öğretimi veya bir dil becerisinin geliştirilmesi için seçilmemelidir. Bu metinler dil eğitimini gerçekleştirirken aynı zamanda değerleri de öğretmelidir. 2005 yılından itibaren yürürlüğe giren tematik eğitim de bu anlayışa uygun olarak gerçekleştirilmektedir. Temaların adları bile incelendiğinde bu durum açıkça gözlemlenebilir. Örneğin Atatürk teması Türk büyüklerini ve tarihini, Birey ve Toplum teması gelenek ve görenekleri, Değerlerimiz teması mühim durum ya da olguları, Güzel Ülke Türkiye teması vatanseverliği, Millî Kültür teması maddi ve manevi üretimlerimizi, Sevgi teması canlı ve cansız varlıklara karşı merhametli ve empati yaparak davranmayı öğretmek üzerine kuruludur. Ancak bu duygu ve durumları okul sıralarında okutulan kitaplarla gerçekleştirmek ya çok zordur ya da çok sınırlıdır. Bunlar okul dışında desteklenmesi gereken öğrenmelerdir. Bu destek ailede, sokakta büyükler aracılığıyla yapılabilir. Ancak bu denetimsiz ve gelişi güzel öğrenmelere neden olabilir. Bunu engellemek ve eğitimin öngördüğü biçimde ilerlemek için öğrencilere okulda öğrendikleri değerler doğrultusunda hazırlanmış metinleri okumaları tavsiye edilmeli ve bu okumalar takip edilmelidir. Böylece kendini ifade edebilen, güzel konuşabilen, kendine güvenen kişiler yetiştimeyi amaçlayan Türkçe dersi hem bu amaçlarına hem de Milli Eğitim Bakanlığının öngördüğü değerlerin öğretimine hizmet etmiş olur. Öğrenciler hem okuma yoluyla sahip oldukları söz dağarcığını zenginleştiriler hem de yeni bilgileri/değerleri bazen örtük bazen de bilinçli olarak öğrenirler. Değerler eğitimi açısından hem okuldaki dersler esnasında hem de okulda öğrenilenin pekiştirilmesi sürecinde kullanılabilecek metinlerden birisi de Yürekdede ile Padişah adlı çocuk kitabıdır. Kitap, "Bir varmış bir yokmuş." cümlesiyle başlar. Eşeğini kaybeden Yürekdede, pazardan küçük deve satın alır. Her yıl çıktıkları yaylaya gitmek üzere hanımı Ayşe Nine ile yola çıkarlar. Az giderler, uz giderler, dere tepe düz giderler. Konakladıkları yerde atlılar çıkar karşılarına. Onları doyurmak için "bir güzel söz, bir sevgiye" aldığı deveciğini keser Yürekdede. Padişahın atlıların arasında olduğunu farkedemezler. Bu kafilede en saygı gösterilen (padişah) kişi Dede'nin Cuma günü şehrin camisinde Padişah'a dileğini bildirmesini söyler. Karanlık basmadan teşekkür ederek ayrılırlar. Cuma günü şehrin camisinde hütbeyi dinleyen Dede, birşey dilerse Allah'tan dilemesi gerektiğini anlar ve padişahla görüşmeden döner. Dönüş yolunda başına gelenlerin anlatıldığı bu ilk metin aynı zamanda kitaptaki ilk hikayedir. Bunu, Hz. Süleyman'la Kirpi ve Köyümüze Yağdi Karlar hikayeleri izlemektedir. Bu masalsı hikayeler adalet, aç gözlü olmama, konukseverlik, vatanperverlik, empati kurma, büyüğe hürmet gibi temel değerlerimizi metnin bazen arka planında bazen de göstere göstere dile getirilmesine öğretilmesine yardımcı olabilecek niteliktedir. Bu çalışma, kitabın hangi parçalarının hangi değerlerin eğitiminde kullanılabileceğine odaklanmıştır.