Mimarlıkta programın çözünmesi: Ara mekanlar

Bu çalışma, mimarlık üretiminde ara mekân olgusunu tartışmakta ve bu olgu üzerinden mimari program ve mimari mekân ilişkisini sorgulamaktadır. Özellikle felsefe ve sosyoloji alanlarında çokça işlenen mekân olgusu, mekân üretme işi olan mimarlıkla da temelden ilişkilidir ve multidisipliner ilişkilerle yorumlanmaktadır. Günümüzün kalabalık ve hızlı şehir mekânlarında hızlı bir değişim, dönüşüm yaşanırken bir yandan da farklı yaşantılar, farklı mekânlar birbiri ile kesişir. Yapılı çevre, hem teknolojik hem de kültürel değişimler ekseninde evrilirken, Kamusal olan mekân ile özel olan mekân arasında da kullanımdan ve kullanıcıdan ileri gelen eşikler oluşturmaktadır. Yapılı çevrenin tasarlayıcıları olan mimarlar çevrelerini ve kullanım ihtiyaçlarını anlamak üzere bir takım araçlar kullanarak gelişmeleri yorumlamak, düzenlemek ve cisimselleştirmek durumundadır. Tarz, üslup ya da form/imaj tartışmalarının ötesinde; oluşturulan mekân, kullanıcının ihtiyaçlarına göre belirlenen belirli fonksiyonların birleşim kümesi olmaktadır. Mimari terminolojide bina programlama, ya da ihtiyaç programı gibi listeler ve standartlar aracılığıyla kemikleşen bu ilişkiler mimar elinde bir araya gelirken bir tür çözünmeye ve kaynaşmaya uğramaktadır. Mekânı tanımlayan mimari elemanlar olan sınırların ve eşiklerin, mimar elinde düzenlenmesi sonucunda; mimarın arzusu, kullanıcının hayali, teknolojik, sosyal ya da politik ortamın gerektirdiği ile standartların önerdiği arasında bir mekân oluşmaktadır. Oluşan bu mekân, üç boyutlu uzay içerisinde farklı kullanım ve program ilişkileri tanımlayacak şekilde kurgulanabilir. "Ara mekân" , programa ilişkin bir olgu olarak ortaya çıkmıştır. Çalışma boyunca da, mimari üretim süreçleri üzerinden mekân kurgusuna, programatik yorumlamaya ve programın mimar tarafından bir araya getirilme kurgularına odaklanılmıştır. Yapı içindeki kullanım ilişkilerinin ya da yapıların kentle olan ilişkilerinin bağlayıcısı olan program, zaman içerisinde çözünerek kesin ve katı sınırların esnetildiği, çözündüğü bir hal almıştır. Ara mekân'a dair yapılan literatür araştırması, sosyal mekân, heterojen mekân ve yerolmayan mekân kuramlarını tez açısından öne çıkarmıştır. Lefebvre, bireysel üretimlerin, eylemlerin ve ihtiyaçların mekânı şekillendirdiğini söylemektedir. Buna göre oluşan sosyal mekân yapılı çevre içerisinde hareketliliğin ve yaşamın olduğu, sınırlardan ziyade eşiklerin çevrelediği akışkan ara mekân'ı oluşturur. Bu sosyal, ara mekânın tasarlanması ve mekânsal olarak yorumlanışı, çalışma boyunca programlar arası ilişkiler özelinde ele alınmış, Lobotomik ve Aksiyonel olarak iki ana yaklaşım çerçevesinde örneklerle değerlendirilmiştir. İçerisi ve dışarısı arasında bir ayrım yapan Lobotomik yaklaşım yeni formları ve yeni kullanım biçimlerini mümkün kılarken kimi durumlarda da aşırı tasarlanmış yapısı ile kullanıma yönelik kısıtları da oluşturabildiği görülmüştür. Kullanıcı aksiyonlarının mimari programa yansıması ile tariflenen Aksiyonel yaklaşımda ise sosyal kullanımdan ileri gelen değişip dönüşebilir mekân, çokdeğerli mekân ve çeşitli programatik çaprazlama yöntemleri çalışma kapsamında örnekler üzerinden incelenmiştir.