Muhammed el-Gazzâlî'nin hayatı, ilmi kişiliği ve hadis anlayışı

Bu çalışmada, tenkitçi bir hadis anlayışına sahip olan Muhammed Gazzâlî'nin hayatı, ilmi kişiliği ve genel hadis görüşü, özellikle kendisinin kaleme aldığı eserler incelenerek ele alınmıştır. Yapılan araştırma ve kaynak taramaları neticesinde, çağdaş ilim adamı Muhammed Gazzâlî'nin ilmi kişiliği ve hadis anlayışı ile ilgili neredeyse yok denecek kadar çok az akademik çalışmanın yapıldığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte fikir ve düşünceleriyle, memleketi Mısır ve İslam dünyasına damgasını vuran Gazzâlî'nin hadis anlayışının araştırılıp tespit edilmesi akademik olarak büyük önem arz etmektedir. Tarafımızdan yapılan incelemede; Gazzâlî'nin daha çok Kur'an ilimlerine yönelik çalışmaları olmakla birlikte, hadis sahasında da söz sahibi olduğu ve bu alanda da birkaç eser yazdığı saptanmıştır. Kaleme aldığı bu eserlerde hadis ve sünnete İslam'ın ikinci kaynağı olarak baktığı ve özellikle âhâd hadislerin Kur'an, mütevâtir ve amelî sünnet, akıl-bilim ve tarihi gerçekler bağlamında değerlendirilmesi gerektiğini belirttiği tespit edilmiştir. Ne yazık ki Gazzâlî, hadis ile ilgili düşüncelerinden dolayı şiddetle eleştirilip hadisleri hafife almak ve inkâr etmekle itham edilmiştir. Bütün bu inceleme ve tetkiklerin sonucunda; Gazzâlî'nin, hadisleri hafife alıp inkâr ettiği bir yana dursun, tam aksine, kendisinin gerçek bir hadis mudafii olduğu, hadis tartışmalarında klasik hadis anlayışının dışına çıkmakla birlikte, bu tartışmalarda itidal yolunu tutup ifrat ile tefrit arasında yer aldığı kanaatine varılmıştır.