Oğuz grubu Türk masallarının Holbek yöntemine göre incelenmesi

Hem ulusal hem de uluslararası alanda yayılım gösteren ve insanlığın en eski sözlü anlatı türü olan masallar, toplulukların örf-adetlerini, değer yargılarını, hayat felsefelerini, yaşayış biçimlerini, gelenek ve göreneklerini ihtiva etmektedir. Halkın kültürel benliğini ortaya çıkaran masallar, derin anlamlar içermekle birlikte insan algısının dönüşümüne ve gelişimine katkı sağlayan canlı bir iletişim modelidir. Bu model, egemen olduğu toplum tabakasının geçmiş ile gelecek arasındaki güçlü bağlarını ve dünya görüşünü ortaya çıkarmaktadır. Masal türünü tek bir yönden ele alıp incelemek ya da çeşitli noktalarına vurgu yapmak son derece yanlıştır. İç içe geçmiş örtük anlamlara sahip olan masallar, ait olduğu topluma dair gizil anlamlar barındırmaktadır. Masal türünde tek bir ögeye odaklanmak gizli anlamı gölgelemektedir. Masal kahramanlarının cinsiyetleri (erkek-kadın), ikili ilişkileri, kadın ya da erkeklere biçilen roller, üstlenilen görevler, zorluklar ve başarılar ile daha pek çok çeşitli karşıt kavram (zengin-fakir, güçlü-çelimsiz, güzel- çirkin, yaşlı-genç, saf-kurnaz) üzerinden verilen iletiler bireylere farklı bakış açıları sunmaktadır. Bu örtük mesajların anlamını ortaya koymak için çalışma yapan araştırmacılardan biri de Danimarkalı halk bilimci Bengt Holbek'tir. Holbek, masalların gizil dilini ve anlamını ortaya koymak için geliştirdiği yönteminde, geleneksel masal aktarıcısının görüş açısını yeniden inşa etmeyi amaçlamıştır. Bu amaçla birlikte geniş hayal dünyasına hitap eden masal türleri, hususi hayatları anlatırken düğümlenmiş yapıları ortaya çıkarmaktadır. Dramatize edilen ya da gerçek dünyaya yakın tutulan masallar, Holbek'in eylemsel yorumlama zemininde yeniden değer kazanmıştır. Bu çalışmada, Holbek'in eylemsel masal yorumlama yöntemi, yöntemin dayanakları ve yöntem ile birlikte ortaya konulan anlatım teknikleri detaylı bir şekilde verilerek Oğuz grubu Türk masallarına uygulanmıştır. Bu çerçevede Türkmen, Azerbaycan, Horasan, Suriye Türkmenleri, Kıbrıs, Gagavuz ve Anadolu kültürüne ait masallar, Holbek'in ilmî metot ve usullerine göre sınıflandırılıp neşredilmiştir. Ortak bir dilsel geçmişe sahip olan Oğuz grubu Türk topluluklarının dünya görüşleri, yaratıcı yönleri, mitik değerleri, parodisel yaklaşımları ve algısal farklılıkları masallar üzerinden ortaya konulmaya çalışılmıştır. Böylece Oğuz topluluklarının zengin kültürel mirası ve masallarındaki entelektüel, kültürel ve uzamsal ilişkiler açığa çıkarılmıştır. Bu yöntem sayesinde masalların hem dilsel yapıları hem de toplumsal anlamları anlaşılmaya çalışılmış ve farklı bir yorumlama çerçevesi oluşturulmuştur.