Okul müdürlerinin dönüşümcü liderlik özellikleri ile öğretmenlerin örgüte bağlılık düzeyleri arasındaki ilişki (Bolu-merkez ortaöğretim örneği)

21. yüzyılda bilim ve teknoloji alanındaki gelişmeler, bir örgüt olan okulların varlıklarını sürdürebilmesi, değişme yönelik becerilerini geliştirebilmesine bağlıdır. Bu nedenle, örgütler beklenmedik değişimlerde etkili kararlar veren, karşılaşılan problemlerle baş edebilen, değişime uygun hareket edebilen dönüşümcü liderlere gereksinim duyarlar. Eğitim örgütlerinde de belirlenen hedeflere ulaşmada okul yöneticilerinin sergilediği liderlik özellikleri oldukça önemlidir. Dönüşümcü liderlerin üç temel amacı vardır. Bunlardan birincisi: Çalışanların gelişimlerine yardımcı olarak, herkesin okulda işbirliği içerisinde görev yapacağı bir kültür oluşturmaktır. İkincisi: Öğretmenlerin kendilerini geliştirmesini desteklemektir Üçüncüsü ise, öğretmenlerin sorunları çözme becerilerini geliştirmektir. Örgütte verimliliğin artması insan kaynağının bilgisine, becerisine ve örgütlerine bağlı olmasına bağlıdır. Örgütsel bağlılık: Örgütün amaçlarını ve değer yargılarını kabul etme ve bunlara inanma, örgütün yararı için çaba göstermeye ve sürekli gelişmeye gönüllü olma, örgüt kültürünün bir parçası olarak kalmaya istekli olma şeklinde sıralanabilir. Örgütsel bağlılık duygusu yüksek olan çalışanlar, örgüt içerisinde uyumlu olduğu gibi yapmış olduğu işten de doyum elde eder. Okulun amaçlarına ulaşmasında, çalıştığı örgüte bağlılık hissi duyan, okulun vizyon ve misyonunu benimseyen öğretmenlerin katkısı şüphesiz önemlidir. Bu doğrultuda okul müdürlerinin göstermiş olduğu dönüşümcü liderlik davranışları, öğretmenlerin örgütsel bağlılığını etkilemektedir. Ortaöğretimdeki okullar, mesleki ve teknik eğitim, ortaöğretim, din öğretimi ve özel öğretim olmak üzere farklı genel müdürlüklere bağlıdır. Farklı yönetsel yapılara bağlı olan okullarda, dönüşümcü liderlik ile örgütsel bağlılık ilişkisinin araştırılması bir gerekliliktir. Bu araştırma, ortaöğretim düzeyi okul müdürlerinin dönüşümcü liderlik özellikleri ile öğretmenlerin örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamıştır. Araştırma tarama modelindedir. Araştırmanın evreni, 2017-2018 eğitim öğretim yılı ikinci dönem, Bolu il merkezi ortaöğretim kurumlarında çalışan 967 öğretmenden oluşmaktadır. Tabakalı örnekleme yöntemiyle okullar bağlı bulundukları genel müdürlüklere göre dört alt gruba ayrılmıştır. Evreni temsil edecek örneklem büyülüğünün alt sınırı 278'dir. Basit tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilen toplam 500 öğretmen araştırmanın örneklemi olarak belirlenmiştir. Araştırma aracı olarak öğretmenlere üç bölümden oluşan anket uygulanmıştır. Birinci bölümde, öğretmenlerin demografik ve mesleki özelliklerine ilişkin beş soru yer almaktadır. İkinci kısımda; Toksöz'ün (2010) geliştirdiği "Dönüşümcü Liderlik Ölçeği" (güvenirlik katsayısı idealleştirilmiş etki boyutunun α=0,86; entelektüel uyarım α=0,81; telkinle güdüleme α=0,90 ve bireysel destek α=0,95 bulunmuştur) ve üçüncü kısımda Allen ve Mayer' in geliştirdiği Hakan Dilek'in (2005) Türkçeye çevirdiği "Örgütsel Bağlılık Ölçeği" (Güvenirlik katsayısı duygusal bağlılık boyutunda α=0.90; devam bağlılığı" boyutunda α=0.84 ve normatif bağlılık boyutunda ise α=0.81 olarak bulunmuştur) soruları yer almaktadır. 500 öğretmene uygulanan anketlerden 391 anket geri dönmüş, 18 anket eksik doldurulduğu için elenmiştir. 373 anket değerlendirme kapsamına alınmıştır. (Bu çalışma için güvenirlik katsayısı Dönüşümcü Liderlik Ölçeğinde α=0,98, Örgütsel Bağlılık Ölçeğinde α=0,92 bulunmuştur. Araştırma verilerinin analizi için SPSS 20.0 programından yararlanılmıştır. Araştırma verilerinde kullanılacak istatistiki testleri belirlemek için değişkenlerin dağılım normalliği Kolmogorov-Smirnov ve Shapiro-Wilk testi ile incelenmiştir. Dönüşümcü liderlik ve örgütsel bağlılık algısının mesleki kıdem, yönetici ile çalışma süresi ve okul türü değişkenlerine göre farklılık durumunu tespit etmek için Kruskal Wallis Testi kullanılmış; Kruskal-Wallis Testi sonucunda gruplar arası farklılıkları ortaya çıkarmak için Mann-Whitney U Testi uygulanmıştır. Örgütsel bağlılığın cinsiyet ve medeni durum değişkenine göre incelenmesinde Bağımsız Örneklemler T Testi; dönüşümcü liderliğin cinsiyet ve medeni durum değişkenine göre incelenmesinde Mann-Whitney U Testi kullanılmıştır. Algı düzeylerini belirlemede betimsel istatistik ortalama, yüzde, frekans kullanılmıştır. Dönüşümcü liderlik ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişkinin Kolmogorov-Smirnov ve Shapiro-Wilk testi ile normalliği incelenmiş, buna göre Spearman Korelasyon Analizi yapılmıştır. Araştırma bulgularına göre, öğretmenlerin okul müdürlerinin dönüşümcü liderlik özelliklerine yönelik algı düzeyleri ortalaması tüm boyutlarda "yüksek" bulunmuştur. Öğretmenlerin örgütsel bağlılıklarına ilişkin algı düzeyleri ortalaması ise "orta" düzeyde saptanmıştır. Okul müdürlerinin dönüşümcü liderlik özellikleri ve öğretmenlerin örgütsel bağlılık algılarında cinsiyet ve medeni durum değişkenine göre farklılık bulunmamıştır. Öğretmenlerin kıdem değişkenine göre idealleştirilmiş etki, telkinle güdüleme, entelektüel uyarım ve dönüşümcü liderliğe yönelik görüşleri farklılık göstermezken 21 yıl ve üzeri tecrübedeki öğretmenler ile 1-10 yıl arası tecrübedeki öğretmenlerin bireysel destek boyutunda görüşleri farklılık göstermektedir. Kıdem değişkenine göre devam bağlılığı, normatif bağlılık ve örgütsel bağlılığa ilişkin öğretmen görüşleri farklılık göstermemiş, duygusal bağlılık boyutuna ilişkin görüşlerinde ise farklılık bulunmuştur. 11-20 yıl arası hizmet süreli öğretmenlerin, 1-10 yıl arası hizmet süreli öğretmenlere kıyasla okullarına duygusal yönden daha yüksek bağlılık gösterdikleri tespit edilmiştir. Öğretmenlerin aynı yönetici ile çalışma süresine bakıldığında idealleştirilmiş etki, entelektüel uyarım, bireysel destek ve dönüşümcü liderliğe ilişkin görüşleri farklılık göstermemiş; telkinle güdüleme boyutuna ilişkin görüşlerinde farklılık tespit edilmiştir. Öğretmenlerin telkinle güdüleme algıları incelendiğinde 6-10 yıl arası aynı okul müdürü ile çalışan öğretmenlerin, 11 ve üzeri yıl aynı okul müdürü ile çalışan öğretmenlere göre telkinle güdüleme algılarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin aynı yönetici ile çalışma süresi değişkenine göre örgütsel bağlılığa ilişkin görüşlerinde fark bulunmamıştır. Öğretmenlerin okul türü değişkenine göre okul müdürlerinin dönüşümcü liderlik özellikleri ile örgütsel bağlılıklarına ilişkin görüşleri tüm boyutlarda farklılık göstermiştir. Mesleki ve Teknik Anadolu Liseleri ile Özel Öğretim Liseleri arasında Özel Öğretim Liseleri; Mesleki ve Teknik Anadolu Liseleri ile Anadolu Fen Sosyal Bilimler Liseleri arasında Anadolu Fen Sosyal Bilimler Liseleri; İmam Hatip Liseleri ile Özel Öğretim Liseleri arasında Özel Öğretim Liseleri; İmam Hatip Liseleri ile Anadolu Fen Sosyal Bilimler Liseleri arasında Anadolu Fen Sosyal Bilimler Liseleri; Özel Öğretim Liseleri ile Anadolu Fen Sosyal Bilimler Liseleri arasında Özel Öğretim Liseleri öğretmenlerinin algıları daha yüksek bulunmuştur. Okul müdürlerinin dönüşümcü liderlik özellikleri ile öğretmenlerin örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek için yapılan korelasyon analizi sonucuna göre, idealleştirilmiş etki, telkinle güdüleme, entelektüel uyarım ve bireysel destek boyutları ile duygusal bağlılık, normatif bağlılık ve örgütsel bağlılık arasında pozitif yönde orta düzeyde ilişki bulunurken, devam bağlılığı ile aralarında pozitif yönlü düşük düzeyde ilişki tespit edilmiştir. Dönüşümcü liderlik ile duygusal bağlılık ve devam bağlılığı arasında pozitif yönde düşük düzeyde ilişki bulunurken, normatif bağlılık ve örgütsel bağlılık arasında pozitif yönde orta düzeyde ilişki tespit edilmiştir. Araştırma sonuçlarından hareket edilerek, okul müdürlerinin öğretmenlerine okullarına olan devam ve normatif bağlılığına yönelik gösterdiklerini liderlik özelliklerini geliştirmeleri, öğretmenlerin okullarına olan bağlılığına olumlu yansıyabilir. Okul müdürlerinin dönüşümcü liderlik özellikleri ile öğretmenlerin örgütsel bağlılığı arasında ilişkiye yönelik, okul müdürlerine liderlik ve örgütsel bağlılık konularında hizmet içi eğitimler düzenlenebilir. Kariyer yapmak ve kendini geliştirmek isteyen okul yöneticilerine Eğitim Yönetimi alanında yüksek lisans, doktora yapma fırsatı verilebilir. Anahtar Kelimeler: Okul Müdürü, Öğretmen, Dönüşümcü Liderlik, Örgütsel Bağlılık