Okul müdürlerinin öğretmenlere yönelik etik dışı davranışları ve nedenleri

Bu araştırmanın amacı okul müdürlerinin öğretmenlere yönelik sergiledikleri etik dışı davranışlar ve bu davranışların nedenlerine ilişkin öğretmen görüşlerinin ortaya konulmasıdır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseninde oluşturulmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak geliştirilen görüşme formuna uzman görüşü doğrultusunda son hali verilmiştir. Katılımcıların belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve kartopu örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda, okul müdürleri tarafından olumsuz ve rahatsız edici davranışlara maruz kalan ya da diğer meslektaşlarının deneyimlerine şahit olan 14 öğretmen ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların isimleri gizlenerek çalışmada kod isimler (K1, K2…) kullanılmıştır. Görüşmeler katılımcıların onayıyla ses kayıt cihazına kaydedilmiştir. Görüşme sırasında alınan ses kayıtları araştırmacı tarafından çözümlenerek yazıya dökülmüştür. Elde edilen metinler katılımcılara ulaştırılarak, katılımcılar bu yanıtların kendilerine ait olduğunu ve onayladıklarını teyit etmişlerdir. Katılımcılardan gelen bilgiler doğrultusunda metinlere son şekli verilmiştir. Araştırma sonucunda öğretmenlerin görüşlerine göre; okul müdürlerinin mesleki konuma yönelik tehdit, iletişim oluşumunu engelleme, kişisel itibara saygısızlık, sosyal ilişkilere saldırı ve kişisel çıkarlarını ön planda tutma gibi beş farklı boyutta etik dışı davranışlar sergiledikleri saptanmıştır. Etik dışı davranışların en fazla sırasıyla mesleki konumu tehdit etme ve iletişim oluşumunu engelleme başlığı altında yoğunlaştığı; en az ise kişisel çıkarlarını ön planda tutma başlığı altında ortaya çıktığı belirlenmiştir. Araştırmaya katılan öğretmenler tarafından en çok vurgulanan etik dışı davranışlar ise sırasıyla eşit davranmama, öğretmenlerin yasal hakları, ihtiyaç ve sorunları konusunda duyarlı olmama, başarıyı takdir etmeme, öğretmenlerin görüş, fikir ve önerilerini dikkate almama, nezaket kurallarına aykırı davranma, öğretmene baskı yapma, gücünü kötüye kullanma, öğretmeni küçümseme, aşağılama, rencide etme, azarlama, tutarsız davranışlar sergileme, dürüst olmama ve öğretmeni savunmama olmuştur. Etik dışı davranışların nedenlerine ilişkin görüşler ise okul müdüründen kaynaklanan nedenler, öğretmene ve kuruma-ortama bağlı nedenler şeklinde üç başlık altında ifade edilmiştir. Okul müdürlerinin yönetim/iletişim becerilerinin eksikliği, kişilik özellikleri, kişisel problemleri ve ahlaki değer anlayışı gibi etkenlerden dolayı etik dışı davranışlar sergileyebildikleri tespit edilmiştir. Öğretmene bağlı nedenler olarak genç ve tecrübesiz olma ya da deneyimli olma, haksızlıklara boyun eğme ya da hak arayışına girme, öğrenci ve veliler tarafından sevilip sayılma, başarılı olma gibi hususlara değinilmiştir. Aşırı stresli iş ortamı, okuldaki imkanların yetersizliği ve problemlerin fazla olması, üst makamların, velilerin talepleri ve baskısı gibi faktörler de kuruma-ortama bağlı nedenler olarak ifade edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Okul Müdürü, Öğretmen, Etik Dışı Davranış, Etik Dışı Davranışın Nedenleri.