Ortaokul Türkçe ders kitaplarında sözcük türü ile ilgili etkinliklerin incelenmesi

Dil öğretim sistematiği temel dil becerilerinin kazandırılması/geliştirilmesi ve buna ek olarak hedef dilin dil bilgisi ve söz varlığının öğretimi esasına dayanır. Buna göre dil öğretiminde; okuma, dinleme, yazma ve konuşma becerileri, söz varlığı ve dil bilgisi öğrenme alanları olarak ortaya çıkmaktadır. Bu öğrenme alanları içinde dil bilgisi öğretimi, öğrencilerin ses, şekil, cümle ve anlam bakımından dili tanımaları hedeflerini içerir. Öğrencilerin dilin yapısını, sınırlarını tanıdıkları ve böylelikle dil farkındalığını keşfettikleri alan dil bilgisi alanıdır. Bu alan içinde de sözcük ve sözcük türü öğretimi anlama ve anlatım boyutuyla öğrencilerin dil kullanım güçlerini belirleyici bir özelliğe sahiptir. Türkçe eğitiminde sözcük türü öğretimi; bireyin hayata açılan kapısı olan dilini yetkin bir biçimde kullanabilmesi amacıyla yürütülür. Ders kitapları öğretim süreci içinde ana materyal olması bakımından belirleyici bir özelliğe sahiptir. Öğretim programına uyumlu ve öğretim programının amaçlarına paralel hazırlanan ders kitaplarının dil öğretim sistematiği içindeki alanlar ve bu alanlar içinde özel konular bakımından incelenmesi daha verimli ders materyalleri oluşturulması bakımından yönlendirici olacaktır. Bu doğrultuda bu çalışma sözcük türü öğretiminin ortaokul Türkçe ders kitaplarında hangi etkinliklerle yürütüldüğünü incelemek ve alana katkı sağlamak amacıyla yürütülmüştür. Ortaokul Türkçe ders kitaplarında sözcük türü öğretimi ile ilgili etkinliklerin sınıf düzeylerine, sözcük türüne, temel dil becerilerine göre dağılımını ve Türkçe Dersi Öğretim Programındaki kazanımlara göre durumunu belirlemeye yönelik bu çalışma nitel araştırma yönteminde betimsel bir araştırmadır. Araştırma kapsamında, çalışmanın amacında belirtilen temalar doğrultusunda Türkçe ders kitaplarındaki etkinlikler doküman incelemesi yöntemiyle incelenerek değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, ortaokul Türkçe ders kitaplarında sözcük türü öğretimi ile ilgili etkinliklerin sınıf düzeylerine göre dengeli olmadığı, en çok karşılaşılan sözcük türü öğretimi etkinliğinin fiillerle ilgili olduğu, etkinliklerin büyük bir çoğunluğunun yazma becerisine yönelik olduğu, Türkçe Dersi Öğretim Programında sözcük türlerinin öğretimiyle ilişkilendirilebilecek toplam 21 adet kazanım olduğu ve bu kazanımların sözcük türüne ve beceri alanlarına göre dengeli dağılmadığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ders Kitapları, Sözcük Öğretimi, Etkinlikler.