Örtü altı domates yetiştiriciliğinde bitki koruma sorunları, üreticilerin mücadele uygulamaları ve bilinç düzeyi: Amasya ili örneği

Amasya İlinde sebze yetiştiriciliği yapılan 130602 dekar alanın 3286 dekarında örtü altı domates yetiştiriciliği yapılmakta ve bu alandan 62283 ton domates elde edilmektedir. Bu üretimin ise 60420 tonu Amasya Merkez İlçe köylerinde bulunan 3180 dekar örtü altı alanda üretilmektedir (Anonim, 2021). Bu miktar toplam Türkiye üretiminin yaklaşık % 1.5'ini oluşturmaktadır. Gıda güvenliğinin ülkelerin sosyal düzeni için ve ülkeler arası stratejik ilişkiler açısından öneminin çok daha arttığı son yıllarda, gıda arzında ortaya çıkabilecek problemlerin ortadan kaldırılması elzemdir. Bunun da en önemli ayaklarından birini bitki koruma uygulamaları oluşturmaktadır. Örtü altı domates yetiştiriciliğinde bitki koruma sorunları önemli kayıplara neden olabilmektedir. Gerekli tedbirler alınmadığında %100 lere varan ürün kayıpları meydana gelebilmektedir. Yapılan bu çalışma ortaya koyacağı verilerle, Amasya İli örtü altı domates yetiştiriciliğinde karşılaşılan bitki koruma sorunları, mücadele uygulamaları ve kullanılan bitki koruma ürünleri konularına ortaya koyduğu verilerle ışık tutacaktır. Çalışma 242 adet çiftçiyle ve 31 adet bitki koruma ürünleri bayişisi ile yüz yüze anket çalışması şeklinde yapılmıştır. Üreticilerin ihtiyaç duyduğu girdileri (tohum, gübre, bitki koruma ürünleri) tedarik ettikleri ve bitki koruma mücadeleleri sırasında destek aldıkları en önemli sektör paydaşı bitki koruma ürünleri bayilerinin olduğunu bu çalışma ortaya koymuştur. Bitki koruma ürüleri bayilerinin % 77.4 ü internetten, % 67.7 si firma temsicilerinden, % 64.5'i konu uzmanlarından ve % 58'i bilimsel yazılı kaynaklardan faydalanarak bilgilerini güncellemektedir. Bayiler üreticilerin üretim sırasında karşılaştıkları zirai mücadele sorunlarıyla ilgili olarak % 96.7 oranında kendileri çözüm üretmekte, % 22.5 oranında ise Tarım ve Orman İl veya İlçe Müdürlüğüne yönlendirmektedirler. Üreticilerin dikim öncesi yaptıkları uygulamaların en önemlileri % 95.9 malçlama yapma, % 88.4 ilaçlı tohum-fide kullanımı, % 83.5 seradaki bitki artıklarını toplayıp yakarak yok etmek, % 70.2 alet-ekipman temizliği yapmak, % 66.1 fideleri ilaca bandırıp dikim yapmak, % 64.5 nematod ve toprak patojenleri için ilaç uygulaması yapmaktır. Kimyasal ilaç kullanımının azaltılabilmesi için örtü altı domates yetiştiricileri biyolojik ve biyoteknik mücadele uygulamaları için daha efektif yöntemlerle desteklenmelidir. Solarizasyon uygulamasının desteklenmesi toprak kökenli bitki koruma problemlerine karşı kimyasal ilaç kullanımını oldukça azaltacaktır.