Osmanlı modernleşmesinde rüşdiye mektepleri

Osmanlı Devleti'nde eğitim alanındaki ilk yenileşme çabaları askerî okullarla başlamıştır. Sultan II. Mahmud Döneminde açılmasına karar verilen rüşdiye mektepleri ise sivil alanda eğitimin modernleşmesi için atılmış en önemli adımdır. Erkek rüşdiye mekteplerinin ardından askerî rüşdiyeler ve kız rüşdiyeleri de açılmıştır. Gerek erkek gerekse kız rüşdiyeleri için ortaya çıkan öğretmen ihtiyacı, Dârülmuallimîn ve Darülmuallimat gibi modern eğitim veren öğretmen okullarının açılmasını sağlamıştır. 1869 Maarif-i Umûmiye Nizamnâmesi ile pek çok eğitim kurumunun yanı sıra rüşdiyelerin de eğitim esasları belirlenmiştir.Açılan bu mektepler için nitelikli öğretmen, uygun bina, ders araç ve gereçleri bulma konusunda sıkıntılar yaşanmıştır. Finansal güçlükler sebebiyle her mektebin açılması ile ilgili masrafların vilayetlere bırakılması, ilerlemenin yavaş olmasına sebep olmuştur. Usûl-i cedîde üzere eğitim verilen rüşdiyelerde kız ve erkek rüşdiye mekteplerinin ders programları birbirinden farklıydı. Fransızca ve Hendese gibi bazı dersler sadece erkek rüşdiyelerinde okutulurken El Hünerleri, İdare-i Beytiyye gibi dersler de sadece kız rüşdiyelerinin programlarında yer alıyordu. Askerî rüşdiyelerin ders programı da erkek rüşdiyelerinin programı ile benzerlik göstermesine rağmen farklıydı. Tüm bu mekteplerdeki ders programlarında zaman zaman değişiklilikler yapılmış, bazı dersler eklenmiş veya çıkarılmış ya da haftalık ders saatleri değişmiştir.Bu mekteplerde; ahlaklı olup, çocukların başarısı için emek harcayan öğretmenler çeşitli nişan ve taltiflerle ödüllendirilirken uygunsuz hal ve hareketlerde bulunan öğretmenlere ise çeşitli cezalar verilmiştir. Aynı şekilde öğrenciler de başarılı ve ahlaklı oluşlarına göre ödüllendirilmiş, aksi durumlarda ise belirli şekillerde cezalandırılmış, böylelikle disiplin sağlanmaya çalışılmıştır.Rüşdiye mektepleri, gerek eğitime getirdiği yeni ve modern öğretim yöntemleri sayesinde eğitimin modernleşmesinde gerekse değişen zihniyet yapısının taşraya ulaştırılması ve Meşrutiyet Döneminde önemli görevlere gelecek çoğu kişileri yetiştirmesi bakımından Osmanlı Yenileşme Tarihinde mühim bir rol oynamıştır.Anahtar Kelimeler:1-Osmanlı2-Eğitim3-Rüşdiye4-Okul5-Yenileşme