Osmanlı ütopyalarında felsefe

Bu çalışma Osmanlı döneminde yazılmış olan ütopya türü eserleri felsefe açısından incelemektedir. Giriş bölümünde; çalışmanın konusu, kaynakları ve yöntemi açıklanmıştır. "Konunun arka planı" başlıklı birinci bölümde ütopya türü eserler, ütopyaya yakın edebî türler, ütopya-felsefe ilişkisi ve Osmanlıda felsefenin varlığı araştırılmıştır. "Osmanlı dönemi ütopyaları" başlıklı ikinci bölümde şu yedi ütopya incelenmiştir; Ziya Paşa'ya ait Rüya (1869), Namık Kemal'e ait Rüya (1874), İsmail Gaspıralı'ya ait Darü'r-rahat Müslümanları (1887), Hüseyin Cahit Yalçın'a ait Hayat-ı Muhayyel (1898), İsmail Hakkı Kılıçoğlu'na ait Pek Uyanık Bir Uyku (1913), Hasan Ruşenî Barkın'a ait Ruşenî'nin Rüyası (1915/1916) ve Molla Davutzade Mustafa Nazım Erzurumî'ye ait Rüyada Terakki ve Medeniyyet-i İslamiyyeyi Ru'yet (1915/1916). Bu inceleme sırasında; yazarlar ve eserler hakkında genel bilgiler verilmiş, eserlerin felsefeyi ilgilendiren önermeleri listelenmiş, bu önermeler (gerçekleşme, haklılık ve faydalılık açılarından) değerlendirilmiş, eserlerin ütopya olup olmadıkları açıklanmış ve ana fikirleri özetlenmiştir. Sonuç bölümünde bu yedi eser önemli noktalarıyla karşılaştırılmış ve genel bir değerlendirme yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: ütopya, tanzimat, siyaset, devlet, rüya.