Paul Valéry poetikasının öz şiir anlayışına yansıması

Ne kadar yeni veya ne kadar eski olduğu, Amerikan edebiyatı temsilcilerinden Edgar Allan Poe'dan mı yoksa Avrupa edebiyatlarından mı doğduğu tartışmalı olan "poésie pure" (öz şiir), daha çok Fransız edebiyatına atfedilen bir mefhumdur. Bu kavramın tarihçesinde ise Paul Valéry'nin (1871-1945) öne çıkan isimlerden olduğu kabul edilir. Valéry'nin şiir üzerine geliştirdiği düşüncelerle belirginleşen bu anlayışta şiir, onu oluşturan tüm unsurlarla tek bir bütündür ve âdeta mimari bir yapıyı andırır. Valéry şiirin içeriği ve şeklî yapısının birbirinden ayrılamayacağını belirtip bu türün oluşumu hakkında derin düşünceler geliştirir. Dil, müzik, matematik, geometri hatta fizik onun için şiir evrenini oluşturan/yapan kaynaklardır. Şiirin temel parçaları ise dil, dize, biçim ve sestir. Yaratıma da geniş yer açan şair, şiirin tanımından yapımına, yaratımına, alımlanmasına uzanan girift düzlemi üretimin parçaları addeder. Şiirin felsefesini yapan şair, bakış açısı ve çağını aşan görüşleriyle Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde de kendine yer bulur. Türk edebiyatında "öz şiir" adıyla bilinen anlayışın bir zemininde onun poetik düşünüş sisteminin izlerinin bulunduğu, edebiyat tarihleriyle yazar ve şairlerin metinleriyle, çeşitli araştırmalarla belirlenmiştir. Türkçeye sınırlı sayıda eseri çevrilmiş olan Valéry'nin görüşlerine genellikle tercüme edilmiş metinler üzerinden bakılmış, Türk şiirindeki yansımaları uygulamalı olarak açığa çıkarılmamıştır. Bu araştırmanın ilk bölümünde Valéry poetikasını oluşturabilecek metinler birincil kaynaktan okunmaya, çeviri metinlere de yer verilmeye çalışılarak şairin poetik görüşleri sistemli hâle getirilmiştir. Buna göre Valéry'nin şiire bakışı kavram, yapım, yaratım ve alımlanma olarak başlıklara ayrılmıştır. İkinci bölümde ise oluşan bu başlıkların odağında yazın hayatları boyunca öz şiir anlayışından ayrılmayan Ahmet Hamdi Tanpınar, Ahmet Muhip Dıranas ve Cahit Sıtkı Tarancı'nın şiirleri incelenmiş, adı geçen şairlerin Valéry'yi andığı metinler tartışılmıştır. Bu araştırma sayesinde modern Türk edebiyatının temel kodlarından biri ortaya çıkarılmıştır. Anahtar Sözcükler: Paul Valéry, poetika, Cumhuriyet dönemi Türk şiiri, poésie pure, öz şiir