Plastik ambalaj üretim tesisinde iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesi

İş sağlığı ve güvenliği kavramı, tehlikelerin önlenmesinin yanında risklerin öngörülmesi, değerlendirilmesi ve bu riskleri tamamen ortadan kaldırabilmek ya da zararlarını en aza indirebilmek için yapılacak çalışmaları içermektedir. Evrensel anlamda iş sağlığı ve güvenliği; henüz bir tehlike oluşmamış, işletmede bir arıza oluşmamışken bile işletmede oluşabilecek tehlikelerin ve risklerin öngörülerek bunların kabul edilebilir olup olmadığına karar verme çalışmalarını da beraberinde getirmektedir, yani eski "reaktif" yaklaşımlar yerini "proaktif" yaklaşımlara bırakmıştır. İş sağlığı ve güvenliğinde yeni yaklaşımın ana felsefesi; işyerlerinde risk değerlendirmesinin yapılması, çalışanların görüşlerinin alınması ve katılımlarının sağlanması, uzman katkısının sağlanması, çalışanların işyerindeki tehlikeler konusunda bilgilendirilmesi, çalışanlara eğitim verilmesi, koruma ve önleme bilincinin yerleştirilmesidir. Nitekim gelişmiş ülkelerde yıllardır uygulanan; iş güvenliği birimi kurma, uzman ve hekim istihdamı, iş güvenliği kurulu oluşturma, eğitim ve işyeri içi denetim mekanizmaları gibi önleyici araçlar, zaman içinde ülkemizde de uygulanmaya başlamıştır. Bu yönüyle bakıldığında modern, önleyici iş sağlığı ve güvenliği anlayışının en önemli uygulama basamağı, işyerlerinde uygun bir risk değerlendirmesi yapmaktır. Risk değerlendirmesi, iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının ilk adımıdır. İlk adım doğru atıldığı sürece, diğer çalışmalar da doğru şekilde yürütülebilmektedir. Sürekli gelişen dünya ile birlikte ülkemizde de plastik teknolojisi hızlı bir şekilde değişmekte ve gelişmektedir. Bu gelişmeler beraberinde bazı sıkıntıları da getirmektedir. Müşterilerin daha kaliteli ürün ve daha uygun fiyat beklentileri büyük bir rekabeti ortaya çıkarırken, firmaları sürekli araştırmaya itmektedir. Bunun için firmalar hem kaliteyi artırmak hemde maliyetlerini sürekli düşürmek için çaba sarf etmektedir. Firmalar rekabeti sağlayabilmek için gelişen teknolojiye ayak uydurmak zorunda kalmıştır. Tüm bunları yaparken çalışma şartları sürekli değişmekte insan kaynakları daha da önem kazanmaktadır. Bu yüzden hem üretim, hem müşteri hizmetleri, hem tasarım aşamasında ve ürünün son tüketiciye ulaşıncaya kadar, hatta müşterinin kullanım sonrası sıkıntılarını da çözecek ve tüm bunları yaparken de çalışanların ve işletmenin de güvenliğini etkilemeyecek şekilde olması için gerekli tedbirlerin alınması gerekliliği ön plana çıkmıştır. 6331 sayılı iş sağlığı iş güvenliği kanununun yürürlüğe girmesi ve bu bilincin özellikle bakanlığın denetimleriyle başlamış olması plastik sektöründe PAGEV ve PAGDER öncülüğünde tüm sektörün sürekli bilgilendirilmesi ile iş sağlığı ve iş güvenliği çalışmaları büyük bir hız kazanmıştır. Bu dernek ve vakıfların eğitim programlarına iş sağlığı ve iş güvenliğini almış olması bilinçlendirme çalışmalarını olumlu etkilemiş sektörün büyük kısmında uygulanmaya başlamıştır. Yasayla gelen plastik sektöründe bilinçli ve yetkin çalışan istihdam zorunluluğu mesleki ve iş sağlığı iş güvenliği eğitimleri ile işverenler tarafından yerine getirilecektir. Bu durum hem çalışan için hemde işveren için büyük kazanç sağlayacaktır. Çalışanlara bu sayede güvenli bir çalışma ortamı sağlanırken, işveren içinde, iş kazalarından kaynaklanan maddi ve manevi kayıpların maliyetleri azaltılmış olacaktır. Ayrıca acil durum planları sayesinde iş yeri güvenliği de büyük oranda sağlanacaktır. Bu durum işveren için başlangıçta maliyet artışı gibi görünse de iş kazlarının maddi ve manevi olumsuz etkileri ve iş yeri güvenliğinin sağlanması ile ilerde oluşabilecek yüksek zararlardan işverenler kurtulmuş olacaktır. Bu tezin temel hedefi, 6331 sayılı İş Kanunu'muza göre çıkartılmış olan tüm yönetmeliklerde bir yükümlülük olarak getirilen ve ülkemiz için çok önemli bir kavram olan risk değerlendirme yöntemlerini incelemek ve çok sık kullanılan 5x5 L tipi matris yöntemiyle plastik ambalaj sektöründe uygulamasını yapmaktır. Bu çalışmada, iş sağlığı ve güvenliği kapsamında seçilen plastik ambalaj üretimi yapan fabrikada saha çalışmaları esas alınarak, tesise ilişkin risk analizlerinin yapılması ve risk skorlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili temel tanımlar ve kavramlarla birlikte, risk değerlendirmesinin ulusal ve uluslar arası mevzuatta ve standartlardaki yeri ortaya konulmuştur. Dünyada ve Türkiye'de risk analizi çalışmalarında işletmelerin kullandığı ve literatürde de yer alan farklı yöntemlerin detayları açıklanmış ve karşılaştırılması yapılmıştır. Tesiste üretimin temelini oluşturan levha ekstrüder ve termoform proseslerinin literatür bilgileri verildikten sonra detaylı akım şemaları oluşturulmuştur. Tesisin proseslerde kullandığı kimyasallar, hammaddeler ve katkı malzemesi verileri toplanmıştır. Tesiste oluşan atıklar listenmiş ve tesisin çevre mevzuatına göre yeri belirlenerek, yönetmeliklere olan uyumu araştırılmıştır. Çalışmada, plastik ambalaj üretiminin iki önemli prosesi olan levha ekstrüder ve ısıl şekilleme (termoform) proseslerinde, 5x5 L tipi matris yöntemi kullanılarak risk analizi çalışması yapılmıştır. Tesis saha denetimlerinde ana tehlikeler başta olmak üzere, görünen tüm tehlikeler listelenmiş, olasılıkları ve şiddetleri belirlenmiş ve bu değerler kullanılarak risk skoru hesaplanmıştır. Bulunan risk skorlarına göre yüksek, orta ve düşük riskler olarak sınıflandırma yapılmış ve risklere yönelik alınması gereken önlemler belirlenmiştir. Çalışmada 60 adet tehlike belirlenmiş olup bunların 20 adeti yüksek risk statüsündedir. Bulunan tehlikeler için alınması gereken önlemler belirlenmiştir.