R.1325/M.1909 tarihli Nevsâl-i Osmânî'nin transkripsiyon ve değerlendirilmesi

Sâlnâme ve nevsâller ait oldukları yılla ilgili kurumlar, şahıslar hakkında bilgiler ile halkın işini kolaylaştıracak malumat bulunan kaynaklardır. Bu eserlerden devletçe hazırlananların "sâlnâme", kurum ve şahıslarca hazırlananların da "nevsâl" olarak adlandırıldığı görülmektedir. Bu nevsâllerden biri olan Nevsâl-i Osmânî sadece dört yıl yayınlanmıştır. Daha önce bunların hiçbiri üzerinde çalışma yapılmamıştır. R.1325/M.1909 tarihli Nevsâl-i Osmânî hem ilk yayımlanan Nevsâl-i Osmânî olması hem de II. Meşrutiyet'in ilk nevsâli olması sebebiyle çalışma konusu olarak tercih edilmiştir. Nevsâlde II. Abdülhamid aleyhtarlığı ve meşrutiyet idaresinin kurulması için gayret gösterenlerden sitayişle bahsedilmesi dönemin zihniyetini göstermektedir. Çalışmanın ilk bölümünde sâlnâmeler ve nevsâller hakkında bilgiler verilmiş, ikinci bölümde de nevsâlin değerlendirmesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise nevsâlin Latin harfli transkripsiyonuna yer verilmiştir. Nevsâlin içeriğine bakıldığında başta bir yıllık takvim, Müslüman ve Hristiyanların önemli günleri, İstanbul'a ait hava durumu ve İstanbul'da saat 12:00 iken diğer ülkelerde saatin kaç olduğu, bazı meşhur olaylar yer almaktadır. Devamında İslam hükümdarları (Dört Halife Dönemi, Süfyaniye, Mervaniye, Abbasiye, Horasan Selçukluları, Irak Selçukluları, Konya Selçukluları ve Mısır Abbasileri), Osmanlı sultanları hakkında kısa bilgiler vardır. Daha sonra da Osmanlı şehzadeleri, idarecileri, eminleri, nazırları, valileri, mutasarrıfları, kumandanları, sefirleri, mebusları, vilayetleri, sancakları, memurları, resmi daireleri ve müzeleri ile yabancı devletler, dukalıklar, prenslikler ve Osmanlı Devleti'nde bir yıl içerisinde vefat etmiş meşhur kimseler hakkında malumat verilmiştir. Son olarak bir yıl içerisinde Osmanlı Devleti'nde yaşanmış iç olaylar tablo halinde sıralanmıştır. Nevsâlde iki yüze yakın da resim bulunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Sâlnâme, Nevsâl, İslam Hükümdarları, Osmanlı Devlet Daireleri, Avrupa Devletleri, Osmanlı Devlet Adamları.