Reyhan (Ocimum basilicum L.) bitkisinde adventif kök süspansiyon kültürlerinin oluşturulması ve bu kültürlere uygulanan bazı elisitörlerin rozmarinik asit üretimine etkilerinin belirlenmesi

Bu çalışmada, reyhan (Ocimum basilicum L.) adventif kök süspansiyon kültürüne uygulanan çeşitli elisitörlerin rozmarinik asit üretimi, biyomas miktarı ve antioksidan aktiviteye etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca elisitörlerin toplam fenolik bileşik içeriğine ve flavonoid miktarına etkileri de değerlendirilmiştir. Adventif kök kültürünün oluşturulmasında in vitro kültür koşullarda yetiştirilen bir aylık bitkilerin hipokotil kısımları eksplant kaynağı olarak kullanılmıştır. Eksplantlar 2 mg L-1 IBA (indol-3-bütirik asit), 30 g L-1 sukroz ve 2 g L-1 phytagel içeren 0.75 MS (Murashige ve Skoog) besin ortamında karanlık koşullarda kültüre alınmıştır. Bu ortam koşullarında gelişen adventif kökler aynı içerikli 100 mL besin ortamı içeren (phytagel içermeyen) erlenmayerlerde (250 mL) 120 devir/dakika 'da çalkayıcı üzerinde kültüre alınmıştır. Kültürün 26. gününde besin ortamına elisitör olarak farklı konsantrasyonlara yeast ekstrakt (125, 250 ve 500 μg mL-1), kalsiyum klorür (5 ve 10 mM) ve sodyum selenit (4 ve 8 mg L-1) ilave edilmiştir. Adventif kökler süspansiyon kültürünün 30. gününde hasat edilerek yaş ağırlıkları tartılmış ve kurutulmuştur. Kurutulan adventif kök numunelerinin rozmarinik asit içreği HPLC cihazıyla analiz edilmiştir. Serbest radikal giderme (DPPH), katyon radikali giderme (ABTS) ve indirgeme gücü (FRAP) aktiviteleri ise spektrofotometrik olarak belirlenmiştir. Yapılan elisitör uygulamalar içerisinde rozmarinik asit içeriğindeki artış en fazla 125 μg mL-1 yeast ekstrakt uygulanan adventif köklerde belirlenmiştir. Bu uygulamada rozmarinik asit miktarı kontrol grubuna göre 1.44 kat artışla 40.44 mg g-1 KA olarak gerçekleşmiştir. Toplam fenolik ve flavonoid içeriği açısından da en yüksek değerler de 125 μg mL-1 yeast ekstrakt uygulanan adventif köklerde belirlenmiştir. Kalsiyum klorür ve sodyum selenit uygulamaları rozmarinik asit, toplam fenolik ve flavonoid içeriğini kontrol grubuna göre istatistiksel olarak önemli ölçüde artırmıştır. Bu uygulamalar bakımından rozmarinik asit içeriğindeki artış en fazla 5 mM kalsiyum klorür ve 8 mg L-1 sodyum selenit uygulanan adventif köklerde sırasıyla 1.25 ve 1.24 kat olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca tüm elisitör uygulamaları adventif köklerin biyomas miktarlarını kontrole göre önemli ölçüde azaltmıştır. En yüksek DPPH, ABTS ve FRAP aktiviteleri 125 μg mL-1 yeast ekstrakt, 5 mM kalsiyum klorür ve 8 mg L-1 sodyum selenit uygulanan adventif köklerde belirlenmiştir. Antioksidan aktivite ile metabolit miktarları arasında güçlü bir korelasyon belirlenmiştir. Sonuç olarak reyhan bitkisinden elde edilen adventif köklerin rozmarinik asit üretimi için uygun materyaller olduğu ve elde edilen bulguların büyük ölçekte üretime önemli katkı sağlayacağı düşünülmektedir.