Ricâl tenkit tarihi ve kriterleri: İbn Hibbân'ın el-Mecrûhîn Mukaddime'si özelinde

Mütekaddimîn döneminin sonlarına doğru yaşayan İbn Hibbân, IV./X. yüzyıl'ın önde gelen münekkit muhaddislerinden biridir. Onun en önemli eserlerinden biri zayıf ve metrûk râviler hakkında kaleme aldığı el-Mecrûhîn'dir. Eserin mukaddimesi, ricâl tenkidi hakkında o döneme kadar yazılmış en kapsamlı mukaddime metinlerinden biridir. İbn Hibbân'ın Mukaddime'de sunduğu veriler, erken dönemde ricâl tenkit faaliyetinin durumuna ışık tutmaktadır. Bu çalışmada ricâl tenkit tarihi ve kriterleri Mukaddime özelinde incelenerek ortaya konmuştur. Bu bağlamda ilk olarak ricâl tenkidinin meşrûiyeti tartışılmış, ardından İbn Hibbân'ın ricâl tenkit tarihi hakkında sunduğu veriler sistematik olarak ele alınarak değerlendirilmiştir. Tezin son kısmında ise râvilerin cerh sebepleri bağlamında müelifin tenkit kriterleri incelenmiştir. el-Mecrûhîn'de takip edilen metodu beyan eden bu kısım aynı zamanda ricâl tenkidinin genel prensiplerini ortaya koymaktadır. Tezin neticesinde rical tenkidinin IV./X. yüzyıldaki durumu ve İbn Hibbân'ın tenkit kriterlerini dayandırdığı ilmî gelenek tespit edilmiştir.