Romantizm ve tanzimat şiirinde romantik algı

Aydınlanma Çağında yaşanan birtakım sosyal, siyasal ve bilimsel gelişmeler, sonuçları itibariyle tüm dünyayı etkiler. Bu gelişme ve değişmelerde, Fransız İhtilali ile Sanayi Devriminin payı büyüktür. Sanayi Devrimi ile ilahlaştırılan akıl, zamanla sıkıcı ve geleneksel inançları öteleyen bir akıl tutulmasına dönüştükçe insanlar, yeni fikir ve açılımlara ihtiyaç duyarlar. Aklın bu hegamonik, kahhar üstünlüğünden, tek yönlü baskısından kaçış, devrin ruhunu daha kalbȋ ve geleneksel duyuşlara doğru iterek romantizmin oluşumuna zemin hazırlar. 18. yüzyılda, duyguları önemseyen yönüyle klasisizme tepki niteliğinde Batı'da filizlenen romantizm akımı, müzik, resim ve edebiyat gibi sanat dallarında gelişerek kısa sürede farklı coğrafyalara yayılır. Almanya, İngiltere, Fransa, Rusya, Polonya, İtalya, İspanya gibi Osmanlı Devleti de romantik rüzgâra kapılan ülkelerden biri olur. Yıkılma ve dağılmanın eşiğine gelmiş bir devlet olarak Osmanlı Devleti, bu dönemde, olumsuz gidişatını düzeltmek adına çareler bulmaya çalışır. Ancak ne yazık ki kaybedilen topraklar, iç ve dış müdahaleler, ayaklanmalar, işgaller ve devletin yıkılma tehlikesi, insanları büyük bir kaosun içine sürükler. Bireysel ve toplumsal izlekleriyle romantizm, 19. yüzyıla bedbinlik içerisine giren Osmanlı sanatçılarının ilham kaynağı durumuna gelir. Tanzimat dönemi şairleri, eserlerinde, aşk, ölüm, inanç eksenli alışılmış konuların yanında doğaya, benliklerine ve melankoliye yönelerek bireysel romantizmi etkin kılarlar. Batılı düşünceleri hayata geçirip millȋ bilinci uyandırmak içinse özgürlük, vatan, millet, egemenlik, hak, adalet, eşitlik ve kanunları yepyeni bir algıyla ele alırlar. Ahlâk, sosyal sorunlar ve tarihe yönelişi anlatan, kahramanlık dolu şiirleriyle ise romantizmin toplumsal vurgusunu güçlendirirler. Romantizmi, şiirin sadece içeriğinde değil, dil, biçim ve ölçüsünde de hissettirirler. Ayrıca eserlerine hayal gücü, düş ve ironiyi yerleştirip gerçekliğin zırhını delerek kendilerine yeni bir dünya kurgularlar. Anahtar Sözcükler: Romantizm, Tanzimat, şiir, edebiyat, doğa, aşk, ölüm, melankoli, doğa algısı, vatan, millet, ironi.