Sınıf öğretmenlerinin ekolojik ayak izi farkındalık düzeylerinin değerlendirilmesi ve sınıf içi uygulamalarının belirlenmesi

Bu araştırma ile sınıf öğretmenlerinin ekolojik ayak izi farkındalık düzeylerinin değerlendirilmesi ve sınıf içi uygulamaların belirlenmesi amacı ile gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede 2019/2020 eğitim öğretim yılında Diyarbakır merkezindeki dört ilçeye (Bağlar, Kayapınar, Sur ve Yenişehir) bağlı okullarda görev yapan sınıf öğretmenleri ile çalışılmıştır. Bu araştırmada, nicel araştırma yöntemlerinden genel tarama modeli ve nitel araştırma yöntemlerinden temel nitel modelinin birlikte kullanıldığı karma model kullanılmıştır. Nicel araştırmada 536 sınıf öğretmeni ile çalışılmış ve veri toplama aracı olarak 40 maddeden oluşan Ekolojik Ayak İzi Farkındalık Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS paket programı ile analiz edilmiştir. Nitel Araştırmada 28 öğretmenden görüş alınmıştır. Elde edilen verilerin analizinde içerik analizinden yararlanılmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin analizinde betimsel istatistiklerden aritmetik ortalama, yüzde ve frekans kullanılmıştır. Ayrıca elde edilen verilerin değişkenler açısından karşılaştırılması sürecinde nonparametrik testlerden (Mann Whitney U, Kruskal Wallis H) yararlanılmıştır. Öğretmenler ile yapılan görüşmelerin analiz sürecinde ise içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda sınıf öğretmenlerinin ekolojik ayak izi farkındalık düzeylerinde cinsiyet değişkenine göre; ''gıda'', "ulaşım ve barınma", ''enerji'', ''atıklar'' ve "su tüketimi" alt boyutlarında anlamlı bir farkın olmadığı belirlenmiştir. Kıdem değişkenine göre; ''gıda'', ''Enerji'', ''Atıklar'' ve "Su tüketimi" alt boyutlarında 6-10 yıl arası kıdeme sahip olan sınıf öğretmenleri ile 1-5, 11-15, 16-20, ve 21 yıl ve üzeri kıdeme sahip öğretmenler arasında 6-10 yıl arası kıdeme sahip olan sınıf öğretmenleri aleyhine anlamlı fakın olduğu belirlenmiştir. "Ulaşım ve barınma" alt boyutunda ise 1-5 yıl arası kıdeme sahip sınıf öğretmenleri ile 6-10, 11-15, 16-20, ve 21 yıl ve üzeri kıdeme sahip öğretmenler arasında 1-5 yıl kıdeme sahip sınıf öğretmenleri aleyhine anlamlı farkın olduğu belirlenmiştir. Sınıf öğretmenlerinin öğrenim durumu değişkenine göre; ''Gıda'', "Ulaşım ve barınma", ''Enerji'', ''Atıklar'', "Su tüketimi" alt boyutlarında anlamlı bir farkın olmadığı belirlenmiştir. Sınıf öğretmenlerinin mezun oldukları fakülte değişkenine göre; ''gıda'', "Ulaşım ve barınma", ''Enerji'', ''Atıklar'', "Su tüketimi" alt boyutlarında anlamlı bir farkın olmadığı belirlenmiştir. Sınıf öğretmenlerinin okuttukları sınıf türü değişkenine göre; sadece "Ulaşım ve barınma" alt boyutunda birleştirilmiş sınıf okutan sınıf öğretmenleri ile bağımsız sınıf okutan sınıf öğretmenleri arasında bağımsız sınıf okutan sınıf öğretmenleri lehine anlamlı farklılık olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin çalıştıkları bölge değişkenine göre; sadece "Ulaşım ve barınma alt boyutunda şehir merkezinde çalışan öğretmenler lehine anlamlı bir farkın olduğu belirlenmiştir. Sınıf öğretmenlerinin ekolojik ayak izi ile ilgili konularda seminer alma durumu değişkenine göre; ''Gıda'', "Ulaşım ve barınma", ''Enerji'', ''Atıklar'', "Su tüketimi" alt boyutlarında anlamlı bir farkın olmadığı belirlenmiştir. Sınıf öğretmenleri ile yapılan görüşmeler neticesinde; Ekolojik ayak izi uygulamalarının ilkokuldan itibaren verilmesi gerektiği, öğretmenler tarafından ifade edilmiştir. Sınıf öğretmenlerinin ekolojik ayak izini azaltmaya yönelik yapmış oldukları uygulamaların ekolojik ayak izi bileşenlerini kapsadığı ve bu etkinliklerin çocuklarda çevre bilincinin, sorumluluk ve yardımlaşma duygusunun, doğa ve hayvan sevgisinin, koruma ve sahiplenme duygusunun gelişmesini sağladığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Sınıf öğretmenlerin, ekolojik ayak izi uygulamaları ile sürdürülebilir yaşam fırsatları geliştirmeye yönelik yaptıkları etkinlikler sürecinde, okul imkanlarının kısıtlı olması, veli ve yöneticilerden yeterli desteğinin olmaması, öğretim programının yetersiz ve sınıf mevcutlarının kalabalık olması gibi zorluklarla karşılaştıkları tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda, Çevre Eğitimi adında ayrı bir dersin olması, okul imkanlarının arttırılması ve velilerin bilinçlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.