Soğuk Savaş sonrası NATO'nun dönüşümü: Tehdit algısı, kriz yönetimi ve NATO askeri operasyonları

Askeri ittifakların geçirdiği evrimin son boyutunu temsil eden Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO), 1991'de SSCB'den kaynaklı tehdit algısının ortadan kalkmasına rağmen entropi (örgütsel ölüm) yaşamamıştır. Çalışmanın amacı Soğuk Savaş sonrası dönemde NATO'nun hayatta kalmak için nasıl bir dönüşüm geçirdiğini belirlemektir. Örgütün adaptasyon için gerçekleştirdiği dönüşüm siyasi- askeri kurumsal yapısı, kimliği ve coğrafi alanı olarak üç konu üzerinden analiz edilmiştir. Bunun yanında NATO'nun kriz yönetim konsepti, misyonu, araçları ve operasyonlarındaki dönüşüm de bu tezin kapsamına dahil edilmiştir. Kurumsal yapı ve kriz yönetimi hakkında örgütün geçirdiği evrime odaklanan bir çalışmanın yokluğunun yanında kimlik ve coğrafi alanının dönüşüme ilişkin güncel bir çalışma olmaması bu çalışmayı önemli kılmaktadır. NATO Bosna Hersek, Kosova Kuzey Makedonya, Libya, Afganistan, Irak'ta barışa zorlama, barış inşası ve devlet inşasına yönelik çatışma yönetimi niteliğinde askeri operasyonlar düzenlemiştir. Bunun yanında doğal afetler, Covid 19 gibi salgın hastalıklar, açık etkinliklerin korunması, Akdeniz'in korunması, Afrika Birliği'ni destekleme, hava polisliği, korsanlıkla mücadele gibi farklı konu ve alanlarda kriz yönetim operasyonları gerçekleştirmiştir. Çalışmanın ana hipotezi NATO'da askeri müdahaleye yönelik kriz yönetimi kararındaki farklılıkların nedeni örgütün kurumsal dizaynından kaynaklanmaktadır. NATO'nun genişlemenin sınırlarına ulaşması nedeniyle coğrafi dönüşümünü tamamlamıştır. Ancak kimlik, siyasi-askeri kurumsal yapı ve kriz yönetimi konularında dönüşüm sürecini tamamlamadığı ve örgütün varlığını sürdürdükçe dönüşümü de devam edeceği sonucuna varılmıştır. Çalışmada tamamında nitel tümevarımcı araştırma yöntemi ve betimleyici analiz tekniği kullanılmıştır. Ayrıca çalışmanın ikinci bölümde karşılaştırmalı vaka içi analizi uygulanmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde NATO'nun gerçekleştirdiği kriz yönetim operasyonlarının tamamı ele alınmış ve yalnızca altı ülkeyle sınırlı vaka analizi yöntemi ile En Farklı Sistemler Tasarımı uygulanmıştır.