Sosyal bilgiler dersinde değerler eğitiminin uygulanabilirliğine ilişkin öğretmen görüşleri

Bilinçli bir vatandaş ve sorumluluk sahibi bireyler yetiştirmeyi amaç edinen Sosyal Bilgiler dersi, 'değerler eğitimi'ne büyük katkı sağlamaktadır. Bu sebeple Sosyal Bilgiler dersinde yer alan değerler eğitiminin üzerinde dikkatle durulması gerekmektedir. Değerlerin öğrencilere öğretilmesi sırasında etkili bir Sosyal Bilgiler öğretim programının yanında bu değerlerin verilmesinde Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin de önemli bir yeri vardır. Bu konuda ön planda olan öğretmenlerin öncelikle değer eğitimine önem vermeleri ve bu uygulamaların gerçekleştirilmesi sırasında neler yapılabileceğinin farkında olmaları gerekmektedir. Değerlerin önemini bilmeyen ve değer eğitiminin uygulanabilirliğine ilişkin görüş ve düşünceleri olmayan öğretmenlerin etkili olabilmeleri beklenemez. Bu araştırma; Sosyal Bilgiler dersinde değerler eğitiminin uygulanabilirliğine ilişkin öğretmen görüşlerinin belirlenmesi kapsamında önem taşımaktadır. Bu araştırma, Sosyal Bilgiler derslerinde değer eğitiminin uygulanabilirliğine ilişkin görüşlerin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Yapılan araştırmanın çalışma grubunu 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Elazığ il merkezindeki ortaokullarda görev yapan 20 Sosyal Bilgiler öğretmeni oluşturmuştur. Araştırmada yarı yapılandırılmış görüşme tekniğinden yararlanılmıştır. Öğretmenlerin Sosyal Bilgiler dersinde değer eğitiminin uygulanabilirliği hakkındaki görüşleri araştırmacı tarafından kodlamalar yoluyla sınıflandırılmıştır. Araştırma neticesinde ulaşılan veriler içerik analizi yöntemi yardımıyla çözümlenmiştir. Araştırma verileri NVivo12 nitel veri analiz programı kapsamında değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda değer eğitiminin uygulanabilirliği öğretmenler tarafından sorular kapsamında yorumlanıp görüş ve önerilere yer verilmiştir. Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin değer eğitimine ve değer eğitiminin uygulanabilirliğine ilişkin görüşlerine bakıldığında değerin ve değer eğitiminin öneminin farkında oldukları, değer eğitiminin uygulanabilirliğinin önemli olduğu, değerlerin toplumda ve ailede de kazanılabildiği ve eğitim yoluyla daha etkili hale getirilebileceği görüşler yer almıştır. Sosyal Bilgiler dersinin değerler eğitimindeki payı, bilinçli bir vatandaş yetiştirme, milli ve evrensel değerlerin farkında olup bunlara sahip çıkma, geleneksel ve kültürel değerleri koruma konusunda önemli bir yerinin olduğu belirtilmiştir. Bu kapsamda dersler boyunca değer eğitiminin uygulanabilirliği hakkında görüşler yer almış olup uygulanabilirliğinin artması için ders saatlerinin düzenlenmesi, konu yoğunluklarının azaltılması ve öğretmenlerin değer konusunda daha da bilinçlendirilmesine yönelik çalışmalara daha fazla önem verilebilir gibi düşüncelerin yer aldığı görülmüştür. Ayrıca üniversitelerde lisans eğitimini yapan aday öğretmenlere değer ve değerler öğretimi uygulamalarına yönelik çeşitli dersler ve etkinler düzenlenebilir şeklinde öneriler de yer almıştır. Bunun yanı sıra Sosyal Bilgiler dersinde değerlerin yeterince kazandırılması konusunda ders sürelerinin yetersiz olduğu da öğretmenlerin çoğu tarafından belirtilmiştir. Öğrencilerin hazırbulunuşluk seviyelerinin düşük olması, derse karşı tutumları, sınava odaklanmış öğrenci ve veli davranışları, sınıfların kalabalık ve ders konularının yoğun olması gibi olumsuz nedenlerden dolayı da değer öğretiminin zorlaştığı vurgulanmıştır. Son olarak görüşmeye katılmış öğretmenlerin çoğunluğu güncel örneklerle sosyal hayatın gerekliliği ve toplumsal yaşama uyum sağlama açısından Sosyal Bilgiler eğitiminin faydalarına değinmişlerdir. Değer eğitimi ve öğretimleri esnasında öğretmenlerin, yaptıkları etkinliklere ve yapılabilecek konulara da yer verdikleri görülmüştür.