Sosyal kategorilemenin gayri-insanileştirme üzerine etkisi

Bu araştırmada, Türkiye toplumunun Suriyeli göçmenleri gayri-insanileştirmesi incelenmek istenmiştir. 2011 yılında iç savaş nedeniyle Türkiye'ye göç eden Suriyelilere karşı başlangıçta olumlu olan tutumlar zamanla yerini olumsuz tutumlara bırakmıştır. Bu olumsuz tutumlar bir yönüyle Suriyelilere insani özelliklerin atfedilmemesinde (gayri-insanileştirilmesinde) gözlemlenebilir. Gayri-insanileştirme, dış-grup üyelerinin insan doğası ve insanın benzersizliği özelliklerini reddetmektir. Bu çalışmada "Suriyeli göçmenler ne derece gayri-insanileştirilmektedir ve hangi değişkenler bu süreci etkilemektedir?" şeklinde bir araştırma sorusu geliştirilmiştir. Bu çerçevede katılımcıların yaşının, cinsiyetinin, politik görüşünün, dindarlık düzeyinin ayrıca etnik grupla özdeşim ve ulusla özdeşiminin (milliyetçilik) gayri-insanileştirme üzerindeki etkileri deneysel yöntemle araştırılmıştır. Bu amaçla, 5 (Suriyeli kişi: erkek öğrenci, erkek çalışan, kadın öğrenci, kadın çalışan ve kontrol koşulu) X 2 (katılımcının cinsiyeti: kadın ve erkek) ANOVA araştırma deseni geliştirilmiştir. Araştırmanın katılımcıları Abant İzzet Baysal Üniversitesi'ne devam eden öğrenciler arasından seçilmiştir. Toplam 143 katılımcının (72 kadın, 71 erkek) yaş ortalaması 21.37'dir (SS= 2.14). Katılımcılara Türkiye'de yaşayan Suriyeli bir kişinin statüsünün (öğrenci veya çalışan) ve cinsiyetinin (kadın veya erkek) değişimlendiği kısa bir hikaye sunulmuştur. Daha sonra, katılımcının manipülasyon hikayesinde bahsedilen bu kişiye (kişi düzeyi) ve bir grup olarak Suriyelilere (grup düzeyi) insani özellikleri ne ölçüde atfettiği ölçülmüştür. Araştırma sonuçlarına göre, kişi ve grup olarak Suriyelilerin gayri-insanileştirilmesine politik görüş, dindarlık düzeyi, etnik grupla özdeşim ve ulusla özdeşim (milliyetçilik ve yurtseverlik olarak ayrıştırılmıştır) etki etmektedir. Bulguları özetlemek gerekirse, milliyetçiliğin grup olarak Suriyelilerin hayvansı gayri-insanileştirme süreci üzerindeki etkisine dindarlık ve politik görüşün düzenleyici etkileri bulunmuştur. Başka bir ifadeyle, ulusu yücelten (milliyetçilik) ve politik olarak kendini sol kesimde konumlandıran katılımcılar, sağ kesimde konumlandıranlara oranla Suriyelileri daha fazla gayri-insanileştirmiştir. Ayrıca, kendini dindar olarak tanımlayan ve ulusu yücelten katılımcılar, dindar fakat ulusu yüceltmeyenlere oranla Suriyelileri daha fazla gayri-insanileştirmiştir. Diğer bir sonuca göre, manipülasyon hikayesindeki Suriyeli kişi öğrenci olduğunda gayri-insanileştirme anlamlı bir şekilde azalmaktadır. Ayrıca, insanlık boyutlarını kişi ve grup olarak Suriyelilere atfetmek pozitif ve negatif özellikler açısından farklılaşmaktadır. Katılımcılar, hem Suriyeli kişiye hem de grup olarak Suriyelilere negatif özellikleri pozitif özelliklere kıyasla daha az atfetmiştir. Anahtar Kelimeler: Gayri-insanileştirme, çoklu sosyal kategorileme, ulusal ve etnik özdeşim, dindarlık, politik görüş