Tanzimat'tan Cumhuriyet'e İzmir'de eğitim yapıları

Bu araştırmada Tanzimat'tan Cumhuriyet'e İzmir'de okul olarak inşa edilen ve günümüze ulaşan yapılar ele alınmıştır. 19. yüzyılda, II. Mahmut'un başlattığı yenileşme hareketlerinin devamı olarak, 1839'da Tanzimat Fermanı ilan edilmiş, takip eden dönemdeki değişimler, yeni kurumlara ve kent merkezlerine ihtiyaç doğururken eğitim, planlama ve imar sistemlerinde de yenileşmeye gidilmesini gerektirmiştir. Bu bağlamda yeni bina tipleri yeni mimari üsluplarla birlikte mimari repertuara katılmıştır. Hükümet konakları, postaneler, belediye, gar, hastane, karakol ve okul binaları, Barok ve Rokoko motif ve biçimlerin yanı sıra Neo Klasik, Neo-Gotik, Art Nouveau gibi üslupların ve Oryantalist unsurların tek başlarına ya da eklektik yaklaşımla bir arada uygulandığı alanlar olmuşlardır. Modernleşme sürecinde Batı ile ilişkilerin ivme kazanmasına koşut olarak eğitim giderek ön plana çıkmış ve bir tür toplumsal dönüşüm mekanizması olarak işlemesi gündeme gelmiştir. Kademeli olarak yenilenen ve değişen eğitim sistemine paralel olarak, okul binaları önce İstanbul sonra taşrada inşa edilmiştir. Tanzimat'ın ilanını takiben yapılan yasal düzenlemelerin sağladığı olanaklardan yararlanan yabancı, Levanten ve gayrimüslimler de kendi eğitim kurumlarını oluşturmuşlardır. Bu eğitim kurumları, hem verdikleri eğitimin içeriği hem de kullandıkları mimarlık diliyle Batı'daki örnekleri uygulamaya çalışmışlardır. 19. yüzyılda geniş ticaret hacmi ile dönemin önemli liman kentlerinden biri olan İzmir'de, belirgin bir fiziksel dönüşümün gerçekleştiğini söylemek mümkündür. Bu dönüşüm kapsamında, hem eğitim hem mimarlık alanında gerçekleşen yenilik ve uygulamaların yansımaları İzmir'de de izlenebilir. Her millete eşit mülk edinme hakkı tanınmasıyla, özellikle sermayenin el değiştirerek artması sayesinde burjuvalaşan gayrimüslimler, yabancılar ve Levantenlerin tercih ettikleri bölgelerde kendi kentsel çevrelerini yaratırken pek çok eğitim yapısı da inşa ettikleri görülür. II. Meşrutiyet Dönemi'nde ise eğitim alanında yenilikler devam ederken, değişen iktidarın ideolojik temelleriyle bağlantılı olarak yön değiştiren tercihler "Milli Mimari Rönesansı", "Osmanlı Canlandırmacılığı" gibi isimlerle anılan mimari akımı yaratmış ve bu üslupta inşa edilen yapılar arasında okul binaları da yerini almıştır. Araştırma kapsamında konuyla ilgili yazılı kaynaklar incelenmiş, bilimsel ölçütlerle gerçekleştirilen mimari çizimler, görsel malzemeyle desteklenmiştir.