Tarihten günümüze mushaf imlâsı ile ilgili yaklaşımlar

Bu çalışmada Kur'ân'ın özellikle yazı olarak nüzulünden günümüze kadar geliş serüveni ve bu kapsamda özellikle resmu'l-Mushaf üzerinde olan tartışmalar ve yaklaşımların ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda Hz. Peygamber (s.a.v.) döneminde gelen vahyin sahabe tarafından yedi harf üzere yazıya dökülmesi, Hz. Ebû Bekir döneminde yine yedi harf üzere onun iki kapak arasında cem' edilmesi, Hz. Osman döneminde de olabildiğince yedi harfin gözetilmekle beraber Kureyş lügatiyle resmedilmesi ve farklı bölgelere gönderilmesi, Hz. Osman döneminde çoğaltılan Mushaflar arasındaki bazı imlâ farklılıklarına dair yaklaşımların neler olduğu akademik ve sistematik bir formatta izah edilmesi hedeflenmiştir. Bu araştırmada literatür tarama, sistematik tahlil ve değerlendirme yöntemi kullanılmıştır. Resmu'l-Mushaf ve Kur'ân tarihine dair klasik ve çağdaş eserler aslî kaynak, bu meseleleri dolaylı olarak da olsa ele alan çalışmalar ise fer'î kaynak olarak kullanılmıştır. İki ana bölümden oluşan bu çalışmanın birinci bölümünde resmu'l-Mushafa dair ıstılahların yanı sıra Kur'ân'ın nüzulünden itibaren nasıl yazı ile kayıt altına alındığı, Hz. Ebû Bekir döneminde daha önce sahabe tarafından yazılan sayfaların ayet ve sure tertiplerinin gözetilerek iki kapak arasında bir araya getirildiği, Hz. Osman döneminde de bunun istinsah edilip farklı bölgelere gönderilmesi, resmu'l-Mushafa ittiba etmenin gerekliliği ortaya konulmuştur. İkinci bölümde ise istinsah edilen bu Mushaflardaki bazı lafızların gerek aynı Mushafta gerekse diğer bir Mushafta farklı yazılmasının hikmetleri, bunun arka planı ve buna dair ortaya konulan yaklaşımlar serdedilmiştir. Sonuç olarak sahabenin kitabet ve imlâyı gayet iyi bildiği, bizzat Hz. Peygamber'in emri ve tavsiyesiyle vahyin onlar tarafından yazı ile kayıt altına alındığı, Hz. Ebû Bekir döneminde sahabedeki sayfaların bir heyet tarafından sistematik bir şekilde yerleştirilip iki kapak arasına alındığı, Hz. Osman döneminde ise bunun bir komisyon tarafından istinsah edilip farklı bölgelere gönderildiği, resmu'l-Mushafa tâbi olmanın vâcib olduğu konusunda icma edildiği tespit edilmiştir. Bununla beraber resmu'l-Mushafın tevkîfî mi ictihadî mi olduğu konusunda ihtilafın bulunduğu görülmüştür. Ayrıca istinsah edilen Mushafların farklı lügatler ile yazılıp yazılmadığı konusunda ihtilaf olmakla beraber Kureyş lügatiyle resmedildiği konusunda genel bir kanaatin oluştuğu, bu Mushafların aynı formatta resmedilmiş olsa da Mushaflarının imlâ yapısında külliyen bir bütünlüğün söz konusu olmadığı saptanmıştır. İstinsah edilen bu Mushafların resmedilmesindeki ihtilafların arka planının ne olduğu ve bir hikmete binaen yapılıp yapılmadığı konusunda da on farklı yaklaşımın olduğu tespit edilmiş ve bunların her biri detaylarıyla birlikte ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Mushaf, Kur'ân, imlâ, resm, cem'u'l-Kur'ân.