Türkiye'deki eşcinsel hareketin Kaos GL dergisi aracılığıyla tematik ve söylemsel inşası

Bu doktora tezi, Türkiye'nin ilk ve en uzun soluklu eşcinsel ve lezbiyen yayını olan Kaos GL Dergi'de yayınlanan metinler aracılığıyla eşcinselliğin tematik ve söylemsel olarak nasıl inşa edildiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma daha özelde metinlerin iki söylemsel-dilbilimsel yönünü ortaya çıkarmaya yöneliktir: (1) metinlerin tematik dağılımı ve tematik ilişki örüntüleri; (2) eşcinsel hareketin inşasının dayandığı söylem stratejileri ve dilsel gerçekleşme araç ve biçimleri. Bu amaçla, derginin ilk beş yılında (1994-1999) 6 metin envanter ön araştırmasının sonucuna göre amaçlı örnekleme ile seçilmiş ve gömülü tematik çözümleme ve Eleştirel Söylem Çözümlemesi'ne (ESÇ) dahil edilmiştir. Gömülü Teori (Glaser ve Strauss, 1967; Corbin ve Strauss, 2008) yaklaşımının çözümleme aşamalarının benimsendiği ilk aşamada sistematik bir kodlama işlemi gerçekleştirilmiş ve belirlenen zaman dilimi içinde toplumsal düzeni ve eşcinsellerin bu düzen karşısında kendilerini konumlandırma biçimlerini ortaya çıkaran en sıklıkla görülen iki tematik kategori belirlenmiştir. Çalışmanın ikinci çözümleme aşamasında, kodlama sürecinden elde edilen kategorilere ait metin parçaları ESÇ geleneği içinde önemli bir yeri olan Söylem-Tarihsel Yaklaşımı ile incelenmiştir. Bu model ve bir "içeriden" bakış açısı (Wodak, 2011) benimsenerek, ilgili tematik kategorilerde toplumsal aktörlerin temsil edilme biçimleri (van Leeuwen, 1996 ve Wodak ve diğerleri, 2000) artsüremli bir çözümlemeyle ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Gömülü tematik çözümlemenin bulguları, beş yıl içinde eşcinsellerin sosyal düzeni çoğunlukla ve tutarlı bir şekilde heteroseksizm ve homofobi temaları çerçevesinde betimlediklerini; bunun yanında, beş yılın ikinci yarısı itibariyle, eşcinsellerin kendilerini tanımlamanın bir yolu olarak kolektif ve birleştirici bir eylemin inşasına güçlü bir vurgu yaptıklarını göstermiştir. Buna parallel olarak, ESÇ bulguları, toplumsal-tarihsel koşullar bağlamında, eşcinsellerin dönemin ilk metinlerinde toplumu tanımlarlarken 'karşı olumsuz-öteki' söylemi inşa ettiklerini; diğer yandan, dönemin sonuna doğru, bireylerin grup dayanışması oluşturma amacı doğrultusunda, olumlu-kendi sunumunun ön plana çıktığını ortaya koymaktadır. Çalışma, ötekileştirilen grupların baskın söylemlerde olumsuz olarak sunulduğu genellemesinin yanında, ötekileştirilen grupların da benzer şekilde olumsuz-öteki sunum yöntemlerini kullanarak kendilerini grup-dışındakiler üzerinden tanımlayabildiklerini ortaya çıkarması açısından önemlidir. Bu bakımdan bu çalışma, özellikle Queer Dilbilimi alanında ötekileştirilen grup-içi söylemleri araştırmayı amaçlayan araştırmacılar için önemli öneriler sumaktadır. Ayrıca, çalışmanın bulguları eşcinselliğin sadece metinlerle değil, diğer söylemsel pratikler aracılığıyla inşası üzerine yapılan araştırmalar için de temel oluşturabilir. Anahtar Sözcükler Eleştirel Söylem Çözümlemesi, Queer Dilbilim, toplumsal inşacılık, eşcinsel hareketi, grup kimliği, Kaos GL Dergisi