Tip 2 diyabeti olan hastalarda yönetim planlarına uyum

GİRİŞ Diyabet tedavisinde amaç, yaşam kalitesini yüksek tutmak ve komplikasyon gelişimini önlemektir. Araştırmacılar son 10 yılda hastalarda tedaviye uyum konusuna yönelmiştir. Bunun için birçok ölçek geliştirilmiştir. En sık kullanılanı Morisky sekiz maddeli ilaç uyumu ölçeğidir (MMSA-8). Diyabete özgü olmadıkları gibi, ölçeklerin hepsi ilaç tedavilerine uyum üzerine odaklanmıştır. Oysa tip 2 diyabetli hastalarda yaşam tarzı değişikliği ilaç tedavisi kadar önemlidir. Çalışmanın amacı Aydın ilinde tip 2 diyabeti olan hastalarda yönetim planlarına hasta uyumunu değerlendirmek ve uyumun önündeki engelleri ve uyumu artırıcı kolaylaştırıcıları belirlemektir. YÖNTEM Çalışma Eylül 2016 ve Aralık 2017 tarihleri arasında Adnan Menderes Üniversitesi Hastanesi Endokrinoloji Polikliniğinde ve 1 No'lu Aile Sağlığı Merkezinde yapıldı. Örneklem büyüklüğü 384 olarak hesaplandı. Demografik ve diyabetle ilişkili verilerin toplanması için bir anket geliştirildi. Tedaviye uyum için Morisky uyum ölçeği kullanıldı. Yaşam tarzı değişikliklerine uyumu ölçmeye yönelik üç yeni soru geliştirildi. Anket uygulaması bir araştırmacı (NT) tarafından yüz yüze yapıldı. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra korelasyon analizlerinde Spearman ve Kendall's Tau_B korelasyonları, grup karşılaştırmalarında Mann Whitney U testi kullanıldı. İlişkili değişkenleri belirlemek için çoklu lojistik regresyon analizi yapıldı. Sürekli değişkenlerin dağılım normalliği Shapiro-Wilk testi ile değerlendirildi. Anlamlılık düzeyi olarak p<0,05 kabul edildi. BULGULAR Çalışmaya katılan 308 diyabetli hastanın %54,2'si kadın ve yaş ortalaması 59,1±10,6 yıl idi. Ortalama 10,7±7,5 yıldır diyabetli olan hastaların günde kullandıkları diyabet ilaç dozu sayısı 3,8±1,6 ve toplam ilaç dozu sayısı ise 7,6±3,9 idi. Açlık kan şekeri ortalaması 162,5±68,8 mg/dl ve HbA1c ortalaması %7,3±2,0 g/dl olan katılımcıların Morisky uyum ölçeğinden aldıkları toplam puan ortalaması ise 5,7±1,6 idi. Katılımcıların %58,8'inde (181 kişi) Morisky uyum ölçeğine göre tedaviye uyum yeterli idi. Kan şekeri kontrolünü de dikkate aldığımızda (tedaviye uyumun süreç ve çıktı bileşenleri birlikte) tedaviye uyum oranı %34,4'e (106 kişi) düşmekteydi. İkili analizlerde eğitim düzeyleri 9 yıl ve üzerinde olanlar, düzenli izlem tavsiyesi alanlar, insülin kullanmayanlar, evde ilaçlarını kullanmada yardımcısı olmayanlar, kan şekeri kontrolde olanlar, makrovasküler komplikasyonu bulunanlar, diyet ve egzersiz yapanlar ile verilen tavsiyelere uyanların tedaviye uyumlarının daha iyi olduğu saptandı. Oluşturulan lojistik regresyon modeline göre; kan şekeri kontrol altında olmayanlara göre kontrol altında olanlarda tedaviye uyum 4,3 kat, verilen tavsiyelere uymayanlara göre uyanlarda 6,3 kat daha fazla idi (p>0,05). SONUÇ Çalışma sonuçlarımıza göre verilen tavsiyelere uyum gösterenler tedaviye de uymaktadırlar. Tedaviye uyumun artması glisemik kontrolü artırmaktadır. Anahtar Kelimeler: diyabet, tedaviye uyum, Morisky ölçeği