Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi ders kitaplarında dil bilgisi

Bu araştırmada, Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi ders kitaplarında öğretilen dil bilgisi konuları incelenmiştir. A1 düzeyinden C1 düzeyine kadar Türkçe öğretimi ders kitaplarındaki dil bilgisi konularının öğretimi sırası belirlenmiştir. Ayrıca bu konuların öğretim sırasının doğruluğunu sağlamlaştırmak için öğretmen görüşleri alınmıştır. Böylelikle Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde dil bilgisi konularının hangi düzeyde verilmesi gerektiği belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırmada dil bilgisi konularının öğretimi sırasını belirlemek için ders kitaplarının içerik analizi; belirlenen konuların doğru sıralanması için de öğretmen görüşü alınmıştır. Araştırmada A1 düzeyinden C1 düzeyine kadar Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılacak dil bilgisi konularının sunumuna yönelik bir kuram geliştirilmeye çalışılmıştır. Bunun için araştırmaya veri toplamak amacıyla doküman inceleme tekniğine başvurulmuştur. İncelenen Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi ders kitaplarının sonuçları ile alınan öğretmen görüşleri birleştirilmiş ve bir öneride bulunulmuştur. Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi için hazırlanan ve bu araştırmada incelenecek kitapların seçiminde amaçlı örnekleme tekniği kullanılmıştır. Dil bilgisi konularını doğrudan öğreten üç yayınevinin A1 düzeyinden C1 düzeyine kadar kitaplarının içerik analizi yapılmıştır. Ayrıca dil bilgisi konularının öğretimi sırasını belirlemek için bu alanda en az beş yıl çalışmış öğretmenlerin görüşlerine başvurulmuştur. Bununla ilgili veri elde etmek için dil bilgisi konularını içeren bir "Dil Bilgisi Konuları Belirtke Tablosu" üç alan uzmanı ile hazırlanmış ve bu konuların hangi düzeyde öğretileceğini belirlemek için bu alanda çalışan yedi öğretmene sorulmuştur. Ders kitaplarından elde edilen verilerin analizinde konuların tekrarı frekans ile hesaplanmıştır. Kitaplardaki konuları birbirleriyle karşılaştırırken tutarlık için tekrar etmesi (f); öğretim önceliği için tekrar sıklığı ve öğretmenlerin bu konulardaki uzlaşıları dikkate alınmıştır. Yapılan analizler sonucunda şu sonuçlara ulaşılmıştır: 1)Ses bilgisi: İncelenen üç yayınevinde B1, B2 ve C1 düzeyleri için hazırlanan İÜY ve YİY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, YHY'nin diğer yayınevleriyle arasında tutarlık yoktur. Ayrıca A1 ve A2 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. 2)Sözcük türleri: İncelenen üç yayınevinde isimler konusunda A2, B1 ve B2 düzeyleri için hazırlanan kitapların hepsinde tutarlık vardır. Fakat A1 düzeyi için hazırlanan kitapların hiçbirinde tutarlık yoktur. C1 düzeyi için hazırlanan ders kitaplarında ise İÜY ve YİY arasında tutarlık var, YHY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. Sıfatlar konusunda B1 ve B2 düzeyleri için hazırlanan kitapların hepsinde tutarlık vardır. Fakat A1 ve A2 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. C1 düzeyi için hazırlanan ders kitaplarında ise İÜY ve YİY arasında tutarlık var, YHY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. Zamirler konusunda A1, B1 düzeyi için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. Fakat A2 ve B2 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarında YİY ve YHY arasında tutarlık var, İÜY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. C1 düzeyinde ise İÜY ve YİY arasında tutarlık var, YHY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. Zarflar konusunda B2 düzeyi için hazırlanan ders kitaplarının hepsinde tutarlık vardır. Fakat A2 düzeyinde hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. A1 düzeyi için hazırlanan ders kitaplarında ise YİY ve YHY arasında tutarlık var, İÜY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. B1 ve C1 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarında İÜY ve YİY arasında tutarlık var, YHY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. Edatlar konusunda A1, A2, B1, B2 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. Fakat C1 düzeyi için hazırlanan ders kitaplarında YİY ve YHY arasında tutarlık var, İÜY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. Bağlaçlar konusunda A1 ve B1 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarında İÜY ve YİY arasında tutarlık var, YHY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. Ayrıca A2, B2 ve C1 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. Ünlemler konusunda A1, A2, B1, B2 ve C1 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hepsinde tutarlık vardır. 3)Cümle bilgisi: İncelenen üç yayınevinde basit zamanlar konusunda B1 düzeyi için hazırlanan ders kitaplarının hepsinde tutarlık vardır. Fakat A1 ve A2 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. B2 ve C1 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarında ise İÜY ve YİY arasında tutarlık var, YHY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. Birleşik zamanlar konusunda A1 ve A2 düzeyleri için hazırlanan İÜY ve YİY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, YHY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. C1 düzeyi için hazırlanan YİY ve YHY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, İÜY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. B1 ve B2 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının ise hiçbirinde tutarlık yoktur. Olmak ve birleşik yapılar konusunda A1 ve A2 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hepsinde tutarlık vardır. Fakat B1 ve B2 düzeyleri için hazırlanan İÜY ve YİY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, YHY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. C1 düzeyi için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. Cümlenin ögeleri konusunda A1, A2, B1, B2 ve C1 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hepsinde tutarlık vardır. Dolaylı anlatım cümleleri konusunda A1 ve C1 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hepsinde tutarlık vardır. Fakat A2 ve B1 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. B2 düzeyi için hazırlanan İÜY ve YİY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, YHY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. 4)Kipler: İncelenen üç yayınevinde olasılık-yeterlik kipi konusunda B1 ve C1 düzeyi için hazırlanan ders kitaplarının hepsinde tutarlık vardır. Fakat A2 düzeyi için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. A1 düzeyi için hazırlanan YİY ve YHY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, İÜY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. B2 düzeyi için hazırlanan İÜY ve YİY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, YHY'nin di-ğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. Emir kipi konusunda B1 ve C1 düzeyi için hazırlanan ders kitaplarının hepsinde tutarlık vardır. Fakat A1 düzeyi için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. A2 düzeyi için hazırlanan YİY ve YHY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, İÜY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. B2 düzeyi için hazırlanan İÜY ve YİY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, YHY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. İstek kipi konusunda B1, B2 ve C1 düzeyi için hazırlanan ders kitaplarının hepsinde tutarlık vardır. Fakat A1 düzeyi için hazırlanan İÜY ve YİY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, YHY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. A2 düzeyi için hazırlanan YİY ve YHY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, İÜY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. Dilek kipi konusunda A1, A2, B2 ve C1 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hepsinde tutarlık vardır. Fakat B1 düzeyi için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. Gereklilik kipi konusunda A1, A2 ve B2 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hepsinde tutarlık vardır. Fakat B1düzeyi için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. C1 düzeyi için hazırlanan YİY ve YHY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, İÜY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. Koşul kipi konusunda A1 ve A2 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hepsinde tutarlık vardır. Fakat B1 düzeyi için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. B2 düzeyi için hazırlanan İÜY ve YİY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, YHY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. C1 düzeyi için hazırlanan YİY ve YHY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, İÜY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. 5)Eylemler: Eylemde çatı konusunda A1 ve A2 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hepsinde tutarlık vardır. Fakat B1 ve B2 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. C1 düzeyi için hazırlanan İÜY ve YİY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, YHY'nin di-ğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. Fiilimsiler konusunda A1, A2, B1, B2 ve C1 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. Kurallı birleşik eylemler konusunda A1 düzeyi için hazırlanan İÜY ve YİY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, YHY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. B1 düzeyi için hazırlanan İÜY ve YHY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, YİY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. A2 ve B2 düzeyleri için hazırlanan ders kitaplarının hiçbirinde tutarlık yoktur. C1 düzeyi için hazırlanan YİY ve YHY'nin ders kitapları arasında tutarlık var, İÜY'nin diğer yayınevleri ile arasında tutarlık yoktur. Elde edilen bu veriler, Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi için hazırlanan ders kitaplarında dil bilgisi konularının öğretimi ile ilgili bir tutarlığın olmadığını göstermektedir. Ayrıca, tutarlı olunan dil bilgisi konuları ile ilgili kitaplarda yer alan öğretim etkinliklerinin niteliği ve tekrar sıklığı da aynı değildir. Konuların öğretimi ile ilgili öğretmenlerden alınan görüşler arasında da bir tutarlık yoktur. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde dil bilgisi konularının düzeylere göre öğretim sırası hakkında hem yayınevlerinin hem de öğretmenlerin ortak bir bakış açısına sahip olmadıkları söylenebilir. Dil bilgisi konularının öğretiminin, yayınevlerinin ve alanda çalışan öğretmenlerin bireysel tercihlerine kaldığı söylenebilir. Bu konuda hem öğretim programına hem de nitelikli öğretim etkinlikleri içeren ders kitaplarına ihtiyaç vardır.