Türkiye'deki nitelikli Suriyeli sığınmacıların vatandaşlığa geçiş sürecinde sosyo-ekonomik kapasitenin rolü

Bu çalışma, nitelikli sığınmacılara sağlanan hak ve özgürlüklerin, sosyo-kültürel sermayelerine bağlı sahip oldukları nitelik ve kapasitelerini işlevselleştirmelerindeki rolünü, vatandaşlık hakkı bağlamında ele almıştır. Türkiye'nin göç ve vatandaşlık politikalarındaki tarihi gelişim süreçleri takip edilerek, 2011 yılından sonra sınırlardan giren kitlesel Suriyeli sığınmacılardan nitelikli olanlar için başlatılan 'istisnai vatandaşlık' statüsü özelinde uyum politikaları araştırılmıştır. İkincil kaynaklar ve mevzuat incelenmiş ve üç ayrı şehirde, 35'i Suriye kökenli Türk vatandaşı, 15'i konunun ilgilisi kamu kurum, kuruluş, yerel ve sivil toplum yetkili ve uzmanları olmak üzere toplam 50 kişiyle nitel araştırma yöntemiyle derinlemesine yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Sığınmacıların 'vatandaşlık pratikleri ile sosyo-ekonomik kapasiteleri' çalışmanın temel vurgusu olmuştur. Bu noktada sığınmacıların i) göç etmeden önceki sahip oldukları sosyo-ekonomik ve kültürel sermayeleri, ii) vatandaşlığa davet süreci, uyum, istek ve beklentileri, iii) toplumsal imkânlara eşit erişim, istihdam, denklik, mesleki tanınma gibi vatandaşlık pratiklerini nasıl deneyimledikleri iv) kamu politikalarının yeni vatandaşlara bakış açısı ve uyum süreçleri araştırılmıştır. Çalışma, vatandaşlık hakkının nitelikli sığınmacıların sosyo-ekonomik kapasitelerini geliştirmelerinde etkili olduğunu ancak tek başına yeterli olmadığını savunmaktadır. Mesleki tanınmama ve denklik sorunu nitelikli Suriyelilerin kapasitelerini gerçekleştirmelerini zorlaştırmaktadır. Bununla birlikte, nitelikli Suriyeliler, kültürel benzerlikler, diğer hak ve özgürlüklere erişim imkanı ve benzeri hususlar dolayısıyla Avrupa ve diğer ülkelere kıyasla Türkiye'de yaşamayı tercih etmektedirler. Bu çalışma, Türkiye'nin değişen vatandaşlık politikalarıyla, sığınmacıların vatandaşlığa bakış açısını inceleyerek metodolojik olarak analizini birey odaklı ampirik verilere dayandırmaktadır. Çalışma, ampirik ve kuramsal katkının yanı sıra göçmenlerin ülkeye girişlerinden itibaren karşılaştıkları pratik sorunları ele alarak politika üretme süreçlerine yönelik çözüm önerileri sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Göç, sosyo-ekonomik kapasite, sosyo-kültürel sermaye, uyum, vatandaşlık