Türkiye için optimal para alanları

Nobel İktisat ödüllü iktisatçı R. Mundell 1961 yılında yayınlamış olduğu çalışmasında ülkelerin tam istihdam, ödemeler dengesi ve fiyat istikrarı hedeflerini en düşük maliyetle oluşturabilecekleri alanı optimal para sahası olarak tanımlamaktadır. Özellikle 1980 ve sonrası dönemde hızlanan küreselleşme sonucu artan uluslararası rekabet, ülkeleri bir takım uluslararası birleşmeler veya ortak pazar oluşturma mecburiyetinde bırakmıştır. Uluslararası birleşmeler sayesinde hem mal piyasasında hem de faktör piyasasında düşük maliyetle hareketlilik sağlayabilmek, tam istihdam ve ödemeler bilançosu dengesinin sağlanması açısından önem arz etmektedir. Çalışmada Türkiye için hem faktör hareketliliğinin hem de mal piyasasında düşük maliyetlerle hareket edebileceği cari açık ve tam istihdam sorunlarının çözülmesinde pozitif katkı sağlayacak optimal para alanı oluşturabilecek ülkelerin araştırılması amaçlanmıştır. Bu çalışma 1991-2019 yılları arası Reel GSYİH ve TÜFE veriler kullanılarak Yapısal Vektör Autoregresif Model SVAR yöntemiyle KEİ üyesi ülkelerin optimal para alanı oluşturup oluşturamayacaklarını incelemek amacıyla Etki-Tepki fonksiyonları oluşturulmuştur. Analiz aşamasında Ermenistan ve Ukrayna ülkelerinin eşbütünleşik çıkmadıkları için analiz dışı tutularak diğer on ülke bu çerçevede analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre halihazırda Avrupa Birliği üyesi ülkeler olan Romanya, Yunanistan ve Bulgaristan sonuçları çok dalgalı ve on dönem boyunca şokların etkisi devam etmektedir. Diğer ülkeler Arnavutluk, Azerbaycan, Gürcistan, Moldova, Rusya, Sırbistan ve Türkiye'nin şoklara verdikleri tepkilerin volatiliteleri düşük ve şokların etkilerinin ortadan kalkma süresi 4-6 dönem arasında gerçekleşmektedir. Birlik içerisinde Türkiye, Gürcistan ve Arnavutluk'un bir çekirdek grup oluşturduklarını, şoklara verilen tepkilerin yüksek benzerlik taşıdığını, şokların ortadan kalma süresinin on dönem olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Geri kalan Azerbaycan, Rusya, Moldova ve Sırbistan'ın da ayrı bir grup oluşturduğunu, şokların ortadan kalkma süresinin yaklaşık 6 dönem olarak gerçekleştiği görülmektedir. Bu çerçevede KEİ ülkelerin parasal alan oluşturmalarının fayda sağlayabileceği kanaati oluşmuştur.