Ulusçuluk çağında Arap kökenli bir Osmanlı bürokratı: Şerif Nasır Bey

Osmanlı Devleti ulusçuluk akımının etkili olduğu çağ olan XIX. yüzyılda hâkimiyeti altındaki topraklarda bütünlüğünü korumak istemiştir. Bu çerçevede gerek Balkan coğrafyasında gerekse egemenlik alanı içerisinde yer alan Arapların meskûn olduğu güney vilayetlerinde meydana gelebilecek ayrılıkçı faaliyetlerin önüne geçmeye çalışılmıştır. Arap coğrafyasında milliyetçilik hareketlerinin doğuşunda Avrupa'da eğitim alan Arap aydınlarının etkisi yadsınamaz. Osmanlı Devleti ilk aşamada, bu fikirleri ciddi bir tehdit olarak görmemiş ancak Arap vilayetlerinde kurulan "Genç Arap Cemiyeti, Kahtaniyye Cemiyeti" gibi gizli örgütler ve İngiliz istihbarî faaliyetlerini yürütmek amacıyla açılan Arap Büro'nun çalışmaları sonucunda milliyetçiliğin hızla yayılması üzerine Osmanlı Devleti, güney vilayetlerinde yaşayan halkın sadakatini artırmak amacıyla birtakım politikalar uygulamıştır. Arap kabilelerinin ileri gelenleri ile yapılan görüşmeler, bu kabilelere verilen hediyeler, para yardımları ve yine Arap toplumunun öne çıkan kabilelerinden bazı bireylerin Osmanlı bürokrasisinde hizmete alınması belirtilen politikaların ve tedbirlerin yansımalarıdır. Bu gelişmelerin yaşandığı dönemde Arabistan'ın en nüfuzlu ailelerinden biri olan Şerif Ailesi'nin önemli bir üyesi olarak Şerif Nasır Bey, Meclis-i Ayan azası olmuş ve görevde kaldığı süre içerisinde Arabistan coğrafyası ve Arap toplumu ile ilgili kendisine çok önemli vazifeler verilmiştir. Şerif Nasır Bey, üstlendiği görevler ile Arap tebaa ile Osmanlı Devleti arasında bir köprü vazifesi görmüştür. Bu tez, Avrupalı devletlerin de teşvikleriyle Osmanlı kimliğinden uzaklaşmaya ve Osmanlı Devleti ile olan bağlarını zayıflatmaya başlayan Arapların, uluslaşma eğilimlerini ve bu çerçevede gerçekleşen çetrefilli ilişkileri konu almıştır. İhanet ile sadakat duygularının çatıştığı, ümmetçilik ile ulusçuluk politikalarının karşı karşıya geldiği Arap topraklarında, Osmanlı bürokratlarının bölgeyi elde tutmak adına ne tür çabalar sarf ettiği, buna karşın Şerif Ailesi'nin ve bazı ileri gelen Arap kabilelerinin bu gayretlere ne tür tepkiler verdikleri Şerif Nasır Bey'in siyasal kimliği ve yaşamı üzerinde örneklenerek incelenmiştir.