Üstbilişsel dinleme stratejileri eğitiminin öğretmenlerin üstbilişsel dinleme stratejileri öğretim özyeterliklerine ve üstbilişsel dinleme etkinliklerinin 4. sınıf öğrencilerinin dinleme becerisine etkisi

Dil becerileri içinde dinleme becerisi kendiliğinden geliştiği düşüncesi ile üzerinde nispeten az araştırma yapılmış olması nedeniyle ihmal edilmiş beceri olarak nitelendirilmektedir. Ancak son yıllarda dinleme becerisi üzerine yapılan araştırmaların sayısı artmaktadır. Dinleme becerisini geliştirmenin yollarından birisi üstbilişsel dinleme stratejileri öğretimidir. Üstbiliş, kısaca bireyin kendi öğrenmesi hakkındaki bilişidir. Üstbiliş, bireyin bilişi ile birlikte bilişini tahmin etmesini, planlamasını, izlemesini ve değerlendirmesini içermektedir. Bu çalışmada üstbilişsel dinleme stratejileri eğitimin öğretmenlerin üstbilişsel dinleme stratejileri öğretim öz yeterliklerine ve üstbilişsel dinleme etkinliklerinin 4. sınıf öğrencilerinin dinleme becerilerine etkisi incelenmiştir. Araştırmada içiçe geçmiş karma desen kullanılmıştır. Öncelikle alan yazın incelenmiş ve öğretmenlerin üstbilişsel dinleme stratejileri öğretimi öz yeterlilik düzeylerini belirlemeye yönelik bir ölçeğe ulaşılamamış ve "Üstbilişsel Dinleme Stratejileri Öğretimi Öz Yeterlilik Ölçeği" geliştirilmiştir. Üstbilişsel dinleme stratejileri öğretimi sürecinde kullanılmak üzere araştırmacı tarafından "Çalışma Kâğıdı 1: Dinleme Metni", "Çalışma Kâğıdı 2: Üstbilişsel Dinleme Stratejileri" ve "Çalışma Kâğıdı 3: Üstbilişsel Dinleme Stratejileri Kontrol Listesi" geliştirilmiştir. Bu çalışma kağıtları Türkçe kitabında bulunan dinleme metinlerinin yanı sıra tüm metinlerde uygulanabilecek şekilde tasarlanmıştır. Araştırmacının kendi sınıfında 8 haftalık pilot uygulama yapılmış ve çalışma kağıtlarının işe yararlığı test edilmiştir. Daha sonra üstbilişsel dinleme stratejileri öğretimine yönelik bir öğretmen eğitimi planlanmış ve 10 sınıf öğretmeninin katılımı ile bu eğitim gerçekleştirilmiştir. Geliştirilen ölçek ile öğretmenlerin üstbilişsel dinleme stratejileri öğretimi öz yeterlilik düzeylerindeki değişim izlenmiş, eğitim öncesinde ve sonrasında öğretmenlerin üstbilişsel dinleme stratejileri öğretimi ile ilgili bir eğitim yapılması hakkındaki görüşleri belirlenmeye çalışılmıştır. Daha sonra bu eğitimi alan bir öğretmenin sınıfının deney grubu aynı okulda bulunan diğer sınıfın kontrol grubu olduğu 12 haftalık yarı deneysel işlem yapılmıştır. Böylece üstbilişsel dinleme stratejileri öğretiminin dördüncü sınıf öğrencilerinin dinleme becerilerine etkisi belirlenmeye çalışılmıştır. Üstbilişsel dinleme stratejileri öğretimi için sınıf öğretmeni tarafından haftalık dinleme dersleri için günlük planlar oluşturulmuştur. Bununla birlikte üstbilişsel dinleme stratejileri öğretimi öncesinde ve sonrasında öğrencilerin bu eğitim hakkındaki ve öğretmenlerinin üstbilişsel dinleme stratejileri öğretimi hakkındaki görüşleri belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırmanın verileri "Üstbilişsel Dinleme Stratejileri Öğretimi Öz Yeterlilik Ölçeği", Dinleme Testi, yarı yapılandırılmış görüşme formu, öğretmen görüş anketi ve çalışma kağıtlarından elde edilmiştir. Araştırmanın ölçek geliştirme aşamasındaki çalışma grubunu 453 öğretmen, öğretmen eğitimi çalışma grubunu 10 sınıf öğretmeni ve üstbilişsel dinleme stratejileri öğretimi öğrenci grubunu Tokat ili Almus ilçesine bağlı bir ilkokulun 35 dördüncü sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırma sonuçlarına göre öğretmenlerin üstbilişsel dinleme stratejileri öğretimi özyeterlik düzeylerini belirlemeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirilmiş, öğretmen eğitimine katılan öğretmenlerin üstbilişsel dinleme stratejileri öğretimi özyeterlik düzeylerinin geliştiği belirlenmiş ve üstbilişsel dinleme stratejileri öğretiminin öğrencilerin dinleme becerilerini geliştirdiği belirlenmiştir. Bununla birlikte öğrencilerin bilgilendirici metin türlerinde, öyküleyici metinlere ve şiire göre daha fazla strateji kullandıkları belirlenmiştir.