Yetişkin bireylerde farklı diyet uygulamalarının ağırlık kaybı ve vücut kompozisyonuna etkisi

Bu çalışma, hafif şişman ve obez bireylerde serbest gün uygulamasının ağırlık kaybı, vücut kompozisyonu ve antropometrik ölçümler üzerine etkisinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışma, Ankara ilinde özel bir beslenme danışmanlığına başvuran 18-65 yaş arası hafif şişman/obez 20 kadın ve 11 erkek birey ile gerçekleştirilmiştir. Gebe veya emziklilik döneminde olan, ağırlık kaybına engel olacak herhangi bir hastalığı bulunan, psikiyatrik hastalığı olan ve kalp pili bulunduran bireyler çalışma dışı bırakılmıştır. Çalışma grubundaki 16 bireyden, 4 haftalık diyet süresince diyetisyenleri tarafından belirlenen bir günde, herhangi bir kısıtlama olmadan diyete tek günlük ara vermeleri istenmiştir ve bu gün serbest gün olarak adlandırılmıştır. Kontrol grubunu oluşturan 15 bireyden ise haftanın 7 günü boyunca diyetlerine aralıksız devam etmeleri beklenmiştir. Her iki grupta, erkekler için 1700-2500 kkal, kadınlar için 1300-2200 kkal arasında, makro besin ögesi içeriği %45-60 karbonhidrat, %10-20 protein, %20-35 yağ olan bir zayıflama diyeti uygulanmıştır. Çalışma grubundan, her bir haftanın 3. diyet gününde ve her bir haftanın sonundaki serbest günde 24 saatlik hatırlatma tekniği ile besin tüketim kaydı alınırken, kontrol grubunda ise her hafta 3. diyet gününde 24 saatlik hatırlatma tekniği ile besin tüketim kaydı alınmıştır. Vücut kompozisyonu ve bel/kalça çevresi ölçümleri, çalışmanın ilk ve son görüşmesinde araştırmacı tarafından kaydedilmiştir. Çalışma grubundaki bireylerin, %56.3'ü kadın iken, %43.7'si ise erkektir. Kontrol grubundaki bireylerin ise %73.3'ü kadın, %26.7'si erkektir. Çalışma grubundaki kadınların ağırlıklarının başlangıç (74.7±8.57 kg) ve son (73.5±8.39 kg) değerleri arasında anlamlı bir farklılık gözlenmiştir (p<0.05). Beden kütle indeksi (BKİ), bel çevresi (cm) ve kalça çevresi (cm) karşılaştırıldığında ise kadınlar için çalışma grubunda anlamlı bir azalma gerçekleşmiştir (p<0.05). Çalışma grubundaki erkekler için ise sadece BKİ (kg/m^2) ve bel çevresinde (cm) anlamlı bir azalma saptanmıştır (p<0.05). Kontrol grubundaki kadınlarda ise ağırlık, BKİ (kg/m^2), bel çevresi (cm), kalça çevresi (cm) ve vücut yağ kütlesi (kg) değerlerinde anlamlı bir azalma saptanmıştır (p<0.05). Hem kadınlar hem de erkekler için çalışma ve kontrol grupları arasında bir karşılaştırma yapıldığında ise ağırlık (kg), BKİ (kg/m^2), bel çevresi (cm), kalça çevresi (cm), bel/kalça oranı, vücut yağ kütlesi (kg), vücut yağ yüzdesi (%), yağsız doku kütlesi (kg), kas kütlesi (kg), toplam vücut suyu (L) parametrelerinin herhangi birinde başlangıçtaki ve sondaki değerlerde anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>0,05). Sonuç olarak; uygulanan 2 farklı diyet protokolünün birbirine benzer vücut kompozisyonu değişikliği yarattığı görülmüştür. Geleneksel enerji kısıtlı diyet özellikle kadınlarda, bel ve kalça çevresi adına anlamlı farklılık yaratırken, serbest gün modelinde de kadınlarda bel ve kalça çevresi ölçümlerinde anlamlı farklılık saptanmıştır. Bu nedenle serbest gün modeli, geleneksel enerji kısıtlı diyete benzer etkiler gösterdiğinden ağırlık kaybı ve yönetimi sürecinde alternatif bir model olarak görülebilir.