Ziyâî İsmail Bin Ali-Metâliü'l-Âliye fi Gurreti'l-Galiye (210b-301a) giriş-metin-inceleme

Bu çalışma Metâli'ü'l-Âliye Fi Gurreti'l-Gâliye adlı eserin [210b-301a] varaklar arasını inceleme ve transkripsiyon etmek suretiyle meydana getirilmiştir. Eserin 210b sayfasında 1736 tarihinde üçüncü kez Bosna Eyaletine beylerbeyi olarak atanan Hekimoğlu Ali Paşa'nın ölüm tarihi olan 1758 yılına kadar yaşamış olduğu olayları, karşılaştığı durumları vb. anlatmıştır. Bu 22 yıllık zaman diliminde yaşamış olduğu olaylar arasında; savaşları, Mısır valiliğine gelişi, tekrar sadarete getirilişi ve azli, çeşitli görevleri, sürgün edilmesi olayları vardır. Eserin müellif hattı olduğu düşünülen İÜ TY 2486 nu. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi yazmasıdır. Fakat bu konuda çelişkilerin olduğunu belirtmekte yarar vardır. Bazı kaynaklar TY 1207 nu. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi yazmasının müellif hattı olduğunu belirtir. Eserin transkript edilirken esas alınan nüshanın TY 2486 nu. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi yazmasıdır. Ancak metin günümüz harflerine aktarılırken okuma güçlüğü çekilen yerlerde diğer nüshalara başvurulmuştur. Eserin dört yazması hakkında yer aldığı İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi nüsha tavsif kayıtları verilmiş ve Viyana Millî Kütüphanesindeki eserin bir diğer dijital kopyasına bakılarak nüshaların yazma tavsifi yapılmıştır. Çalışmada Hekimoğlu Ali Paşa'nın ikincil kaynaklardaki hayatı hakkındaki bilgiler ışığında yazılmaya ve eksikler giderilmeye çalışılmıştır. Ali Paşa'nın eserin sonundaki şiirlerinden yola çıkarak şairlik tarafı hakkında sathi bir değerlendirme yapılmıştır. Haricen eserin müellifi hakkında bilgiler verilmiştir. Çalışma giriş, inceleme, metin, özel adlar dizini ve sonuç olmak üzere beş bölümden meydana getirilmiştir. Giriş bölümü; 18. yüzyılda sosyo-kültürel ve edebi hayat, Ali Paşa'nın ve oğlu eserin müellifi İsmail Ziyaeddin'in hayatı yer almaktadır. İnceleme bölümü; eserin nüshaları, eserdeki Atasözü-deyim-besceste beyitler ve Hekimoğlu Ali Paşa'nın şiirlerinin değerlendirilmesinden meydana gelir. Metin kısmında [210b-301a ] varaklar transkripsiyon edilerek hazırlanmıştır. Okuduğumuz metinde Hekimoğlu Ali Paşa'nın 1736-1758 yılları arasında yapmış olduğu Bosna Valiliği, Mısır Valiliği, Trabzon Valiliği, Anadolu Beylerbeyliği gibi ömrünün son yirmi iki yılındaki hayatı ve vazifeleri hakkında bilgiler mevcuttur. Özel adlar dizinindeyse okunan varaklardaki (210b-301a) özel adlar belirtilmiştir. Sonuç kısmında metnimizin değerlendirilmesi yapılarak Ali Paşa'nın şiiri ve hayatı hakkında bulgulara yer verilmiştir. Kaynakça bölümünde yararlanılan yapıtlar gösterilmiştir. Ekler kısmında transkripsiyon işaretleri, metnin nüshalarından örnekler, mührünün, külliyesinin ve kabrinin fotoğrafları mevcuttur. Anahtar kelimeler: "Metaliü'l Aliye fi Gurreti'l Galiye", İsmail Ziyaeddin Bey, Hekimoğlu Ali Paşa, 18.Yüzyıl Osmanlı Şiiri,18.yüzyıl Osmanlı Edebiyatı Nesri