
2,173
Archived Theses
3
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Silisyum karbürün soğutma sektöründeki kullanımının incelenmesi
Bu çalışmada silisyum karbür malzemesinin soğutma sistemlerindeki kullanım alanları araştırılmıştır. Silisyum ve karbonun tek bileşiği silisyum karbürdür. Malzeme aşınmaya karşı dirençli ve aynı zamanda yüksek ısıya dayanıklıdır. Özetle Silisyum Karbür üstün bir aşındırıcı ve seramik bir malzemedir. Silisyum karbür uygulama alanları; kumlama enjektörleri, otomotiv su pompası contaları, rulmanlar, pompa bileşenleri, eşanjörler ve silisyum karbürünün yüksek sertlik, aşınma direnci ve korozyon direnci kullanan seramik malzemedir. Yüksek sıcaklık davranışından ziyade düşük sıcaklıkta aşınma ile çalışmak için daha fazla kullanılırlar.
Alüminyum ekstrüzyon kalıp tasarımında bilgisayar uygulamaları
Bu tez çalışmasında, plastik şekil verme yöntemlerinden biri olan ekstrüzyon ile karmaşık şekilli alüminyum profillerin hurdaya atılacak malzeme miktarını azaltarak, kısa sürede kaliteli profilleri elde etmek için uygun tasarımlı alüminyum ekstrüzyon kalıplarının üretilmesi test edilmiştir. İstenilen alüminyum profilin üretilebilirlik analizi yapılmıştır. Profil üretimi için gerekli olan parametreler pres seçimi, kalıp çapı, ekstrüzyon oranı, figür sayısı ve bolster gibi faktörlerdir. Kalıp tasarımı iki boyutlu AutoCAD yazılımı kullanılarak çizildi. Alüminyum ekstrüzyon işlemi, Extrude Metal yazılımı kullanılarak simüle edildi. Bu simülasyon programı, sıcaklık, hız, basınç ve biyet gibi faktörlere dayalı olarak sürecin önceden tahmin edilmesine yardımcı olur. Bu yöntem, kalıbın gerçekte deneme ve yanılma sürecine ihtiyaç duymadan daha etkili bir şekilde tasarlanmasını ve ekstrüzyon işlemi sırasında atık malzeme miktarının minimize edilmesi amaçlanmıştır. Bu sayede daha uzun ömürlü kalıplar kullanarak daha yüksek ürün verimliliği elde etme hedeflenmiştir.
Çeşitli alüminyum ve kompozit yüzeylerde süperhidrofobik yapı oluşturulması
Sıvıların katı yüzeyleri ıslatabilirliği, aralarında oluşan temas açısı ile tanımlanır. Temas açısı değerini etkileyen en önemli iki faktör katının yüzey enerjisi ve yüzey pürüzlülüğüdür. Temas açısının 90°'den az olduğu yüzeyler hidrofilik yüzeyler adını alırken, temas açısının 90° ile 150° arasında olduğu yüzeyler hidrofobik yüzeyler adını almaktadır. Temas açısının 150°'den büyük olduğu yüzeylere ise süperhidrofobik yüzeyler denir. Bu yüzeyler farklı endüstriyel alanlarda kimyasal ve fiziksel koruma amaçlı veya farklı fonksiyonel amaçlarla geliştirilmeye devam edilmektedir. Hidrofobik ve süperhidrofobik yüzey elde etmek için yaygın kullanılan yöntemlerden biri olan kimyasal aşındırma yöntemi kullanılmıştır. Hidroflorik asit (HF), hidroklorik asit (HCl), nitrik asit (HNO3) içeren kimyasal aşındırıcı çözelti kullanılarak farklı aşındırma sürelerinde numunelerin yüzey pürüzlülüğü arttırılmıştır. Yüzey pürüzlülüğü arttırılan numune yüzeyleri STA içeren çözelti ile modifiye edilmiştir. Endüstriyel kullanımı yaygın olan AA5754 alüminyum alaşımı ile AA5754/SiCp kompozit yüzeylerinde farklı sürelerde kimyasal aşındırma ile oluşturulmuş yüzey pürüzlülüğü değerlerinin ve ayrıca AA5754/SiCp kompozitlerde takviye oranı artışının yüzey temas açısına etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu kompozit malzeme yüzeylerinde süperhidrofobik yapı elde edilerek, Alüminyum metal matrisli kompozit (Al MMK) malzemelerin yeni uygulamalarda kullanılabilirliğinin arttırımı hedeflenmiştir. Elde edilen sonuçlarda kimyasal aşındırma süresinin artması ile yüzey pürüzlülüğü ve temas açısının artış gösterdiği, kompozit malzemelerde takviye oranının artmasıyla daha yüksek temas açısı değerleri elde edildiği gözlenmiştir. Tüm numune yüzeylerinde hidrofobik ve/veya süperhidrofobik yapılar oluşturulmuştur. En yüksek temas açısı değeri ise 169,17 ̊ olarak kütlece %20 oranında SiC takviyeli kompozit malzemede elde edilmiştir.
Fonksiyonel derecelendirilmiş gözenekli sandviç kirişin eğilme ve titreşim analizi
Bu çalışmada, basit destekli fonksiyonel derecelendirilmiş gözenekli sandviç kirişin eğilme ve titreşim analizi gerçekleştirilmiştir. Kirişin yüzeyleri, fonksiyonel derecelendirilmiş gözenekli malzemeden olup, özü homojen malzemeden olduğu varsayılmıştır. İki farklı gözenekli malzeme modeli kullanılmış olup, bu gözenekli malzemeler üniform ve simetrik özelliklere sahiptir. Fonksiyonel derecelendirilmiş gözenekli öz ve yüzey tabakalarının malzeme özellikleri, kuvvet kanunu dağılımına göre kalınlık boyunca değiştiği kabul edilmiştir. Kirişin hareket denklemleri Hamilton prensibi kullanılarak elde edilmiştir. Gözenekli sandviç kirişte iki farklı tip için fonksiyonel derecelendirilmiş malzeme için karışım kuralı uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar, kapalı form çözümleri Navier yöntemi kullanılarak elde edilmiştir. Farklı gözeneklilik katsayıları, uzunluğun kalınlığa oranları, öz ve yüzey tabakalarının kalınlık oranları, hacimsel değişim üsteli değiştirilerek sayısal sonuçlar elde edilmiştir. Bu sonuçlar, literatürle karşılaştırılmış ve uyum içinde olduğu gözlemlenmiştir.
Trakya Bölgesindeki endemik bitkilerin İHA görüntülerinden tespitini yapabilen CNN algoritmasının geliştirilmesi
Bu tez çalışması, Trakya bölgesindeki bazı endemik bitkilerin takibini, tespitini veya istatistiğini tutmak isteyen kişi ve kuruluşlara hızlı, erişilebilir ve yüksek doğruluk bir çözüm hedeflenen evrişimli sinir ağları algoritması olan You Only Look Once (YOLO) algoritması temelli bir bitki tespit modeli geliştirerek sunmaktır. Bu kapsamda, seçilen endemik bitkiler Dianthus ingoldbyi, Verbascum degenii ve Centaurea kilaea olmak üzere bitkilere ait 2 örnek alanda 2 farklı insansız hava aracı kullanılarak farklı çözünürlüklerde 75 görsel veri elde edilmiştir. Belirli veri çoğaltma teknikleri uygulanarak görsel veriler 240'a yükseltilmiştir. YOLO v11 nano modelinden doğal veri ve yapay veri kullanılarak belirli eğitim parametreleri ile 2 farklı model oluşturulmuş ve karşılaştırılmış, veri çoğaltma yöntemlerinin sınıf dengesini sağlamak ile kalmayıp aynı zamanda modelin yapısal öğrenmesini ve tespit yeteneğini olumlu yönde etkilediği deneysel olarak doğrulanmıştır. Seçili endemik bitkiler arasında en yüksek performans gösteren Verbascum degenii endemik bitkisinin olduğu görülmüştür. En iyi performans gösteren modele arayüz kazandırılarak kullanılması kolaylaştırılmıştır.
Açık hücreli bakır köpük entegre edilmiş reküperatif brülör başlık yapısının baca gazı ısıl veriminin sayısal incelenmesi
Bu tez çalışmasında, reküperatif brülör sistemlerine entegre edilmiş açık hücreli metal köpük yapıların ısı transferine etkisi sayısal yöntemlerle incelenmiştir. Reküperatif brülörler, atık ısıyı geri kazanarak enerji verimliliğini artırmayı amaçlayan sistemlerdir. Bu kapsamda, açık hücreli bakır köpük ve geleneksel silisyum karbür başlıkların kullanıldığı iki farklı brülör başlık modeli oluşturulmuş ve bu modeller Siemens FloEFD yazılımı kullanılarak hesaplamalı akışkanlar dinamiği (HAD) analiz modülü ile analiz edilmiştir. Sıcaklık dağılımları, hız profilleri, basınç kayıpları ve ısı transfer katsayıları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, açık hücreli metal köpüklerin yüksek yüzey alanı ve termal iletkenlik gibi özellikleri sayesinde ısı transfer performansını önemli ölçüde artırdığını göstermiştir. Ayrıca, modellerin enerji verimliliği Siegert faktörü yaklaşımıyla hesaplanmış ve açık hücreli metal köpük yapıların reküperatif brülör sistemleri için etkin bir alternatif sunduğu sonucuna varılmıştır.
Üç yönlü periyodik minimal yüzeylerle (ÜYPMY) tasarlanan kalça implantlarının yapısal analizi
Üç yönlü periyodik minimal yüzey (ÜYPMY) yapılar, ortopedik implant tasarımlarında mekanik dayanım ile biyolojik uyumluluğu birlikte sunan yenilikçi bir yaklaşım olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmada, kalça implantlarında Gyroid, Diamond, Schwarz, Split-P gibi ÜYPMY tabanlı gözenekli kafes yapıların kullanımı araştırılmıştır. İlk olarak SolidWorks yazılımında yoğun bir kalça implant modeli tasarlanmış, ardından bu model nTopology yazılımına aktarılmıştır. Modelin içi 3 mm derinliğe kadar boşaltılarak ÜYPMY yapılarla doldurulmuştur. Tasarım iki aşamalı olarak gerçekleştirilmiştir: İlk aşamada hücre kalınlığı sabit tutularak hücre boyutları değiştirilmiş, ikinci aşamada ise hücre boyutu sabit tutularak kalınlık parametresi değiştirilmiştir. Magnezyum AZ91 malzeme özellikleri atanarak sonlu elemanlar analizleri gerçekleştirilmiş ve maksimum yer değiştirme, maksimum gerilme ve maksimum şekil değişimi değerleri değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, ÜYPMY ile yapılandırılmış implantların yapısal bütünlükten ödün vermeksizin implant ağırlığını azaltabildiğini ve gerilme dağılımını iyileştirerek osseointegrasyonu artırma potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Bu tez, kalça implantlarında ÜYPMY kafes yapıların tasarımı, mekanik performansı ve biyolojik avantajları açısından detaylı bir değerlendirme sunmakta ve eklemeli imalat teknolojileri ile kişiye özel implant üretiminin önünü açmaktadır.
Üçlü periyodik minimal yüzeyli (TPMS) yapıların dinamik davranışlarının incelenmesi
Bu tez çalışmasında Üçlü Periyodik Minimal Yüzeyli (TPMS) yapıların dinamik davranışları, Gyroid, Diamond, Primitive ve I-WP topolojilerine sahip kafes kirişlerin çeşitli sınır koşulları altında sergilediği deformasyon, modal analiz ve kritik burkulma kuvvetleri incelenmiştir. TPMS yapıların yüksek mekanik performans, hafiflik ve enerji emilimi gibi önemli avantajlara sahiptir. Bu çalışmanın amacı, TPMS geometrisinin ve sınır koşullarının yapıların doğal frekansları, eğilme ve burkulma kuvvetleri üzerindeki etkilerini anlamaktır. Simcenter 3D yazılımı kullanılarak, her TPMS topolojisi için farklı sınır koşulları tanımlanmış ve her yapı için doğal frekans, deformasyon ve burkulma kuvvetleri hesaplanmıştır. Yapılan analizler, TPMS yapıların geometrisinin ve doğru sınır koşullarının, rezonansa girme, deformasyon ve burkulma riskini minimize etmekte kritik rol oynadığını göstermektedir. Sonuç olarak, TPMS yapıların doğru sınır koşullarıyla optimize edilmesinin yapısal dayanıklılığı ve dinamik performansı iyileştirebileceğini ortaya koymaktadır.
Akustik titreşimler ile oluşturulan ikinci mertebe girdapların kapalı bir ortam içerisindeki ısı aktarımına etkilerinin sayısal olarak incelenmesi
Bu çalışmada ses alanı uygulanan dikdörtgen bir kapalı alan içerisindeki hava içinde oluşan ikinci mertebe girdapların oluşumu ve kapalı alan içerisindeki ısı aktarımına etkileri sayısal olarak incelenmiştir. Akustik dalgalar, kapalı alanın sol duvarının titreşim hareketiyle oluşturulmuştur. İncelenen taşınım problemini modellemek için Navier ? Stokes denklemlerinin tamamen sıkıştırılabilir formu kullanılmıştır. Kapalı alan içerisinde dalga alanının oluşumu ve buna bağlı olarak içerideki akışın oluşumu tamamıyla hesaplanmaktadır. Dalga alanının viskoz etkilerle etkileşimi ve ikinci dereceden girdap yapılarının oluşumu verilen periyot boyunca alınan sonuçların zaman ortalamaları alınarak gösterilmektedir. Alt ve üst duvarların ısıtılması ile kapalı alan içerisindeki ısı aktarımının akustik etkiyle oluşturulan ikinci mertebe girdaplardan nasıl etkilendiği hesaplanmıştır. Sonuçta, kapalı alan içerisinde akustik etkiyle oluşturulan ikinci mertebe girdap hareketinin süreksiz rejimde ısı aktarımını önemli ölçüde etkilediği belirlenmiştir.
U-borulu gövde-boru tipi bir ısı değiştirgecinin deneysel olarak incelenmesi
Bu çalışmada U-borulu, şaşırtma levhalı, gövde-boru tipi bir ısı değiştirgecinin deneysel olarak incelenmesi yapılmıştır. Bir ısı değiştirgeci tasarlanmış ve deney seti kurularak farklı akış debileri ve farklı sıcak ve soğuk akım giriş sıcaklıklarında deneyler yapılmıştır. Üzerinde deney yapılan U-borulu gövde-boru tipi ısı değiştirgeci iç ve dış çapları sırasıyla 9 mm ve 12 mm olan 32 borudan oluşur. Isı değiştirgecinin gövde uzunluğu 420 mm, gövde iç çapı 230 mm'dir. Bell-Delaware ve Kern Metod'ları ve deney verileri kullanılarak bu ısı değiştirgecinin ısıl performansını değerlendirmek için gerekli analizler yapılmış ve analiz sonuçları deneysel verilerle karşılaştırılmıştır. Deney düzeneğine yerleştirilmiş olunan U-borulu gövde-boru tipi ısı değiştirgecine ait ısıl performans değerlerinin %14-22 aralığında olduğu görülmüştür. Yapılan analizlere göre gövde ve boru tarafına ait teorik ve deneysel çıkış sıcaklıkları arasındaki farkın en fazla %2 olduğu gözlemlenmiştir.
Çift fazlı bir çelikte martenzit hacim oranının ve menevişleme ısıl işleminin yorulma ömrü üzerine etkisi
Bu çalışmada, ara kritik bölgeden su verilmiş düşük alaşımlı çift fazlı bir çeliğin yorulma davranışı incelenmiştir. Su verme sıcaklıkları 737 °C, 754 °C, 779 °C ve 900 °C olup, düşük, orta, yüksek ve tamamen martenzit yapılar elde edilmiştir. Su verme koşuluna ek olarak, 200 °C ve 400 °C'de menevişlenmiş ve 900 °C'de tavlanmış numuneler hazırlanarak, 13 ayrı ısıl işlem koşulunda yorulma davranışı incelenmiştir. Yorulma testleri yüksek çevrim dönel eğme yorulma makinesi ile gerçekleştirilmiş ve kontrol değişkeni olarak gerilme kullanılmıştır. Kırılan numunelerin yüzeyleri makro ve mikro düzeyde incelenmiştir. Deneyler sonucunda en iyi yorulma dayanımı 754 °C'den su verilmiş numunelerde gözlemlenirken en zayıf yorulma dayanımı 900 °C'den su verilmiş numunelerde gözlemlenmiştir. Menevişleme işlemi, düşük ve orta martenzit hacim oranı içeren numunelerin yorulma dayanımını azaltırken, yüksek martenzit hacim oranına ve tamamen martenzit yapıya sahip numunelerin yorulma dayanımını arttırmıştır. Kırık yüzeylerin makro incelemesinde, martenzit hacim oranı düşük olan numunelerde, martenzit hacim oranı yüksek olan numunelere kıyasla daha sünek kırılma gözlemlenmiştir. Mikro incelemelerde ferrit tanelerinde, taneler boyunca kırılma gerçekleştiği gözlemlenmiştir. Ferrit tanelerinin kırılmasında etken olan mekanizmanın ferrit-martenzit ara yüzeylerinde ve ferrit tanelerinin tane sınırına yakın bölgelerinde oluşan kayma bantları olduğu sonucuna varılmıştır.Anahtar kelimeler: çift fazlı çelik, yorulma davranışı, kırık yüzey incelemesi
Bir takviyesiz uçak panelinin ve yapısal test adetlerinin olasılıksal yöntemler kullanarak eşzamanlı optimizasyonu
Uçakların yapısal emniyeti, uçak yapılarının belirsizlikler altında tasarlanması ve belirsizlikleri azaltacak yönde adımlar atılması ile sağlanır. Emniyet faktörü ve müsaade edilebilir malzeme özellikleri belirsizliklere karşı koruma amaçlı emniyet tedbirleri olup, kupon testleri, yapısal eleman testleri, bakım/onarım ve sağlık denetimi ise belirsizlikleri azaltmaya yönelik emniyet tedbirleridir. Bu çalışmada belirsizlik azaltma mekanizmalarından yalnızca yapısal testler ele alınmış, bir takviyesiz uçak paneli ele alınarak testlerin uçak panelinin yapısal güvenilirliğine olan etkisi incelenmiş ve takviyesiz uçak panelinin kalınlığı ile yapısal test adetlerinin olasılıksal eniyileştirilmesi gerçekleştirilmiştir. Öncelikle yapısal testlerin hasar gerilmesi dağılımına etkileri incelenmiştir. Yapısal belirsizlikler ve gelecekte yapılacak testlerden elde edilebilecek tüm olası sonuçlar modellenmiş, sertifikasyon testindeki başarısızlık ihtimali ve uçuş esnasındaki hasar ihtimali Monte Carlo simülasyonu ile hesaplanmıştır. Daha sonra olasılıksal tasarım teknikleri kullanılarak uçak panelinin ve yapısal test adetlerinin minimum ömür devri maliyeti için eşzamanlı eniyileştirilmesi gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, birim ağırlık maliyetinin panelin tasarımı ve yapısal test adetlerinin belirlenmesi üzerine etkisi incelenmiştir. Birim ağırlık maliyetinin değeri, farklı çalışmalar baz alınarak makul sınırlar içinde değiştirilmiştir. Elde edilen bulgular göstermektedir ki, eniyileştirme sonuçları ağırlıklı olarak birim ağırlık maliyetine bağlıdır. Optimum kupon testi adeti, birim ağırlık maliyetinden bağımsız olarak daima 80 (çalışmadaki üst limit) olarak belirlenmiştir. Bunun nedeni de kupon testi maliyetinin düşük olmasıdır. Eleman testi adeti ise birim ağırlık maliyetine bağlı olmak üzere dört veya beş olarak değişmektedir. Son olarak, olasılıksal tasarım problemi minimum ömür devri maliyet yerine minimum hasar ihtimali için çözülmüş ve benzer sonuçlar elde edilmiştir.
Boru bükme operasyonu sonucunda meydana gelen geri yaylanma miktarının öngörülmesi
Otomobil, uçak ve gemi imalatı endüstrileri başta olmak üzere; tesisat elemanları, hidrolik sistemler ve ısı değiştiricilerinin bazı parçalarının imalatlarında boru bükme operasyonlarından yararlanılmaktadır. Boru bükme operasyonları geleneksel biçimde operatör yardımıyla gerçekleştirilebileceği gibi, CNC boru bükme tezgahları kullanılarak sayısal kontrollü bir şekilde de gerçekleştirilebilir. Bükme operasyonları sonucunda elde edilen ürünlerde; et kalınlığında incelme, ovalleşme, kırışma ve geri yaylanma gibi ürün kalitesini düşüren kusurlar meydana gelebilmektedir. Bükme operasyonu bitiminde bükülmüş borunun kalıplardan çıkarılmasının ardından; malzeme, geometrik ve süreçsel parametrelere bağlı olarak borunun sahip olmasının beklendiği açıdan bir miktar sapmasına geri yaylanma, bu sapma açısına da geri yaylanma açısı denir. Geri yaylanma açısının operasyon öncesinde öngörülmesi hem hurda miktarlarını azaltarak maliyetleri düşürecek hem de operasyon sonrasında ara ürünün kullanılacağı montaj aşamalarında meydana gelebilecek zorlukları bertaraf edecektir. Yapılan bu çalışmada boru bükme operasyonu sonlu elemanlar analizinden (SEA) faydalanılarak, açık sonlu elemanlar kodu olan LS-DYNA® vasıtasıyla modellenmiş, sonuçlar literatürdeki deneysel verilerle karşılaştırılmıştır. Devamında farklı geometrik ve süreçsel parametrelere bağlı olarak çeşitli modeller hazırlanmış, simülasyonlar gerçekleştirilerek elde edilen geri yaylanma açıları kaydedilmiştir. Elde edilen bu geri yaylanma açıları birer tasarım noktası kabul edilerek bunların kullanımıyla farklı vekil modeller oluşturulmuştur. Bu vekil modellerden tasarım noktalarındaki sonuçlara en yakın sonuçların elde edildiği model olan polinom yanıt yüzey (PYY) yöntemi seçilerek, geri yaylanma açısını farklı parametrelere bağlı olarak ifade eden matematiksel bağıntı elde edilmiştir.
Martensitik faz dönüşümleri için mikromekanik temelli bir model
Martensitik faz dönüşümleri şekil hafızalı alaşımların ana deformasyon mekanizmasını oluşturan, çeliğin mekanik özelliklerinin belirlenmesinde çok büyük önemiolan katı-katı faz dönüşümleridir. Bu dönüşümlerin oluşumu esnasında, cisminbazı bölgelerindeki yüksek dönüşüm gerinimleri yüksek gerilmelerin oluşmasınasebep olur. Bu bölgelerde inelastik gerinimler oluşur ve faz dönüşümünün termodinamiğini ve kinetiğini etkiler. Uygulanan yük ve sıcaklık sonucunda oluşan fazdönüşümü süresince mikroyapıda meydana gelen değişikliklerin belirlenebilmesi,malzemenin mekanik özelliklerinin bu değişikliklere göre tasarlanmasına olanaksağlar. Bu amaçla, yakın zamanda elastik ve inelastik malzemelerdeki martensitikfaz dönüşümlerinin mikromekanik tabanlı modelleri (Özsoy ve Levitas, 2007)geliştirilmiştir. Bu çalışmada elastik malzemelerdeki faz dönüşümleri için detaylıbir sayısal çalışma yapılmasına rağmen gerçek malzeme parametreleri kullanılmamıştır. Ayrıca, inelastik malzemelerdeki martensitik faz dönüşümlerininsayısal çalışması tamamlanmam şt r.Bu tez çalışmasında, öncelikle Özsoy ve Levitas'ın (2007) elastik malzemeler içingeliştirdikleri model şekil hafızalı bir alaşım için kullanılarak deneysel çalışmalarlakarşılaştırma yapılarak doğrulamıştır. Daha sonra inelastik malzemeler içingeliştirilen modelin farklı şartlardaki mikroyapı değişimleri, bu değişimlerin sebepleri, plastik deformasyonun ve uygulanan gerilme veya sıcaklığın faz dönüşümüüzerindeki etkisinin belirlenmesi için hesaplamalı bir teknik geliştirilerek nümerikçalşması yapılmıştır.Anahtar Kelimeler: Martensitik Faz Dönüşümleri, Mikromekanik, Plastisite.
Martensitik faz dönüşümlerinin sonlu elemanlar yöntemi ile modellenmesi
Demir esaslı astaloy Mo ve distaloy DH alaşımlarında sinterleme ile sertleştirme
Bu çalışmada, su atomizasyon yöntemi ile üretilen ön alaşımlanmış Distaloy DH-0,6C, Astaloy Mo-0,6C-2Cu, Astaloy Mo-0,7C-2Cu ve Astaloy 0,85Mo-0,8C-2Cu alaşımlarında sinterleme ile sertleştirme işleminin mekanik özelliklere etkisi incelenmiştir. Numuneler, 600 MPa basınç altında preslendikten sonra 1120°C? de 20 dakika süre ile endüstriyel olarak kullanılan endogaz ortamında sinterlenmiş ve sinterleme sonrası 0,5°C/s, 1,5°C/s ve 3°C/s soğutma hızlarında soğutulmuştur. Yapılan çalışmalar sonucunda sinterleme sonrası yapılan sinterleme ile sertleştirme işleminde soğutma hızı arttıkça beynit ve martensit oluşumuna bağlı olarak sertlik değerlerinde artış, gözeneklere ve gözeneklerdeki düzensizliğe bağlı olarak çapraz kırılma dayanımı ve çekme dayanımı değerlerinde ise çentik etkisine bağlı düşüş olduğu belirlenmiştir. Sinterleme ile sertleştirme çalışmalarına ek olarak ikincil ısıl işlemin mekanik özelliklere etkisi de incelenmiştir. Toz alaşımları 600 MPa basınç altında preslendikten sonra, %90N2-%10H2 gaz ortamında 1120°C?de 45 dakika süre ile sinterlenmiştir. Sinterlenmiş numuneler, 1070°C?de 20 dakika süre ile azot ortamında tavlanmış, ve tavlama işleminden sonra yapılan havada soğutma, su verme ve menevişleme işlemlerinin mikroyapı ve mekanik özelliklere etkisi incelenmiştir. Isıl işlem uygulanan numunelerde soğutma hızı artışı ile elde edilen yüksek sertlik değerleri nedeniyle bütün Astaloy Mo numunelerinde çentik etkisine bağlı olarak dayanımda önemli azalma gözlenmiştir. Ön alaşımlanmış Distaloy DH numunesi ise düzenli ve küçük gözenek dağılımı sayesinde en iyi mekanik özelliklere sahip numune olmuştur.
Chevron tipi contalı-plakalı ısı değiştirgeçlerinin ısıl ve hidrolik karakteristiklerinin belirlenmesi ve düzgün olmayan akış dağılımının incelenmesi
Isı değiştirgeçleri, teknoloji tarihinin başından bu yana, enerji dönüşüm sistemlerinde kullanılan en önemli elemanlardan biridir. Farklı sıcaklığa sahip iki ya da daha fazla akışkan arasında ısı formunda enerji değişimini sağlarlar. Soğutma ve ısıtma sistemleri dahilinde geniş bir kullanım yelpazesine sahiptirler; iklimlendirme sistemleri, atık ısı geri kazanımı, nükleer reaktörler, güç santralleri, kimya, ziraat, besin, tekstil endüstrileri gibi büyük ölçekli sistemlerden elektronik sistemlerde soğutma işlevi gibi mikro ölçekli sistemlere kadar pek çok alanda kullanılırlar. Bu doğrultuda TOBB ETÜ bünyesinde kurulan deney düzeneği kullanılarak üç farklı geometriye sahip chevron tipi contalı-plakalı ısı değiştireci ile farklı sıcaklık, debi, plaka sayısı kullanılarak deneyler yürütülmüş, çalışma sonucunda plaka karakteristikeri ve plaka sayısına bağlı akış yanlış dağılımı miktarı bulunmuştur. Deneyler, 2.3 ile 6.4 arasında değişen Prandtl sayısı ve 300 ile 5000 arasında değişen Reynolds sayısı aralığında gerçekleştirilmiştir. Kurulu deney düzeneğinin, en fazla 5000 civarında Reynolds sayısına çıkabilecek kapasiteye sahip olduğu tespit edilmiştir. 3 farklı geometride chevron tipi contalı-plakalı ısı değiştirgeci için de ısıl ve hidrolik karakteristikleri veren korelasyonlar bulunmuş, karşılaştırmaları yapılmıştır. Buna ek olarak plaka sayısına bağımlı akış yanlış dağılımı incelenmiştir.
Amfibi zırhlı araçlar için kompozit-alüminyum denge plakası tasarımı, sonlu elemanlar analizi ve üretimi
Denge plakası amfibi zırhlı araçların ön kısmında bulunan, aracın yüzme kabiliyetininin geliştirilmesi, sudaki stabilitelerinin arttırılması ve araçların su içinde ilerlerken suyun araç üzerine birikerek batmasını engellemek için kullanılan, herhangi balistik isteri olmayan bir teçhizattır. Zırhlı araçlarda sürekli artan tehdit isterlerine ve gelişen silah teknolojilerine karşın, araçların koruma seviyesini düşürmeden ve mevcut silah teknolojileri ile karadaki ve sudaki hareket kabiliyetlerini korumak büyük önem arz etmektedir. Bu amaçla, zırhlı araçlar üzerinde taşınan ve balistik koruma özelliği olmayan yapısal ve yapısal olmayan yardımcı elemanların hafifletilmesi için kompozit malzemelerin kullanımının önemi gün geçtikçe artmaktadır. Bu tez çalışmasında bilinen diğer metal denge plakalarının aksine kompozit bir yapı tasarlanmış ve kompozit yapı alüminyum kaburgalar ile desteklenmiştir. Tasarım isterlerini karşılamak için tasarlanan ürüne bilgisayarlı sonlu elemanlar analizleri yapılmış ve tasarım tekrar edilmiştir. Yüksek performanslı ileri kompozit ürün üretebilmek için kompozit malzemenin yapısı tasarlanmış ve malzeme tasarımına uygun üretim süreci belirlenmiştir. Nihai tasarıma sahip denge plakası, cam elyaf epoksi prepreg kumaş ile otoklavda üretilmiştir. Tasarlanan teorik yapı başarılı bir şekilde tasarımla uyumlu olarak üretilmiş ve geliştirilen kompozit-alüminyum denge plakası yapısı, hedeflenen yapısal ve fonksiyonel özelliklerden ödün vermeden %40 hafifletilmiştir
Eş merkezli dönen iki silindir arasında oluşan Taylor ve Von Karman vortekslerinin hesaplamalı akışkanlar dinamiği ile incelenmesi
Bu çalışmada, iki eş merkezli silindirin arasında oluşan Taylor vortekslerinin HAD - Hesaplamalı Akışkanlar Dinamiği - analizleri yapılmıştır. HAD için STAR-CCM+ yazılımı kullanılmıştır. HAD ile elde edilen sonuçlar analitik sonuçlarla karşılaştırılmıştır. Taylor-Couette akışı, farklı hızlarda dönen eş merkezli iki silindir arasındaki kararsızlıkla ilgilidir. Bu nedenle sabit bir dış silindirle, konsantrik dönen bir iç silindir arasındaki akış incelenmiştir. Dönüş hızı kritik bir değeri aşarsa, Taylor vorteksleri meydana gelir. Yapılan bu çalışmada bu kritik değer HAD analizleriyle belirlenerek analitik ve HAD sonuçları karşılaştırılmıştır. Periyodik sınır koşullar kullanılarak, tüm silindir yerine 2 derecelik sektör ile analizler yapılmıştır. Sonuçların etkilenmediği uygun sayısal ağ belirlenerek farklı Taylor sayıları için akış hesaplamaları gerçekleştirilmiştir. Silindirler arasındaki hız ve basınç değerleri alınarak yarıçapa göre değişimleri analitik değerleriyle karşılaştırılmıştır. Moment katsayısının (Cm) Taylor sayısıyla (Ta) değişim grafiği oluşturularak analitik ve HAD sonuçları karşılaştırılmıştır. Literatür araştırmasında bulunan yeni geometri için de aynı işlemler tekrarlanarak Cm-Ta grafiği oluşturulmuştur. Ayrıca, literatürde bulunan farklı akış çeşitleri tüm geometri için denenmiştir. Yeni geometriyle, tez geometrisi karşılaştırılarak yapılan analizlerin doğruluğu kanıtlanmıştır. Son olarak, bir çamaşır makinesindeki ısıtıcı elemanı temsil etmek üzere iki silindir arasına bir engel konularak simülasyonlar yapılmıştır. Hem 3 boyutlu hem de 2 boyutlu yapılan analizlerde, monitör noktaları konularak engelden sonra oluşan Von Karman vorteksleri incelenmiştir. Frekans değerlerinden de Strouhal sayıları hesaplanarak karşılaştırmalar yapılmıştır. Yapılan çalışmada eş merkezli alınan iki silindir arası çamaşır makinesinin haznesi olarak düşünüldüğünde ilerleyen çalışmalarda gürültü problemlerini azaltmak için daha ayrıntılı analizler ve hesaplamalar yapılabilir. Anahtar Kelimler: Taylor Vorteksleri, Hesaplamalı Akışkanlar Dinamiği, Eş merkezli Dönen Silindirler, Von Karman Vorteksleri, Strouhal Sayısı
TIER IV emisyon seviyesine sahip bir dizel motorun hesaplamalı akışkanlar dinamiği ile akış ve yanma analizi
Bu tez çalışmasında, TIER IV emisyon seviyesine sahip bir dizel motor Hesaplamalı Akışkanlar Dinamiği(HAD) ile araştırılmıştır. Bir boyutlu gaz değişim analizleri gerçekleştirilip, bütün motor bileşenleri modellenerek tüm çalışma koşullarında motorun performans karakteristiği AVL Boost yazılımı ile elde edilmiştir. Emme ve egzoz manifoldlarından elde edilen basınç ve sıcaklık değerleri reaksiyonlu HAD simülasyonlarına sınır koşul olarak girilmiştir. Emme manifoldu geometrisinin silindir içerisindeki döngü şiddetine etkisi farklı valf açıklıkları için daimi rejim ve isotermal koşullarda Star-CCM+ yazılımı kullanılarak araştırılmıştır. HAD ile elde edilen döngü şiddeti sonuçları deneysel sonuçlar ile karşılaştırılmıştır. Silindir içi reaksiyonlu simülasyonlarda, tam yük altında bir silindir için 45°'lik dilim alınarak valflerin kapalı olduğu krank açıları boyunca yanma analizleri yapılmıştır. Emme ve egzoz manifoldları, valfler ve pistonun dahil edildiği simülasyonlar ise, tek bir silindirin tamamı için 720° krank açısı boyunca gerçekleştirilmiştir. Reaksiyonlu simülasyonlarda, akışın türbülans ve yanma karakteristikleri, RNG k-ε ve ECFM-3Z modelleriyle Star-CD ve alt modülü es-ICE yazılımları kullanılarak araştırılmıştır. Püskürtülen sıvı yakıtın sprey oluşumu iki fazlı Lagrangian yaklaşımıyla gerçekleştirilmiştir. Yanma simülasyonları sonucu elde edilen silindir içi basınç ve ortaya çıkan ısı değerleri deneysel verilerle karşılaştırmalı olarak yorumlanmıştır. Yanma sonucu silindir içerisinde ortaya çıkan emisyonlar özellikle NOx ve is incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Hesaplamalı akışkanlar dinamiği, İçten yanmalı motorlar, Çift fazlı akış, Lagrangian yaklaşımı, Yanma, Emisyonlar
Osteoporotik vakalar için yeni bir pedikül vida sistemi geliştirilmesi
Omurga kırıkları, eğrilikleri ya da tümör sebebiyle dekompresyon cerrahisi yapılması gerektiğinde, pedikül vida ile sabitleme en yaygın kullanım olarak göze çarpmaktadır. Pedikül vida sabitlemelerinde operasyon sonrası vidaların yerinden çıkıp gelmesi hastaların iyileşme sürecini olumsuz etkilemektedir. Vidaların kemiğe tutunumundaki önemli faktörlerin başında kemik mineral yoğunluğu gelmektedir. Bu sebeple osteoporoz hastalarında vida gevşemeleri ya da yerinden çıkmaları daha sık yaşanmaktadır. Bu tez kapsamında osteoporoz vakalarında kullanılmak üzere yeni bir pedikül vida sistemi geliştirilmiştir. Bu yeni sistem Ti6Al4V malzemeden üretilmiş vida ve kemik içerisinde dübel görevi görmesi için PEEK malzemeden üretilmiş genişleyebilen kabuktan oluşmaktadır. PEEK kabuk genişleme mekanizması sayesinde kemik içerisinde yüksek tutunum sağlamasının yanında malzemenin mekanik özellikleri gereği titreşimleri sönümlemesi ve böylece füzyonu hızlandırması düşünülerek tasarlanmıştır. Geleneksel genişleyebilen vidalardan farklı olarak, bu yeni vida-kabuk sistemi kabuğun kemik içerisinde kalarak, gerektiği takdirde, revizyon operasyonlarında vidanın değiştirilebilmesine olanak sağlamaktadır. Dolayısıyla bu benzersiz sistem sayesinde, geleneksel genişleyebilen pedikül vidalardan farklı olarak, kemik anatomisini deforme etmeden revizyon operasyonlar yapmak mümkün olabilecektir. Tasarım ve imalat iteratif olarak gerçekleştirildikten sonra in vitro mekanik deneyler yapılmıştır. Deneyler sonucunda yeni sistem geleneksel pedikül vida sistemleri ile karşılaştırıldığında başarılı bulunmuştur.
Plakalı ısı değiştirgeçlerinde plakaya bağımlı ısı transferi modellemesi
Plakalı ısı değiştirgeçleri ısıtma, soğutma, havalandırma, sterilizasyon ve pastörizasyon gibi bir çok farklı uygulama alanında ticari olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada, ticari olarak kullanılan bir plakalı ısı değiştirgeci plakasının Hesaplamalı Akışkanlar Dinamiği (HAD) yardımıyla ısıl ve hidrolik performansının belirlenmesi için bir HAD metodu geliştirilmiştir. Geliştirilen HAD metodu, deneysel sonuçlarla kıyaslanarak doğrulanmış ve yeni plakalar tasarlanırken kanal yüksekliği, kıvrım genliği ve dağıtım kanalları gibi geometrik parametrelerin etkisini incelemek için kullanılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda, kıvrım genliğinin artmasıyla, kanal yüksekliğinin azalmasıyla ve yeni tasarlanan dağıtım kanallarıyla ısıl performansta iyileşme olduğu görülmüştür. Kıvrım genliğinin etkisinde, ısıl performanstaki iyileşmelerle aynı oranda basınç düşümlerinde artış görülmüştür. Yeni tasarlanan dağıtım kanallarıyla var olan dağıtım kanalları arasında ısıl performans olarak çok az bir iyileşme olurken, basınç düşümleri çok daha yüksek oranlarda artmaktadır. Dağıtım kanallarının olmaması ise basınç düşümlerinde azalmaya neden olurken ısıl performansta da düşüşe neden olmaktadır. Kanal yüksekliği ise hem ısıl hem de hidrolik performansı en çok etkileyen parametre olmuştur. Kanal yüksekliğinin plakalar arasında sızdırmazlık elemanı olarak kullanılan contaların farklı kalınlıklarda kullanılmasıyla istenilen performans değişimleri elde edilebilir.
Ayarlanmış sıvılı titreşim sönümleyicili yapıların sayısal analizi
Bu tez çalışmasında ayarlanmış sıvılı titreşim sönümleyicilerin performansları, çift yönlü akışkan yapı etkileşimi kullanılarak araştırılmıştır. Çift yönlü akışkan yapı etkileşimi modeli ANSYS WORKBENCH yazılımı içerisindeki ANSYS MECHANICAL ve FLUENT modülleri yardımıyla oluşturulmuştur. Çift yönlü akışkan yapı etkileşimi ile oluşturulan model, literatürde bulunan deneysel çalışmalarla ile doğrulanmış, ayarlanmış sıvılı titreşim sönümleyicilerin performans incelenmesi kiriş ve bloktan oluşan basit bir yapı üzerinde gerçekleştirilmiştir. Performans belirlenmesinde, yapının aynı zorlama yükü altındaki ayarlanmış sıvılı titreşim sönümleyicisiz ve ayarlanmış sıvılı titreşim sönümleyicili cevapları arasındaki farktan yararlanılmıştır. Performans karşılaştırması, geçici hal ve durağan hal cevapları ile iki adımda, farklı zorlama genlikleri ve frekansları ile iki farklı kütle oranındaki ayarlanmış sıvılı titreşim sönümleyicilerden alınan çözümler ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda kütle oranının, geçici hal cevaplarında yapının genliklerindeki azalma üzerinde etkisinin olmadığı fakat durağan hal cevaplarında kritik rol oynadığı görülmüştür. Durağan hal cevaplarında %3 kütle oranlı ayarlanmış sıvılı titreşim sönümleyicinin performansı en fazla %15 iken bu durum %6 kütle oranlı ayarlanmış sıvılı titreşim sönümleyicide %42'lere çıkmıştır.
Mikro-kanallarda akustoforez ile parçacık manipülasyonu
Son yıllarda hücre ve parçacık analizlerinde mikro-çiplerin kullanımı bazı avantajlarından dolayı giderek artış göstermekte. Bu çalışmada mikro-çip uygulamalarından biri olan akustoforez ile parçacık manipülasyonu için nümerik simülasyon metotları geliştirildi ve simülasyon sonuçları doğrultusunda mikro-çipler üretildi. Simülasyon sonuçları literatürdeki deneysel bir çalışmanın sonuçları ile karşılaştırıldı ve sonuçların örtüştüğü görüldü. Farklı parametreler kullanılarak yapılan simülasyon sonuçları doğrultusunda optimize edilen ve malzeme olarak PDMS kullanılan çipler ile yapılan parçacık yıkama ve konsantrasyon deneylerinin başarılı olduğu görüldü.
Numerical investigation of spray dehumidification process of moist air
This investigation focuses on the heat and mass transfer in dehumidification process of the moist air. The interaction of water droplets with the hot, moist air which is flowing in contrary to the water spray is studied in a chamber. Two dimensional and three dimensional simulations are performed in order to study the effect of various parameters on heat and mass transfer.The parameters such as droplet diameter,spray mass flow rate, droplet temperature,number of injections, spray cone angle, and spray location are considered. The results show that smaller droplets lead to higher humidity reduction at the outlet. However droplet size effect on temperature and relative humidity depends on the optimum radius. If droplets are smaller than optimum radius, increasing their size results in enhancement of heat transfer. On the other hand, if droplets are larger than the optimum radius, by increasing the droplet diameter heat transfer decreases. It is found that heat and mass transfer are proportional to mass flow rate of the spray. Furthermore results indicate that decreasing the coolant temperature causes humidity and temperature reduction at the outlet. In addition, spray cone angle effect is found to be negligible. Results demonstrate that using more sprays in the chamber helps to diffuse the droplets to regions close to the wall. It is concluded that location of the spray does not have significant effect on bulk temperature at the outlet.
Askeri araçlarda ısıtma sistemi optimizasyonu ve tasarım aracının geliştirilmesi
Geliştirilmiş Zırhlı Muharebe Aracı (ZMA) projelerine, Savunma Sanayi Müsteşarlığı (SSM) tarafından Türkiye'nin içinde bulunduğu coğrafi ve iklimsel şartlara uygun olacak şekilde yeni proje yükümlülükleri eklenmiştir. NATO üyesi ülkeler tarafından kullanılan iklim standardı STANAG 2895'e göre Türkiye A1 (32 – 49oC) ve C1 (-32 – -21oC) iklim bölgelerinde bulunmaktadır. ASELSAN ana, FNSS alt yükleniciliğinde yürütülmekte olan Kundağı Motorlu Namlulu Alçak İrtifa Hava Savunma ve Silah Sistemi (KMNAIHSSS) projesinde bu yükümlülükler neticesinde, 48 saat boyunca -32oC sıcaklığa şartlanmış ortamda 30 dakika içerisinde araç motorunun çalışması ve bunu müteakiben 60 dakika içerisinde kabin içi sıcaklığın +10oC'ye ulaşması gerekmektedir. Araç motorunun -32oC'de çalışmaması nedeniyle, motorun soğutma hattına entegre, kerosen bazlı arktik dizel yakıtla (JP-8, F34 NATO Kodlu) çalışan harici bir ısıtıcı ve elektrikle çalışan santrifüjlü bir su pompasından müteşekkil bir motor soğutma suyu ısıtıcı sistemi tasarlanmıştır. Bu sistem aynı zamanda, elektrikli ısı değiştergeçlerinden oluşan personel ısıtıcı sistemine de sıcak su sağlamaktadır. Tasarım süreci boyunca, farklı konfigürasyonlar tasarlanmış ve test edilmiştir. Bu tezin amacı, gereksinimleri karşılayacak şekilde, aracın ısıtma sistemini optimize etmek ve test edilmiş konfigürasyon sonuçlarına ait test değerleriyle uyumlu bir tasarım aracı geliştirmektir.
Yöndeş ve ters akışlı hava parçalamalı yakıt hava püskürtücülü bir yanma odasının karakteristiklerinin hesaplamalı akışkanlar dinamiği ile belirlenmesi
Yanma odası tasarımlarında yakıt ve havanın iyi derecede karıştırılmaları en önemli noktalardan birisidir. Hava parçalamalı yakıt-hava püskürtücüsü, sıvı yakıtı atomize etmek ile beraber yakıt ve havayı da etkin biçimde karıştırarak yanma odasının içine gönderir. Yakıt ile havanın etkin karışımı, havaya döngülü bir hareket kazandıran atomizer kanalları sayesinde gerçekleştirilir. İki döngülü atomizer kanallarının hava akış yönlerinin seçiminde iki farklı yöntem izlenebilir. Yöndeş döngülü konfigürasyonda, hava atomizer kanallarına aynı yönde girer ve atomizer çıkışında radyal yönde genişleyen bir akış yapısı gözlemlenir. Ters akışlı konfigürasyonda ise birincil ve ikincil döngü kanallarından gelen akımlar zıt yönde döndüklerinden, büyük döngü hareketi parçalanarak, birincil bölge içerisinde düzensiz bir akış yapısı yaratırlar. Mevcut tez çalışmasında, hava parçalamalı atomizerlerin yöndeş ve ters akışlı konfigürasyonların turbojet ve turboşaft motor yanma odalarındaki performansları, Hesaplamalı Akışkanlar Dinamiği simülasyonları gerçekleştirilerek incelenmiştir. Gerçekleştirilen HAD analizlerinde, akışın türbülans ve yanma karakteristikleri Realizable k-ε türbülans modeli ve Flamelet yanma modeli kullanılarak RANS yöntemi ile modellenmiştir. Analizlerde kullanılan türbülans ve yanma modellerinin doğrulanması Sandia Flame D deneyi simüle edilerek yapılmıştır. Analizler sonucunda, turbojet motor için yöndeş atomizer konfigürasyonun, yanma odası duvarlarının yüksek sıcaklıklardan korunması bakımından daha uygun ve daha iyi yanma odası radyal çıkış sıcaklık profiline sahip olduğu bulunmuştur. Turboşaft motor için ters akışlı atomizer konfigürasyonun daha yüksek yanma verimine ve daha iyi yanma odası çıkış sıcaklık profiline sahip olduğu gözlemlenmiştir. Her iki motorunda basınç kaybının atomizer konfigürasyonundan etkilenmediği görülmüştür. Turbojet motor yanma verimi her iki konfigürasyon için %96.5, Turboşaft motor için yanma verimi, yöndeş atomizer konfigürasyonunda %97.5, ters akışlı konfigürasyonunda %98.4 bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: HAD, Yanma odası, Hava parçalamalı yakıt-hava püskürtücüsü, Basınç düşümü, Yanma verimi
Çift hatveli ve çift çekirdek çaplı pedikül vidalarının çekip çıkarma mukavemetine çimento takviyesinin etkisinin incelenmesi
Çeşitli omurga deformasyonlarını tedavi etmek üzere pedikül vidalar sıkça kullanılmaktadır. Pedikül vida gevşemesi özellikle osteoporotik vakalar için çok rastlanan bir problemdir. Bu gibi durumlarda çimento uygulamalı kanüllü vidalar çokça kullanılmaktadır. Çift sarmallı çift çekirdek çaplı (ÇSÇÇ) vidalar daha yüksek dayanım sağlamaları için tasarlanmış alternatif pedikül vidalardır. Bu vidalar çimento uygulamasız olarak umut vadedici sonuçlar vermişlerdir. Fakat ÇSÇÇ vidalar henüz çimento uygulaması ile test edilmemişlerdir. Bu çalışma, ÇSÇÇ vidaların çimento uygulaması ile literatürde çimento uygulamalarında kullanılan diğer vidalara alternatif olması durumunu araştımaktadır. Çalışmada beş grup için poliüretan köpüklerde (seviye 20) ve sağlıklı dana omurlarında çekip çıkarma testleri yapılmıştır. Normal ve ÇSÇÇ vidalar çimentolu ve çimentosuz uygulamaları ile test edilmiştir. Buna ek olarak, çimentolu kanüllü vidalar beşinci grup olarak belirlenmiştir. Deney numuneleri ameliyat rehberlerine ve ASTM F543 standart test protokollerine uygun olacak şekilde hazırlanmıştır. Instron 3369 test cihazı yardımıyla numuneler test edilmiştir. Yük-yer değiştirme eğrileri kaydedilmiş ve maksimum çekip çıkarma değerleri tespit edilmiştir. PMMA takviyeli ÇSÇÇ pedikül vidaları en yüksek çekip çıkarma değerlerine ulaşmıştır. Beklendiği üzere hem köpükte hem de hayvan kadavralarında çimentosuz normal pedikül vida en düşük dayanımı göstermiştir. Çimento takviyeli ÇSÇÇ vidalar kanüllü vidalardan %40 daha fazla tutunma dayanımı göstermişlerdir. ÇSÇÇ vidaların PMMA ile uygulamalarının hayvan kadavralarında ve köpüklerde umut verici sonuçlarından yola çıkarak, osteoporotik ve ileri derecede osteoporotik hastalarda kullanılabileceği savunulmaktadır.
Su türbini testleri için deney düzeneği tasarımı
Gün geçtikçe insanlığın enerji ihtiyacı artmaktadır. Bununla beraber, doğal tahribat yaratmaktan kaçınmak ve sürdürülebilir bir yaşam biçimi oluşturmak amacıyla yenilenebilir enerjinin önemi giderek artmaktadır. Bu bağlamda, hidrolik enerji; yenilenebilir olması, yüksek verimli üretim sağlayabilmesi, geniş bir talep aralığında üretime cevap verebilmesi, düşük işletme maliyetleri, devreye alma ve devreden çıkarma sürelerinin kısa oluşu gibi yönleriyle oldukça öne çıkmaktadır. Ne var ki hidrolik enerji üretiminde yüksek verim, ancak ve ancak tasarımın en iyi hale getirilmesiyle yakalanabilir. Bunu başarabilmek için deneysel metotlardan yararlanılabilir. Türbin testleri, belirli standartlara tabi test merkezlerinde yapılabilmektedir. Türkiye'de, bu özellikleri taşıyan bir test merkezi bulunmamaktadır. Bu ihtiyaca binaen TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi'nde Kalkınma Bakanlığı desteğiyle bir su türbini test merkezi kurulmaya başlanmıştır. Bu tezin konusu, bahsedilen test merkezi bünyesinde, Francis tipi su türbinlerinin test edilebilmesi amacıyla bir deney düzeneği tasarlanmasıdır. Bu deney düzeneği uluslararası standartlara uygun olarak tasarlanmıştır. Deney düzeneğinde, türbinlerin, debi, düşü, güç, tork ve verimlilik gibi karakteristik değerleri ölçülerek performans analizleri yapılacaktır. Ayrıca; türbin üzerinde cebren bir kavitasyon oluşturulacak, gözlenerek incelenecektir. Tasarlanmış olan düzenek, model türbinleri, 205 m düşü, 2,5 m3/s debi, 2400 rpm dönüş hızı ve 2000 kW türbin gücü değerlerine kadar test edebilmektedir. Bu noktada tasarlanan düzenek, dünyadaki emsallerine göre daha yüksek bir kapasiteyle test yapabilecek olup gerek ulusal gerek uluslararası ölçekte katma değer yaratacaktır.
Yeni bir bulaşık makinesi mekanik yapı ve ambalaj modülünün sonlu elemanlar yöntemiyle optimizasyonu
Bu çalışmada, yeniden tasarlanmış bulaşık makinesi mekanik yapısının düşürme testi simülasyonları, detaylı bir sonlu elemanlar (SE) modeli kullanılarak yapılmıştır. Nonlineer açık sonlu eleman kodu LS-DYNA ® düşürme testi simülasyonlarında kullanılmıştır. Sonlu elemanlar modeli iki düşürme senaryosunun (taban ve yana doğru eğimli) testlerinin yapılmasıyla doğrulanmıştır. Ambalaj modülü malzeme modeli (EPS köpüğü) için doğrulama çalışması gerçekleştirilmiştir. En iyi çarpışma performansını sağlayan tasarım değişkenlerinin bulunması için bir optimizasyon çalışması yapılmıştır. Geometrik parametrelerin ve malzeme özelliklerinin bazı parçaların (kademeli ayak ve alt köpük) ağırlıkları üzerindeki etkisi incelenmiştir. Vekil model tabanlı optimizasyon yaklaşımı takip edilerek, her iki parçanın ağırlıklarının minimize edilmesi için en iyi kademeli ayak kalınlığı, alt köpük yoğunluğu ve alt köpüğün yüksekliğindeki artış miktarı bulunmuştur. İki farklı vekil model, polinom yanıt yüzey ve radyal tabanlı fonksiyon, bulaşık makinesi mekanik yapısı ve ambalaj modülünün düşürme performansında kritik rol oynayan kısıtların tahmin edilmesi için kullanılmıştır. Kademeli ayak kütlesinin az miktarda, alt köpük kütlesinin önemli bir derecede düşürülebildiği görülmüştür. Kademeli ayak kütlesi ve alt köpük kütlesinde sırasıyla % 5.95 ve % 24.8 kütle kazanımı elde edilmiştir. Son olarak, çok amaçlı optimizasyon çalışması, her iki parçanın ağırlıkları arasında bir ilişkinin tanımlandığı kompozit amaç fonksiyonun minimize edilmesiyle gerçekleştirilmiştir. Çok amaçlı optimizasyon için, kademeli ayak kütlesi ve alt köpük kütlesinde sırasıyla % 5.0 ve % 22.9 kütle kazanımı elde edilmiştir.
Ters akışlı bir yanma odasında hesaplamalı akışkanlar dinamiği kullanılarak large eddy sımulatıon modeli ile tutuşma karakteristiğinin belirlenmesi
Yanma odası tasarımlarında tutuşma karakteristiğinin belirlenmesi en önemli noktalardan birisidir. Bu tez çalışmasında, 2-5 kişi kapasiteli küçük bir uçağa ait, küçük boyutlardaki (160-180 kW) bir turboprop / turboshaft motorun ters akışlı yanma odası içerisindeki çift fazlı ve reaksiyonlu akış, Hesaplamalı Akışkanlar Dinamiği (HAD) yöntemi kullanılarak Büyük Burgaç Simülasyonu (Large Eddy Simulation, LES) yaklaşımı ile analiz edilmiştir. Yapılan analizlerde tutuşma, alev yayılımı ve yanma odası içerisindeki ısı transferi olayları incelenmiştir. Simülasyonlarda öncelikle, LES analizlerine referans olması amacıyla daha az hesaplama kaynağı gerektiren ve hesaplama süresi açısından daha kısa zamanda sonuçlar veren Reynolds-Averaged Navier-Stokes (RANS) yaklaşımı kullanılmış ve türbülanslı akış Realizable k-ε modeli ile analiz edilmiştir. Hesaplama maliyeti ve yakınsama kolaylığı nedeniyle RANS metodunun sağladığı izotropik türbülans yaklaşımından dolayı ilk analizler sektör geometri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Sektör geometri, tam geometrinin 1/12'lik parçası olan 30 derecelik kısmını temsil etmektedir. Sektör geometri ile gerçekleştirilen analizlerde, ağ yapısı çalışmaları, yanma modeli çalışmaları ve çift fazlı akış modeli çalışmaları tamamlanmıştır. Yanma modeli doğrulanması çalışmalarında Sandia laboratuvarlarında gerçekleştirilen Flame D pilot alev deneyi verileri kullanılmıştır. Çift fazlı akış karakteristiğinin belirlenebilmesi için LISA (Linearized Instability Sheet Analysis) birincil parçalanma modeli ve TAB ikincil parçalanma modelleri birlikte kullanmıştır. Daha sonraki süreçte, Hibrit Eddy Break Up (HEBU) yanma modeliyle birlikte RANS yaklaşımı kullanılarak reaksiyonlu sektör geometri analizleri gerçekleştirilmiştir. Böylece, tam dairesel geometri ile yapılan analizlere daha az hesaplama gücü kullanılarak referans bilgi elde edilmiştir. Tam dairesel geometri ile yapılan analizler sonucunda, yanma odası çıkış sıcaklık dağılımı, hız dağılımı, Radyal Sıcaklık Dağılım Faktörü (RTDF), Genel Sıcaklık Dağılım Faktörü (OTDF) ve tutuşma parametreleri gibi temel performans parametreleri elde edilmiştir. Analizler süresince elde edilen sıcaklık konturları birleştirilerek videolar oluşturulmuş ve tutuşma, alev yayılımı gibi olaylar görsel olarak incelenmiştir. Sonuç olarak, ateşleyici ve yakıt enjekte edilme işlemi 3 ms zamanında etkinleştirilmiş ve yanmanın tamamlanıp alevin yanma odasına yayılma işlemi ise 63 ms civarında tamamlanmıştır. Çıkış yüzeyinde elde edilen sıcaklık değerleri incelendiğinde RTDF değeri %5, OTDF değeri ise %29 olarak hesaplanmıştır.
Boru içerisinde Francis tipi türbin tasarımı
Bu tez çalışmasında, boru içerisinde Francis tipi su türbini uygulanabilirliği adına Hesaplamalı Akışkanlar Dinamiği yardımıyla çalışmalar yapılmıştır. Çalışmanın amacı, bir türbin için boru içerisinde tasarımın uygulanabilirliğini saptamak ve çalışma aralığı ile performans değerlerini artırmaktır. Boru içerisinde türbin, akışı sabit kanatlara dağıtmak için salyangoz kullanılmadığı için hidroelektrik santrallerde çok daha az yer kaplamaktadır. Bu yüzden üretim ve montaj maliyetleri de azaltılabilmektedir. Bu sebeplerle özellikle küçük ve orta ölçekli hidroelektrik santrallerde geniş uygulama alanı oluşmaktadır. Türbin parçaları salyangoz kullanılmadan bir boru içerisinde konumlandırılmıştır. Sabit kanatlar ve ayar kanatları yeniden tasarlanmış, çark ve emme borusu için ise aynı geometriler kullanılmıştır. Hali hazırda tasarımı yapılmış olan türbin ile, boru içerisinde türbinin performans verileri karşılaştırılmış ve oluşan farklılıklar tespit edilmiştir. Geleneksel tasarım türbine kıyasla daha geniş debi ve düşü aralığında türbinin maksimum verimde çalışabilmesi sağlanmıştır.
Su türbinleri için dirsek tipi emme borusunun HAD tabanlı tasarımı ve eniyilemesi
Tepki tipi hidrolik türbinlerin en önemli parçalarından olan emme borusu tasarımında sadece emme borusu performansını ve verimliliğini değerlendirmekte kullanılan maksimum basınç geri kazanım katsayısı ve minimum düşü kaybı değil aynı zamanda kurulum maliyetlerini de dikkate almak gerekmektedir. Bu çelişen gereksinimleri karşılayan optimum tasarımı elde etmek amacıyla eniyileme tasarım süreci izlenmektedir. Bu çalışmada dirsek tipi emme borusu, meta-model tabanlı çok amaçlı tasarım eniyilemesi metodu kullanılarak Hesaplamalı Akışkanlar Dinamiği (HAD) yardımıyla elde edilmiştir. Bu amaçla öncelikle emme borusunun geometrisini tanımlayan değişkenler eniyileme yönteminde girdi parametreleri olarak tanımlanmakta ve basınç geri kazanım katsayısıyla düşü kaybı ise çıktı parametreleri olarak tanımlanmaktadır. Latin Hiperküp Örnekleme (LHÖ) metoduyla oluşturulan deney tasarımı kullanılarak dört farklı meta-model (İkinci Dereceden Polinom Standart Yanıt Yüzey, Kriging, Parametrik olmayan Regresyon ve Sinir Ağları) oluşturulmuştur. Oluşturulan bu meta-modeller üzerinde basınç geri kazanım katsayısını maksimize eden ve düşü kaybını minimize eden tasarım iki farklı arama metodu kullanılarak (Screening ve Çok Amaçlı Genetik Algoritma) elde edilmiştir. Elde edilen eniyilenmiş tasarım başlangıç tasarımına oranla basınç geri kazanımında %4,3 ve düşü kaybında %20 iyileşme sağlanmıştır. Eniyilenmiş tasarım Latin hiperküp örnekleme metoduyla oluşturulan ikinci dereceden polinom standart yanıt yüzey üzerinde çok amaçlı genetik algoritma kullanılarak elde edilmiştir. Ayrıca dirsek tipi emme borularında literatürden yararlanarak elde edilen geçerlilik sınırları dahilinde boyutsuz ve birbirlerinden bağımsız parametreler cinsinden basınç geri kazanım katsayısı için ikinci dereceden polinomsal regresyon modeli oluşturulmuştur. Oluşturulan model doğrulama yapılarak hata oranları hesaplanmış ve modelin yaklaşık % 8 hata ile sonuçları doğru tahmin ettiği görülmüştür. Ayrıca oluşturulan model üzerinde genetik algoritma kullanılarak örnek bir eniyileme gerçekleştirilmiştir. Oluşturulan regresyon modelinin tahmini ile HAD analizinin sonucu karşılaştırılmış ve modelin % 7,2 hata ile basınç geri kazanım katsayısını tahmin ettiği görülmüştür.
Otomobil tork kolunun çevrimsel yükleme altında ağırlık eniyilemesi ve güvenilirlik tahmini
Bu tez kapsamında, otomobil süspansiyon sisteminin bir parçası olan tork kolunun çevrimsel yükleme altında ağırlığının deterministik yöntemlerle eniyilenmesi ve ardından elde edilen optimum tasarımın güvenilirlik tahmini yapılmıştır. Gerek ağırlık eniyilenmesinde gerekse güvenilirlik tahminlerinde yüksek doğruluk derecesine sahip sonlu elamanlar analizleri kullanılmıştır. Yorulma ömrü birden çok parametreye (malzeme özellikleri, yükleme koşulları vb.) karşı oldukça duyarlı olduğu için kullanılan sonlu elemanlar analizlerinin yorulma testleri ile doğrulanması gerekmektedir. Tezin ilk aşamasında; hazırlanan sonlu elemanlar modeli TOBB ETÜ Teknoloji Merkezinde yapılan yorulma testleri ile doğrulanmıştır. Yapılan yorulma testi sonuçları düşük çevrim yorulması ile yüksek çevrim yorulması kabullerinin arasında bir değerde çıkmıştır. Dolayısıyla yorulma analizleri yapılırken çözüm yöntemi olarak hem gerilme-ömür hem de gerinim-ömür yöntemi sonuçları incelenmiştir. Analizler sonucunda gerinim-ömür yönteminin sonuçları yorulma testleri ile daha tutarlı olduğu için çözüm yöntemi için bu yöntem seçilmiştir. Elde edilen sonuçlar ışığında ANSYS Workbench'in yorulma modülü kullanılarak gerçekleştirilen sonlu elemanlar analizleri ile tork koluna yapılan yorulma testlerinin oldukça tutarlı olduğu söylenebilir. Sonlu elemanlar modelinin doğrulaması yapıldıktan sonra, tork kolunun ağırlık eniyilenmesi yapılan yorulma testlerinden farklı olan çalışma sınır koşulları altında yapılmıştır. Eniyileme yapılırken yüksek hesapsal maliyetlerden kurtulmak adına vekil modeller kullanılmıştır. Vekil model olarak ise yanıt yüzey ve Kriging yöntemleri incelenmiştir. Eniyileme işlemleri yapılırken iki vekil modelle de sonuçlar alınmıştır. Yanıt yüzey yöntemi kullanılarak oluşturulan vekil modelle ağırlığı daha fazla azaltmak mümkün olmuştur. Eniyileme işlemi sonucunda 0,1966 kg olan tork kolunun kütlesi %28,6 oranında azaltılarak 0,1401 kg'a düşürülmüştür. Eniyileme işleminden sonra Monte Carlo benzetimi ve kuyruk olasılığı modelleme yöntemi kullanılarak, elde edilen optimum tasarımın güvenilirlik tahmini yapılmıştır. Genelleştirilmiş Pareto dağılımını kullanarak güvenilirlik hesabı yapan kuyruk olasılığı modelleme yöntemiyle güvenilirlik tahmini için gerekli Pareto dağılımı parametrelerinin elde edilmesinde en büyük olabilirlik kestirimi ve en küçük kareler regresyonu yöntemi kullanılmıştır. Monte Carlo benzetimi ile güvenilirlik 0,9991 olarak hesaplanırken; kuyruk olasılığı modelleme yönteminde en büyük olabilirlik kestirimi kullanılarak elde edilen sonuç 0,9995 olarak hesaplanmıştır. Genelleştirilmiş Pareto dağılımın parametrelerini bulmak için en küçük kareler regresyonu yöntemi kullanıldığında ise güvenilirlik 0,9990 olarak bulunmuştur.
Sonlu elemanlar yöntemi ile optimum genişleyebilir servikal peek cage tasarımı
Tez çalışmasında dejenerasyona uğrayarak özelliğini kaybeden servikal diskin yüksekliğini ve neural foremenin açıklığını yeniden yapılandırmak için Servikal PEEK Cage tasarımı yapılmıştır.Yaşanan benzer problemlerde iki farklı uygulama gerçekleştirildiği görülmüştür. Bunlardan ilki Servikal disk protezidir. Bu protez hareketliliğin korunması amacı ile kullanılır ve fleksiyon, ekstansiyon ve rotasyonel yöndeki tüm hareketlere izin verir. Diğeri ise tez konusu da olan PEEK Cage uygulamasıdır. Disk protezinin aksine füzyon sistemdir. Uygulandığı bölgede omurların birbiri ile kitlenmesini sağlayarak tek bir omur gibi hareket etmesi amaçlanmıştır. PEEK Cage uygulamalarını da genişleyebilir ve genişleyemez olarak iki kısımda incelemek mümkündür. Genişleyebilir PEEK Cage uygulamaları daha konservatif bir yaklaşım sunmasına karşın uygulamalar sadece üst yüzeyden tek tarafta genişlemeye izin vermektedir. Tez konusu olan çalışmada bu dezavantajın üstesinden gelebilmek amaçlanmıştır. Çalışma kinematiği ve end-plate' ye uygunluk dikkate alınarak CAD ortamında ilk tasarım gerçekleştirilmiş ve daha sonra bu kinematik sırasında PEEK cage parçalarının plastik deformasyona uğrayıp uğramadığı bir sonlu elememanlar analizi yazılımı olan ANSYS Workbench' in statik analiz modülü kullanılarak saptanmaya çalışılmıştır. Kullanılacak malzemeler insan vücudu ile uyumlu olan PEEK (Poly ether ether ketone) ve titanyum alaşımı (Ti4Al6V) seçilmiştir. Sonlu elemanlar analizi sırasında çözülmek istenen problem lineer olmayan bir çözüm olduğu için yakınsama problemleri ile karşılaşılmış ve bazı yaklaşım yöntemleri uygulanarak bu problem aşılmaya çalışılmıştır. Çalışma kinematiğindeki iki farklı konfigürasyon için farklı iterasyonlar uygulanarak optimum tasarıma ulaşılmaya çalışılmıştır. İterasyon çalışmalarının ardından, maruz kalınan kuvvetler altında deformasyona uğramadan işlevini sürdürebilen tam açılabilir PEEK Cage tasarımı geliştirilmiştir. Daha sonra tasarım imal edilebilir şekilde revize edilmiştir. Optimum PEEK cage' in implantasyonu sırasında yardımcı el aletlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bunlardan ilki genişlemeyi sağlamak için yükselecek olan titanyum alaşımı parçanın kinematiğini sağlayacak olan kam, diğeri ise PEEK cane' nin endplate' ye yerleştirilmesinde kullanılacak olan çakma el aleti. Bu parçalarda optimum PEEK cage tasarımında kullanılan metodoloji ile benzer şekilde tasarlanmıştır. Böylelikle tüm yüzeyde genişleme sağlanarak maruz kalınan yük için yüzey alanı artırıldığından hem meydana gelen gerilimler azaltılmış hem de omurlara daha fazla tutunum sağlanmıştır. Bu çıktılar sistemin daha güvenilir olmasını sağlamıştır.
5-eksenli torna-freze takım tezgahlarında döner çarkların enerji verimli talaşlı imalatı ve yapay sinir ağları ile işlem tahmin modelleri geliştirilmesi
Sanayiide sürdürülebilir üretim uygulamalarının geliştrilmesi ve kullanılması son yıllarda önem kazanmıştır.Sanayiide sürdürülebilir üretim uygulamalarının kullanımı yaygınlaştığı taktirde çevre kirliliğini önlemek, sanayiide çalışanlar için tehlikeli koşulları ortadan kaldırmak, doğal kaynakları korumak ve verimli bir şekilde kullanılmasını sağlamak kolaylaşır. Bu amaç doğrultusunda bu tez kapsamında savunma, havacılık ve otomotiv sanayiinde yaygın olarak kullanılan serbest form yüzeylerine sahip döner çark parçaları gibi kompleks parçaların üretimi sırasında sürdürülebililir üretim uygulamaları üzerinde durulmuştur. Döner çark parçaları endüstride yüksek teknoloji ile üretilen en kritik parçalardan birisi olup talaşlı imalatı zor ve maliyeti yüksek bir parçadır. Bu parçalar karmaşık geometerili, serbest form yüzeylere sahip ve işlenmesi zor malzeme ve alaşımlardan (paslanmaz çelik, titanyum v.b.) imal edildiği için talaşlı imalatı maliyetli, enerji tüketimi yüksek ve işlenebilirliği zordur. Bütün bu sebeplerden dolayı, tez kapsamında geliştirilen sürdürülebilir üretim uygulamalarının temal amacı özellikle enerji verimliliğini göz önünde bulundurarak döner çark parçalarının talaşlı imalat işlemleri için işlem planlamaları geliştirilmiştir. Ayrıca döner çark parçalarının talaşlı imalatı, geliştirilen işlem planlamalarına bağlı kalınarak yüksek teknolojiye sahip 5-eksen torna freze takım tezgahlarında gerçekleştirilmiştir. 5-eksen torna freze-takım tezgahları karmaşık geometriye sahip parçalarda daha iyi yüzey kalitesi elde edebilmek ve daha iyi tölerans değerlerine ulaşabilmek amacıyla sıklıkla kullanılır. Bu çalışmada öncelikle AISI 304 Paslanmaz Çelik malzeme için Siemens NX 9.0 CAD / CAM paketi kullanılarak döner çark parçasının komple bir işlem planlaması geliştirilmiş ve Mazak i200-ST torna-freze takım tezgahı kullanılarak bir prototip imal edilmiştir. Prototipin talaşlı imalatı sırasında tornalama, kaba talaş frezeleme ve serbest form yüzeylerin ince talaş frezeleme işlemlerinin tükettiği enerjiler hesaplanıp her bir işlem kademesinin toplam enerji tüketimi üzerindeki dağılımı hesaplanmıştır. Tüm işlem kademelerinin enerji paylaşımları dikkate alındığı zaman, toplam tüketimin azaltılması amacıyla, Deney Tasarımı (DOE) yaklaşımını kullanarak en fazla enerji tüketilen bölgeler (kanatlar arasının kaba talaş işlemi ve kanat yüzeylerinin ince talaş işlemleri) üzerinde deneysel analizler gerçekleştirildi. Deneysel analiz için kullanılan giriş parametreleri yanal kayma (ae), kesme derinliği (ap), diş başına ilerleme (fz) ve kesme hızı (Vc) olup, gözlemlenen çıktı parametreleri ise Yüzey Pürüzlülüğü (Ra), Özgül Kesme Enerjisi (ÖKE) ve talaş kaldırma debisi (TKD)'dir. Deneysel çalışmalardan elde edilen veriler kullanılarak girdi ve çıktı parametreleri arasındaki ilişkiyi tahmin edebilmek için Yanıt Yüzey Metodu (YYM) ve Yapay Sinir Ağları (YSA) kullanılmıştır. Varyans analizi (ANOVA) kullanılarak da girdi parametrelerinin çıktı parametreleri üzerindeki etkileri incelenmiştir. Ayrıca, geliştirilmiş YSA modellerinin çıktıları Genetik Algoritma (GA) yönteminde amaç fonksiyonu olarak kullanılmıştır. Genetik Algoritma (GA) yöntemini kullanarak çıktı değişkenlerinin çok amaçlı optimizasyonu gerçekleştirilmiş ve sonuçta Pareto optimal ilişkileri üretilmiştir. Son olarak, YSA kullanılarak tahmin edilen sonuçlar ve GA kullanılarak elde edilen optimum işleme senaryoları, ek olarak gerçekleştirilen talaşlı imalat deneyleri ile doğrulanmıştır.
Yerel değişkenlere bağlı cebirsel türbülansa geçiş modeli
Bu tez çalışmasında, 2013 yılında Baş vd. tarafından geliştirilmiş olan deneysel bağıntılara ve yerel akış bilgilerine dayalı cebirsel türbülansa geçiş modelinin bir açık-kaynak HAD yazılımı olan SU2'ya eklenmesi ve geniş bir kullanıcı kitlesine erişmesi amaçlanmıştır. Bu süreçte model boyutsuzlaştırılmış, ve bir model parametresi modelin özgün yapısına bağlı kalınarak çözüm ağından bağımsızlaştırılmıştır. Kullanılan türbülansa geçiş modelinde literatürdeki 1- ya da 2-denklemli modellerden farklı olarak kesiklilik denklemi yerine kesiklilik fonksiyonu kullanılmaktadır. Modelin ana fikri, türbülansa geçiş için kesiklilik taşınım denklemleri kullanmak yerine, Spalart-Allmaras türbülans modelinin hali hazırda taşınım denklemi karakteristiği gösteren denkleminden faydalanmaktır. Bu bağlamda, Spalart-Allmaras türbülans modelinin türbülans üretim terimi, yeni geliştirilen kesiklilik fonksiyonu γBC yardımıyla türbülansa geçiş için belirli kriterler sağlanana kadar baskılanmaktadır. Kullanılan türbülansa geçiş modeli literatürdeki modeller gibi yerel akış değişkenlerine bağlı olup, türbülansa geçiş kriteri olarak deneysel bağıntıları temel almaktadır. Bu model, yüksek mertebeli diğer modellere göre daha az denklem çözmesinin yanı sıra daha az sayıda kalibrasyon sabitine sahiptir. Tez kapsamında, SU2 yazılımına eklenen türbülansa geçiş modeli kullanılarak, ilk olarak, sıfır ve ters basınç farklı düz levha üzeri akış deneylerinin doğrulaması yapılmış ve oldukça başarılı sonuçlar elde edilmiştir. İkinci olarak, düşük Reynolds sayısı koşulunda test edilmiş bir kanat profili için çözümler yapılmıştır. Üçüncü olarak türbin kanatçıklarındaki akışın sayısal benzeşimi yapılmış ve böylece yeni modelin 2-boyutlu problemleri çözme kabiliyeti gösterilmiştir. Son olarak biri yüksek ses-altı Mach sayısında akış hızına sahip bir kanat, diğeri yavaş hızda dönmekte olan bir rüzgar türbini olmak üzere iki adet 3-boyutlu deney verileri, sunulan yeni model ile doğrulanmıştır. Elde edilen sonuçlara bakıldığında, yeni modelin daha az sayıda denklem çözmesi neticesinde daha az hesaplama gücü gerektirmesi, yeni modelin endüstriyel HAD uygulamalarında kullanılabilecek iyi bir seçenek olabileceğini göstermektedir.
Radyasyon ısı transferinin bir gaz türbini yanma odası duvar sıcaklığı üstündeki etkisinin hesaplamalı akışkanlar dinamiği-eşlenik ısı transferi yöntemleriyle incelenmesi
Bir gaz türbini yanma odası içerisinde yanma tepkimeleri sonucunda yüksek sıcaklıkta yanma ürünleri (karbon dioksit, su buharı vb.) oluşmaktadır. Bu nedenle yanma odası (YO) duvarına önemli ölçüde ısı transfer edilmektedir. YO duvarının sıcaklığının hesaplanması, duvar ömrünün doğru tahmin edilebilmesi ve duvar soğutma teknolojisinin güvenilirliğinin incelenmesi açılarından önem taşımaktadır. YO duvarı yanma gazları tarafından taşınım ve ışıma ile ısınmakta, dış kanaldaki soğuk hava tarafından soğutulmaktadır. Işıma (radyasyon) ile ısı transferi iki şekilde gerçekleşmektedir. Bunlar; YO birincil bölgedeki zengin karışım sonucu oluşan is (soot) kaynaklı ısı transferi (luminous radiation) ve YO içinde oluşan sıcak gazların ısı transferidir (non-luminous radiation). YO duvar sıcaklığının daha doğru hesaplanabilmesi için radyasyon ısı transferinin de hesaba katılması gerekmektedir. Radyasyon ısı transferinin hesaba katılarak duvar sıcaklığı hesaplamanın en sıcak noktada duvar sıcaklığını azalttığı bilinmektedir. Yüksek basınç ve yüksek sıcaklık koşullarında deney yapmanın maliyeti ve zorluklarından dolayı Hesaplamalı Akışkanlar Dinamiği (HAD) ve Eşlenik Isı Transferi (Conjugate Heat Transfer, CHT) duvar sıcaklığı hesaplamada önemli bir araç haline gelmiştir. CHT yöntemi YO akışkan hacmini (alev tüpü, dış kanal) ve katı kısmını (YO duvarı) birlikte modelleme imkanı sunmaktadır. Bu tez çalışması kapsamında sıcak yanma gazlarının radyasyon ile ısı transferi modellenmiş ve radyasyon ısı transferinin YO duvar sıcaklığına etkisi gözlenmiştir. Bunun için küçük bir turbojet motoru yanma odası HAD ve CHT yöntemleri kullanılarak modellenmiş ve duvar sıcaklıkları hesaplanmıştır. Yapılan çalışma sonucunda radyasyon ısı transferinin duvar sıcaklıklarını düşürme eğiliminde olduğu gözlemlenmiştir. Duvarın en sıcak noktasında radyasyon hesaba katılmadığı durumda sıcaklık 1310 K iken radyasyonun hesaba katıldığı durumda sıcaklık 1140 K olarak hesaplanmıştır. Aynı koşullarda yapılan test sonuçları ile karşılaştırıldığında ise elde edilen sonuçlara göre radyasyon ısı transferinin de hesaba katılması halinde test sonuçlarına daha yakın sonuçlar elde edildiği görülmüştür. Tez çalışması kapsamında üç farklı çözüm ağı sayısı (900 bin, 3.4 milyon ve 9.7 milyon) kullanılmış ve 3.4 milyon ve 9.7 milyonluk çözüm ağlarının yakın sonuçlar verdiği görülmüş ve sonraki çalışmalar için 3.4 milyonluk çözüm ağı kullanılmıştır. Bu çözüm ağı kullanılarak farklı türbülans modelleri, yanma modelleri için analizler yapılmış ve YO duvar sıcaklıklarına etkisi incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre Relizable k-ε turbulence modeli ve Hybrid Eddy Break-up yanma modeli en uygun modeller olarak görülmüştür. Ayrıca duvar ve dış kabuk yayma oranı (emissivity) ve türbülanslı Schmidt ve Prandtl sayısının duvar sıcaklıklarına etkisi de incelenmiştir. Ayrıca türbülansın modellenmesinde kullanılan iki yaklaşım Large Eddy Simulation (LES) ve Reynolds Averaged Navier Sokes (RANS) ile yanma odası içinde ve astarda elde edilen sıcaklık dağılımları karşılaştırılmıştır.
Francis tipi hidrotürbin ayar kanadı ve çarkının hesaplamalı akışkanlar dinamiği bazlı eniyilenmesi
Günümüzde ve gelecekteki enerji ihtiyacı en önemli konulardan birisidir. Enerji tüketimi hızla artmaya devam etmekte ve dünya çapında kömür ve diğer fosil yakıtlara talep azalmaktadır. Gelecekteki enerji ihtiyaçlarını karşılamak için, yeni yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesine ek olarak, mevcut enerji üretim yöntemleri mümkün olduğunca verimli olmalıdır. Enerji santrallerinde modern teknolojiler geliştirilmeli ve turbo makineler optimize edilerek mevcut enerji kaynakları daha ekonomik bir şekilde kullanılmalıdır. Bu noktada dünyada yaygın olarak kullanılan ve yenilebilir enerji kaynaklarında ilk sırayı alan hidroelektrik santrallerin geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Hidroelektrik santrallerde kullanılan hidrolik türbinler geliştirilirken verim, kavitasyon, güç gibi önemli hidrolik performans parametrelerinin belirlenen isterleri karşılaması gerekmektedir. Bu isterlere uygun türbin tasarımlarının gerçekleştirilebimesi ve akış karakteristiklerinin incelenebilmesi için, zaman, maliyet ve doğruluk açısından Hesaplamalı Akşkanlar Dinamiği (HAD) analizleri oldukça kullanışlı yöntemlerdir. Gelişen bilgisayar teknolojisi sayesinde HAD ve çeşitli optimizasyon yöntemlerini birleştiren tasarım optimizasyonları gerçekleştirilebilmektedir. Bu çalışmada Francis tipi bir hidrolik türbinin ayar kanadı ve çark bileşenleri ayrı ayrı olacak şekilde HAD analizlerine bağlı bir tasarım optimizasyon sistemi ile eniyilenmiştir. Ayar kanadı optimizasyonunda tek amaçlı optimizasyon metodu kullanılırak verim maksimize edilerek düşü kaybı azaltılmıştır. Çark optimizasyonunda ise tek amaçlı ve çok amaçlı optimizasyon metodları kullanılarak verim ve güç maksimize edilirken kavitasyonsuz bir tasarım sağlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Hesaplamalı akışkanlar dinamiği, Francis türbini, Optimizasyon
Yakıt enjeksiyonundaki düzensizliklerin yanma odası çıkış sıcaklık profili üzerindeki etkilerinin büyük burgaç benzetimi ile incelenmesi
Gaz türbinleri yanma odası tasarımı ve geliştirilmesinde, en önemli isterlerden birisi yanma odası çıkışında düzenli sıcaklık dağılımlarının, ortalarda yüksek, yanma odası iç ve dış çap bölgelerinde düşük sıcaklıkların yer aldığı bir radyal sıcaklık profilinin elde edilmesidir. Yanma odası çıkış sıcaklık dağılımı ve çıkış sıcaklık profillerinin oluşumundaki en önemli faktörler, hava yakıt karışımının yeterliliği, seyreltme ve soğutma deliklerinin konum ve büyüklükleri ve yanma odası içerisindeki yakıt dağılımıdır. Günümüzde, reaksiyonlu Hesaplamalı Akışkanlar Dinamiği (HAD) analizlerinin kullanımı ile bu tür önemli parametreler tahmin edilebilmekte ve yanma odası tasarımı için kritik olan durumlar önceden gözlemlenebilmektedir. Bu tez çalışmasında, Avrupa Birliği Komisyonu 7. Program çerçevesinde gerçekleştirilen ESPOSA (Efficient Systems and Propulsion for Small Aircraft) projesi kapsamında 2-5 kişi kapasiteye sahip küçük boyutlu uçaklarda kullanılmak üzere geliştirilen 160-180kW güçte turboprop/turboşaft motora ait ters akışlı RQL (Rich burn Quick Quench Lean burn) tipi bir yanma odası içerisinde gerçekleşen reaksiyonlu akış, Büyük Burgaç Benzetimi (Large Eddy Simulation) kullanılarak HAD yöntemi ile incelenmiştir. Yapılan çalışmada düzenli ve düzensiz yakıt dağılımının yanma odası çıkış sıcaklık dağılımı ve radyal sıcaklık profiline olan etkileri incelenmiş, HAD analizlerinden elde edilen sonuçlar, CIAM (Central Institute for Aviation Motors) tarafından gerçekleştirilen ölçümler sonucunda elde edilen veriler ile karşılaştırılarak doğrulanmıştır. Tez çalışması kapsamında, öncelikli olarak tam dairesel geometri ve LES analizlerine referans olması amacı ile bir enjektöre karşılık gelen 1/12'lik parça, 30 derecelik dilim geometri üzerinde RANS (Reynolds Averaged Navier Sokes) analizleri gerçekleştirilmiştir. Böylelikle kullanılması planlanan modellerin uygunluğu ve LES için gerekli olan sayısal ağ çözünürlüğünün yeterliliği ile ilgili ön çalışmalar tamamlanmıştır. Dilim geometri hesaplamaları için 1.8 milyon, 7.5 milyon ve 29 milyon hücreden oluşan üç farklı sayısal ağ yapısı kullanılmıştır. Tamamlanan çözüm ağı bağımsızlaştırma, türbülans modeli ve yanma modeli çalışmaları sonucunda tez kapsamında yapılan analizlerde Relizable k-ε türbülans, SLF (Steady Laminer Flamelet) yanma modeli ve 7.5 milyon hücre içeren orta ağ yapısı kullanılması uygun görülmüştür. Dilim geometri analizlerine ek olarak RANS ve LES yaklaşımları kullanılarak tam geometri ile düzenli ve düzensiz yakıt dağılımı koşulları için reaksiyonlu HAD analizleri tamamlanmıştır. Tamamlanan tam geometri HAD analizleri sonucunda düzenli ve düzensiz yakıt dağılımı durumları için yanma odası çıkış sıcaklık dağılımları, çıkış sıcaklık profilleri, Radyal Sıcaklık Dağılımı Faktörü ve Genel Sıcaklık Dağılımı Faktörü gibi önemli parametreler birbirleri ile karşılaştırılmış ve yakıt dağılımındaki düzensizliklerin çıkış sıcaklık dağılımı üzerindeki etkileri incelenmiştir. Tamamlanan tam geometri analizleri sonucunda düzensiz yakıt dağılımı koşulu için elde edilen sonuçların deney verileri ile daha uyumlu sonuçlar gösterdiği belirlenmiştir. Yanma odası çıkış sıcaklık profili, radyal sıcaklık dağılımı faktörü ve genel sıcaklık dağılımı faktörü hesaplanmıştır.
Nanoakışkan ortamında titreşimle ısıl taşınımın deneysel incelenmesi
Nanoakışkanlar optik, ilaç üretimi, ısı transferi uygulamaları vb. bir çok alanda kullanılmaktadırlar. Yüksek ısıl performansları sebebiyle ısı transferi uygulamalarında son yıllarda popülerliği oldukça artmıştır ve üzerine yapılan çalışma sayısı web of science kayıtlarına göre 2010 yılından 2016 yılına kadar 3 kat artış göstermiştir. Titreşimli akış koşulları da ısı transferini iyileştirici bir yöntemdir ve termoakustik soğutucular gibi bir çok yerde kullanılmaktadırlar. Bu tez çalışmasında ise titreşimli akış koşullarında gerçekleşen ısı transferinin titreşim frekansı, titreşim genliği, akışkan tipi parametreleriyle değişimini incelemektedir. Bu amaçla birbirine, akışı laminar tutma amacıyla kılcal boru demetiyle bağlanmış soğuk ve sıcak iki rezervuar arasındaki ısı transferi incelenmektedir. Titreşimler mekanik bir sarsıcı yardımıyla deney aparatının alt yüzeyinden uygulanmakta ve aparat içerisinde titreşimli akış koşulları oluşturulmaktadır. Bu inceleme için kullanılan parametreler 6-10 Hz frekans aralığı, 4,5,6 mm titreşim genliği, saf su ve saf su-CuO(%2) nanoakışkanıdır. Elde edilen sonuçlara göre titreşim frekansının artışıyla ısı transferi arasında parabolik bir ilişki kurulurken, titreşim genliğinin artışıyla doğru orantılı bir artış söz konusudur. Nanoakışkan kullanımı ise toplam ısı transferini arttırmaktadır.
Uçak gövdesi kiriş yapılarında kullanılan hafifletme deliklerinin şekil eniyilemesi
Havacılık endüstrisi için havacılık yapılarında ağırlık azaltımı her zaman çok büyük önem taşımıştır. Ana taşıyıcı havacılık yapılarında (kanat kiriş, gövde çerçeve, gövde kiriş vb.) kenarı güçlendirilmiş hafifletme deliklerinin kullanımı ağırlık azaltımı için sıklıkla kullanılan bir yöntemdir. Bu tezde, yapısal mukavemeti ve burkulma stabilitesi ihlal edilmeden, T-625 Özgün Helikopter'in üst gövdesinde yanal olarak konumlanmış metalik gövde kirişinde bulunan hafifletme deliklerinin şekli eniyilenmiştir. İstenilen yanıtlar hesapsal maliyeti yüksek olan sonlu elemanlar analizleriyle elde edildiği için vekil model tabanlı eniyileme yaklaşımı kullanılmıştır. Vekil modeller maksimum von Mises gerilme değeri, minimum burkulma özdeğeri ve yapısal ağırlık için oluşturulmuştur. Çoklu başlangıç noktası yaklaşımı ile birlikte MATLAB'ın kısıtlı doğrusal olmayan çok değişkenli eniyileme fonksiyonu kullanılmıştır. Kiriş üzerindeki deliklerin özdeş olduğu durum ile kiriş merkezinden geçen eksene göre simetrik oldukları durum ayrı ayrı incelenmiştir. Sonuç olarak sözkonusu yapının ağırlığı yapısal dayanım ve stabiliteden feragat etmeden ilk tasarıma göre özdeş delikli eşit aralıklı durumda %8.69, özdeş olmayan delikli farklı aralıklı durumda ise %10.5 kadar azaltılmıştır. Özdeş delikli eşit aralıklı problemin çözümü olarak elde edilen eniyilenmiş tasarımda deliklerin dairesellikten çok fazla uzaklaşmadığı, dikey eksende daralırken yatay eksende genişledikleri görülmüştür. Özdeş olmayan delikli farklı aralıklı problem için ise elde edilen eniyilenmiş tasarımda merkezden uca ilerledikçe delik şekillerinde daireselleşme görülmektedir, bunun sebebi uç deliklerde gözlemlenen gerilme yığılmasının azaltılmasıdır. Son olarak ağırlık azaltımını destekleyecek şekilde merkez delik hariç diğer deliklerde yatay yarıçapın üst sınıra dayandığı gözlenmiştir.
El rehabilitasyonu amaçlı dış iskelet sisteminin tasarımı ve ön üretimi
Yaşanan el fonksiyon kayıpları kişilerin günlük hayatta gerçekleştirdikleri aktiviteleri olumsuz şekilde etkilemektedir. Rehabilitasyon, hastanın kısmen veya tamamen kaybına uğradığı motor fonksiyonlarının tedavi amacına yönelik bir terapidir. Bu fonksiyon kaybından dolayı oluşan kas kontrol etme yitimi rehabilitasyon cihazları veya fizik tedavi uzmanları tarafından iyileştirilebilmektedir. Rehabilitasyon amaçlı kullanılan dış iskelet sistemleri ile ilgili çalışmalar son yıllarda hızla gelişen alanlar arasında yer almaktadır.Bu tez çalışmasında, el rehabilitasyonu amaçlı bir dış iskelet sisteminin tasarımı ve ön üretimi yapılmıştır. Tüm donanımının el ve ön kola konumlandırılacak şekilde tasarlanması ile cihaz taşınabilir hale getirilmiştir. Kolay taşınabilirliğin temini için elemanların mümkün olduğunca hafif olması hedeflenmiştir. Parmaklara kuvvet iletimi için bir mekanizma tasarlanmış ve bu mekanizmanın kinematik ve kinetik analizleri yapılmıştır. Sistem ergonomik bir kullanım için 3 boyutlu ortamda modellenmiş ve 3 boyutlu yazıcı ile üretilebilmiştir. Çalışmada kullanılan dış iskeletin mekanizması eksik tahrik prensibine sahiptir. Bu prensibe göre dış iskelet kavranan cisme göre adapte olabilmekte ve günlük yaşantıda sıklıkla kullanılan el hareketlerini yapmayı mümkün kılabilmektedir. Mekanizmanın kinematik yapısı her bir parmak için 2 pasif ve 1 aktif olmak üzere toplam 3 serbestlik derecesine sahiptir. Aktif serbestlik derecesi servo motorlar tarafından sürülmekte ve parmağın yeterli fonksiyonel hareket alanını sağlamaktadır. Sistem ön kolda bulunan ve el hareketinden sorumlu olan kasların fleksiyon olması durumunda oluşturdukları kollektif elektrik sinyali ile aktive olmaktadır. Bu sinyal, ilgili kas grupları üzerine yerleştirilen yüzey elektromiyografi(sEMG) sensörleri tarafından ölçülmekte ve mikroişlemcide bulunan gömülü yazılım vasıtası ile servo motorlar tarafından dış iskelet sistemini sürerek el hareketini desteklemektedir.
Francis tipi türbin modelinin performans testlerinin gerçekleştirilmesi ve sayısal sonuçların test sonuçlarıyla doğrulanması
Francis türbinleri, yüksek verimlilikleri ve geniş işletim aralığında gösterdikleri yüksek performans nedeniyle hidroelektrik santrallerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Türbin modellerinin performans ve kavitasyon testleri, hidroelektrik santralinin (HES) spesifikasyonlarına göre tasarlanan esas türbinlerin üretilmesinden önce gerçekleştirilmelidir. Bu sayede, ucuz olması ve hızlı sonuç vermesinden dolayı sık tercih edilen Hesaplamalı Akışkanlar Dinamiği (HAD) yöntemi kullanılarak elde edilen türbin hidrolik verim değeri model testleri tarafından garanti altına alınmış olur. Hem test merkezi hem de deneysel incelemeler belirli standartların gerektirdiği yükümlülükleri sağlamak zorundadır. Bu bağlamda Türkiye'de ilk kez model türbinlerin test edilmesi amacıyla TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Su Türbini Tasarım ve Test Merkezi kurulmuştur. Tesis, sistemin su gereksinimini sağlayan 700 m3 hacimli bir su deposuna ve herhangi bir santralin simüle edilmesi amacıyla farklı debi ve düşü değerlerinde seri, paralel veya tekli olarak çalıştırılabilen frekans kontrollü 1,5 MW güce sahip iki adet santrifüj pompaya sahiptir. Deney düzeneğinde 2 MW güce kadar model türbinler test edilebilmektedir. Üç üniteden oluşan Kepez-1 santralinin birinci ünitesi için yapılan rehabilitasyon çalışması kapsamında yeniden tasarlanan esas türbinin model performans testleri bu test merkezinde gerçekleştirilmiş ve geniş bir işletim aralığında çeşitli debi, düşü ve ayar kanadı açısı kombinasyonları için türbin performans özelliklerini gösteren tepe diyagramı deneysel olarak elde edilmiştir. Tez kapsamında ölçüm ekipmanları, bunların kalibrasyon metodu, model performans deneyinin uygulanışı ilgili test merkezinde geçerli olmak üzere aşamalı bir şekilde detaylandırılarak verilmiştir. Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) standartlarının belirlediği, test sonrası hesaplanması gereken türbin parametreleri optimum verim noktası için ayrı ayrı hesaplanmış ve belirsizlik analizi gerçekleştirilmiştir. Model türbin performans testi kapsamında daha önce grubumuz tarafından gerçekleştirilen HAD çalışmalarının sonuçlarını doğrulamak amacıyla elde edilen deneysel veriler bahsedilen sayısal sonuçlarla karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma, IEC standartlarına göre hidrolik verimliliğin doğrulanmasını sağlamaktadır.
Akışkan-katı etkileşimi ile füze kanardının aeroelastik davranışının incelenmesi
Kanardlar füze ve uçaklarda kontrol amaçlı kullanılan elemanlardır. Bir kanard sisteminin kendisini hareket ettiren kontrol sistemi ile uyumunu sağlayabilmek için aeroelastik davranışı bilinmelidir Ancak, yapıda var olan mekanik boşluklar sistemin davranışını doğrusal olmayan bir hale sokar ve kanardın dinamik karakteristiğinin belirlenmesini zorlaştırır. Bahsi geçen problemden yola çıkarak bu tez kapsamında, şaft-eyleyici bağlantısında boşluk bulunan kanard sisteminin aeroelastik davranışı incelenmiştir. Ele alınan aeroelastik problem çift yönlü ve zayıf etkileşimli Akışkan-Katı Etkileşimi (AKE) yöntemi ile çözülmüştür. AKE yönteminin parçaları olan Hesaplamalı Akışkanlar Dinamiği (HAD) analizleri STAR-CCM+, Sonlu Elemanlar (SE) analizleri ise ABAQUS yazılımları ile gerçekleştirilmiştir. Tez kapsamında oluşturulan AKE yöntemi AGARD 445.6 kanadı üzerinde gerçekleştirilen çırpıntı testine ait sonuçlarla kıyaslanarak doğrulanmıştır. AGARD kanadının çırpıntı çalışmasında SE ve HAD modelleri öncelikle kendi içerisinde doğrulanmış, ardından AKE analizlerine geçilmiştir. AKE analizleri, sabit Mach sayısı ve sıcaklıkta akışkanın giriş basıncı değiştirilerek kanat hareketi sönümlenmeyene kadar tekrarlanmıştır. Sönümlenmeyen titreşimlerin elde edildiği koşul çırpıntı başlangıç koşulunu vermektedir. Çırpıntı başlangıç koşulları ile hesaplanan çırpıntı hız indeksleri ve çırpıntı frekans oranları test sonuçları ile karşılaştırıldığında AKE yöntemi ile hesaplanan değerlerin test sonuçlarına yakın olduğu ve hata oranının %10'dan düşük olduğu görülmüştür. AGARD 445.6 kanadı üzerinde gerçekleştirilen çırpıntı analizlerini takiben şaft-eyleyici bağlantısında boşluk bulunan kanard-şaft sisteminin aeroelastik analizi gerçekleştirilmiştir. Yapıda var olan boşluk, konektör eleman ile modellenerek belirlenen boşluk miktarlarında şaftın burulma direngenliğinin sıfır olması sağlanmıştır. AKE analizleri öncesi SE modeli benzer bir kanard üzerinde gerçekleştirilen modal test-analiz karşılaştırması ile doğrulanmıştır. Kanarda ait HAD modelinde overset çözüm ağı kullanılmış ve böylece AKE çözümleri süresince kanard-gövde arasındaki dar bölgede kalan elemanların aşırı deforme olması önlenmiştir. AKE analizleri 3 farklı hücum açısı ve üç farklı boşluk durumu için gerçekleştirilmiştir. Analizler neticesinde, hücum açısının ve boşluk miktarının artması ile kanard ve şafta ait titreşim genliklerinin arttığı, titreşim frekanslarının ise azaldığı görülmüştür. Boşluğun olmadığı durumlarda kanard ve şafta ait cevap frekansları sistemin birinci moduna yakın iken, şaftın dönme yönünde bulunan boşluk etkisi, cevap frekanslarının düşmesine sebep olmuştur.
Aktif ve pasif eyleyiciler ile 1-serbestlik dereceli hibrit haptik arayüz geliştirilmesi
Haptik uygulamaları bilimde ve teknolojide kaydedilen ilerlemeler sayesinde her geçen gün daha çok yaygınlaşmaktadır. Temelde insandaki dokunma duyusu taklit edilmeye çalışıldığı için haptik çıktı kalitesi yapılan uygulamanın en önemli özelliğidir. Haptik cihazlar da bilgisayar ile kontrol edilen elektromekanik cihazlar oldukları için haptik çıktının kalitesi haptik cihazı oluşturan elemanların ve bu elemanları kontrol eden algoritmanın kalitesiyle doğru orantılıdır. Bu tezde yapılan çalışmada tek serbestlik dereceli haptik cihaz ile arayüz modellemesi yapıldı. Kullanıcının etkileşime girdiği sanal ortamın fiziksel özelliklerini haptik cihaz ile simüle etmek için çalışıldı. İlk olarak kullanıcıda gerçeklik algısını oluşturabilmek için simüle edilecek ortamın fiziksel özelliklerine göre sanal ortam modellemesi yapıldı. Devamında modellemesi yapılan ortamın simüle etmek için kullanılacak eyleyiciler seçildi. Hibrit eyleyicili sistem için bir aktif ve bir pasif eyleyici seçildi. Haptik cihaz oluşturmak için eyleyiciler ile bağlantı parçaları birleştirildi. Ölçümler için kullanılacak enkoder ve yükhücresinin kalibrasyon ve analitik modelleri oluşturuldu. Sonrasında oluşturulan haptik cihaz ile hibrit haptik performans incelemesi yapmak için farklı ortamlar farklı eyleyici kombinasyonları ile simüle edilmiş ve sonuçları incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Hibrit haptik sistem, Aktif eyleyici, Pasif eyleyici, Gerçek zamanlı kontrol
Çoklu doğruluk dereceli modelleme tekniğinin çarpışma analizlerine uygulanması
Trafik kazalarının büyük çoğunluğunu önden çarpışmalı kazalar oluşturmaktadır. Önden çarpışmalarda aracın en önemli enerji yutucu yapısı tampon sistemidir. Çarpışma enerjisinin tampon tarafından emilmesi yolcu kabinine iletilen enerjinin azaltılmasına yardımcı olur. Dolayısıyla tampon sistemleri önden çarpışmalarda yolcu yaralanmalarının azaltılmasında rol oynayan kritik bir tasarım elemanıdır. Bu çalışmada tampon kirişi bal peteği yapılarla doldurulmuş bir tampon sisteminin çoklu doğruluk dereceli modelleme tekniği ile eksenel çarpışma performansının değerlendirilmesine çalışılmıştır. ECE R-29 yönetmeliği Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu tarafından oluşturulmuş ağır ticari araçlar için zorunlu tutulan bir güvenlik gerekliliğidir. Üzerinde çalışılan tampon sisteminin çarpışma performansının değerlendirilmesi için ECE R-29 güvenlik yönetmeliği yükleme koşulları kullanılmıştır. İlk olarak ECE R-29 standardına uygun sarkaçlı test düzeneğinde çarpışma esnasında tampon sisteminin yerinde tutulabilmesi için rijit üç alternatifli bir test kaidesi tasarlanmıştır. Sonrasında 3 alternatifin sonlu elemanlar modeli üzerinde sayısal analizler koşturulmuş ve sonuçlar daha önceki testlerde başarısız olan kaide ile kıyaslanmıştır. Dayanıklılık, ağırlık ve maliyet kriterlerine göre alternatiflerden biri seçilerek tampon optimizasyonu simulasyonlarında bu kaide tasarımı kullanılmıştır. Tipik bir tampon sistemi bir adet tampon kirişi ve bu kirişin arkasına monte edilmiş iki çarpışma kutusundan oluşmaktadır. Sonrasında bu yapı araç şasisinin önüne monte edilir. Çalışmanın devamında tampon kirişinin çarpışma kutularının önüne denk gelen bölümüne iki parça bal peteği yapı olan jenerik bir tampon sistemi tasarımı yapılmıştır. Bu tasarlanan tampon sisteminin çarpışma kutusu uzunluğu, bal peteği yapı duvar açısı ve bal peteği yapı duvar kalınlığı değerleri çarpışma kuvveti verimi ve özgül enerji emilimi değerleri arasında uzlaşma sağlayan bir kompozit amaç fonksiyonu maksimize edecek şekilde optimize edilmiştir. İki farklı doğruluk derecesine sahip sonlu elemanlar modeli ile yapılan optimizasyonlar ve çoklu doğruluk dereceli optimizasyon metodu ile yapılan optimizasyonlar, optimizasyon performansları ve hesaplama zamanları açısından değerlendirilmiştir. Sonlu elemanlar analizleri için ticari bir sonlu elemanlar kodu olan LS-DYNA kullanılmıştır. Tasarım uzayının herhangi bir noktasında sonlu elemanlar modelinin yanıtının tahmin edilebilmesi için ikinci dereceden yanıt yüzey modelleri kullanılmıştır. Çalışma sonucunda optimum çarpışma kuvveti verimi ve özgül enerji emilimi için kısa çarpışma kutuları, yüksek bal peteği duvar açısı ve ortalama bal peteği duvar kalınlığı gerektiği bulunmuştur. Ek olarak düşük doğruluk dereceli modelin hesap zamanı açısından avantaj sağlamasına rağmen yüksek doğruluk dereceli modelin daha iyi bir optimum tasarım sunduğu, çoklu doğruluk dereceli optimizasyonun ise yüksek doğruluk dereceli modelin hassasiyeti ile düşük doğruluk dereceli modelin hesap zamanı avantajını birleştirdiği bulunmuştur.
Sıvı yakıtlı roket motorlarında çarpışmalı enjektörlerin atomizasyon karakteristiklerinin incelenmesi
Çarpışmalı jet enjektörler genellikle sıvı yakıtlı roket motorlarında kullanılan, uygulanabilirliği ve üretimi kolay yüksek verimli enjektör tipleridir. Özdeş veya farklı sıvı jetlerin belirli bir açıda belirli bir noktada çarpışmasını, çarpa sonucu sıvı bir tabaka oluşmasını ve oluşan tabakada meydana gelen kararsızlıklardan dolayı tabakanın koparak damlacıklara ayrılmasını sağlar. Jetlerin hızı, aralarındaki açı, sayısı ve içinden geçen sıvının özellikleri gibi parametreler birincil ve ikincil parçalanmayı belirler ve dolayısıyla yanma kararlılığı ve performansını doğrudan etkiler. Bu tez kapsamında ikili özdeş, ikili özdeş olmayan ve üçlü özdeş çarpışmalı enjektörlerin, hesaplamalı akışkanlar dinamiği (HAD) kullanılarak analizleri gerçekleştirilmiştir. İlk olarak ikili özdeş çarpışmalı enjektör için analizler yapılmış ve literatürde bulunan deneysel bir çalışma ile doğrulanmıştır. İkinci olarak da ikili eş olmayan ve üçlü eş çarpışmalı enjektör analizleri tamamlanmıştır. İlk kısımda, türbülansı modelleyebilmek için Büyük Burgaç Benzetimi ve zamana bağlı Reynolds-Ortalamalı Navier Stokes yaklaşımları kullanılmıştır. İki farklı yaklaşımın da literatürdeki deney sonuçlarına göre karşılaştırılması yapılmış olup 18.5 m/s giriş hızındaki özdeş jetlerin, sıvı tabaka oluşumu ve damlacık-boyut dağılımı incelenmiştir. Analizler için en küçük hücre boyutunu kontrol ederek dinamik çözüm ağı uygulanmış ve farklı sayıdaki çözüm ağlarının deneye olan yaklaşımı incelenerek, çözüm ağından bağımsızlaştırma işlemi gerçekleştirilmiş ve çözüm ağı II seçilerek sonraki çalışmalar bu çözüm ağı üzerinden devam etmiştir. İkinci kısımda ise, öncelikle özdeş olmayan ikili jetin çarpışma analizleri gerçekleştirilmiştir. Özdeş olmayan jetler için sıvı metan ve sıvı oksijen kullanılmış ve sıvı tabaka oluşumu ile damlacık çap dağılımı incelenmiştir. Özdeş olmayan ikili jet analizlerinden sonra üçlü çarpışmalı eş enjektör analizleri yapılmıştır. Üç enjektörden de ikili enjektör için kullanılan koşullarda su gönderilerek, sıvı tabakanın kopma uzunluğu ve damlacık-boyut dağılımının farklılıkları incelenmiştir. Bu kısımdaki analizler için çözüm ağı II kullanılmış ve yeni bir çözüm ağı çalışması yapılmamıştır. İkili çarpışmalı özdeş enjektör analizleri Faz Doppler Parçacık Analizörü (Phase Doppler Particle Analyzer-PDPA) sonuçları ile uyum içerisinde olup ikili özdeş olmayan ve üçlü çarpışmalı enjektörler için bir deney sonucu bulunmamaktadır. Genel olarak jet hızı arttıkça damlacık boyutları küçülmektedir. Bunun nedeninin hızların artmasıyla türbülansın güçlenmesidir. Türbülans ne kadar güçlenirse kararsızlık o kadar artacak ve parçalanma daha güçlü olacaktır.
Yeni bir güç dağıtımlı sonsuz değişken oranlı transmisyon geliştirilmesi
Son yıllarda, güç dağıtımlı sonsuz değişken oranlı transmisyon (PS-IVT) sistemleri, özellikle yol dışı araçlar ve tarım makinelerinde yüksek toplam verimlilikle birlikte yüksek sürüş konforu sağladıkları için büyük dikkat çekmiştir. Bu tez çalışmasında, yakıt tüketiminde avantaj sağlamak için yeni bir güç dağıtımlı giriş bağlantılı sonsuz değişken oranlı transmisyon sistemi geliştirilmiştir. Her ne kadar PS-IVT'nin verimliliğinin konvansiyonel bir transmisyondan daha düşük olduğu bilinmesine rağmen PS-IVT sistemler, içten yanmalı motorun sürülmesinde sürekli değişken transmisyon oranına izin vererek ve optimum şekilde kontrol edilmesini sağlayarak yakıt tüketimini azaltabilir. Bu çalışmada, konvansiyonel transmisyonla karşılaştırıldığında PS-IVT kullanarak daha düşük yakıt tüketimi değerleri elde etmek amaçlanmıştır. Güç akışı ve Willis transmisyon oranı gibi çeşitli dinamik parametrelerin sistemin mekanik verimliliği üzerindeki etkileri incelenmiştir. Yeni sistemin kinematik analizi yapılmış ve ek olarak, sonsuz değişken birimden (IVU) akan gücün bağıntıları olarak güç akış denklemleri elde edilmiştir. Kinematik analizin sonuçları, mekanik verim ile ilgili olan ana parametrelerin, kesinlikle IVU'dan geçen güç ve tork ile ilgili olduğunu göstermektedir. Ardından, geliştirilen yeni transmisyon sistemi, doğrusal araç dinamiği modeli kullanılarak konvansiyonel mekanik bir transmisyonla sanal yoldaki yakıt tüketimi açısından karşılaştırılmıştır. İki farklı transmisyon türünden elde edilecek yakıt tüketim değerlerini belirlemek için gerçek kullanıcıdan, gerçek zamanlı olarak ve gerçek bir traktörün küresel konumlandırma sistemi (GPS) verisi toplanmış ve söz konusu aracın sürüş dirençleri doğrusal araç dinamiği modeli ile belirlenmiştir. Geliştirilen kinematik modele dayanan teorik hesaplamalar yeni PS-IVT sisteminin mekanik verimlilik değerlerinin belirlenmesinde kullanılırken konvansiyonel transmisyonun mekanik verimlilikleri için deneysel veriler kullanılmıştır. Dört silindirli common-rail turbo dizel motorun frenli özgül yakıt tüketimi (BSFC) haritası kullanılarak iki farklı transmisyon tipi için yakıt tüketimi değerleri kütle cinsinden kıyaslanmıştır. Yakıt tüketimi simülasyonları MATLAB ortamında bu çalışma için geliştirilen kodla yapılmış ve sekiz farklı senaryo ile iki farklı güç yönetimi stratejisi değerlendirilmiştir. Uygun bir güç yönetim stratejisi ile PS-IVT sisteminin konvansiyonel mekanik transmisyona kıyasla yakıt tüketiminde kütlece %8.2'lik bir düşüş elde edebileceği tespit edilmiştir.
Eklemeli imalat yöntemi ile Tİ6AL4V alaşımından trabeküler omurlararası füzyon kafesi tasarımı, üretimi ve biyomekanik karakterizasyonu
Kranium adı verilen kafa kemiklerinin altından başlayıp, kuyruk sokumuna kadar devam eden, yumuşak dokular ve omurlardan oluşan omurga insan vücudunun fonksiyonel ve karmaşık önemli bir parçasıdır. Omurganın bölümlerinden olan, büyük mekanik ve işlevsel öneme sahip omurlar arası disk, günlük aktiviteler sırasında basma, bükme ve burulma kombinasyonu başta olmak üzere karmaşık yüklere maruz kalır. Bu yapının, yük dağıtma, yük taşıma ve aşırı hareketi engelleme gibi kritik görevleri vardır. Bu nedenle, omurlar arası diskte meydana gelen olası patolojik değişiklikler, omurgada fonksiyon bozukluklarına neden olabilir. Omurga rahatsızlıklarının ve dejeneratif disk hastalıklarının tedavisinde füzyon cerrahisi standart tedavi yöntemi haline gelmiştir. Omurlar arası füzyon kafesler, disk mesafesinin restore edilerek yüksekliğin korunmasını sağlamak amacıyla ve diskektomi işlemi sonrası füzyon sağlanması amacıyla spinal cerrahide yaygın olarak kullanılmaktadır. Omurlar arası füzyon kafesler tasarlanırken ve üretilirken kullanılacak malzeme seçiminde, osseointegrasyon kabiliyeti yüksek olması, çok iyi mekanik özelliklere, yüksek korozyon direncine ve yüksek aşınma direncine sahip olması önemli parametrelerdir. Artan osseointegrasyon, daha çok kemik implant etkileşimi ve daha güçlü mekanik mukavemet sağlayacağından, bu tez kapsamında osseointegrasyon artırmak için, yeni bir üretim tekniği olan ve son zamanlarda yaygın olarak kullanılan, üç boyutlu yazım olarak da bilinen eklemeli imalat yöntemi kullanılmıştır. Gözenekli omurlar arası füzyon kafesi geliştirerek, titanyum kafeslerin elastikiyet katsayısını azaltarak, esneklik özelliklerini doğal kemik dokusuna daha yakın hale getirmek amacı doğrultusunda, bu tez çalışmasında eklemeli imalat yöntemi (EİY) ile Ti-6Al-4V alaşımından trabeküler omurlar arası füzyon kafesi tasarımı, üretimi ve biyomekanik karakterizasyonu gerçekleştirilmiştir. Uygun üretim parametrelerini belirlemek amacıyla literatür taraması gerçekleştirilmiştir. Yapılan literatür taraması sonucunda, yorulma performansını değerlendiren çalışmalar görülememiştir. Mevcutta yapılmış olan mekanik, klinik çalışmalar ve analizler sonucu, EİY ile üretilecek olan omurlar arası füzyon kafesinin en uygun üretim parametreleri belirlenmiştir. Üretim tekniği olarak da doğrudan metal lazer sinterleme (DMLS) seçilmiştir. Üretim sonrası, ısıl işlem yaptırılmasına karar verilerek, farklı tasarımlar oluşturulmuştur. Seçilen parametreler üreticiye gönderilerek, farklı tasarımları üretmesi sağlanmıştır. Üretilen farklı tasarıma sahip omurlar arası füzyon kafeslerinin statik ve dinamik performansı, ASTM' nin ilgili standartlarına göre gerçekleştirilen biyomekanik testler ile değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, osseointegrasyon kabiliyeti olan, yüksek biyomekanik performansa sahip, eklemeli imalat yöntemi (EİY) ile üretilebilen Ti-6Al-4V alaşımından, trabeküler omurlar arası füzyon kafesi geliştirilmiştir.