1,579
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Özellik seçimi problemleri için polihedral konik fonksiyonlar temelli çözüm yaklaşımı
Bu çalışmada makine öğrenmesinin önemli dallarından biri olan özellik seçimi problemleri için çok yüzlü konik fonksiyonlar temelli bir gömülü yöntem önerilmiştir. Çok yüzlü konik fonksiyonlar algoritması, özellikle dışbükey örtüleri ayrık olmayan kümeler için geliştirilmiş ve literatürde yayımlanan çalışmalarla da sınıflandırma alanında çok yüksek başarılar elde ettiği gösterilmiştir. Bu çalışmanın amacı özellik seçimi problemleri için de çok yüzlü konik fonksiyonların kullanılmasını içeren bir algoritma geliştirilmesidir. Hiperdüzlemlerle ayırma teorisine dayanan klasik algoritma, özellik seçimi durumunu da içerecek şekilde yeni bir amaç fonksiyonu ve durdurma kriteri tariflenerek tekrar düzenlenmiştir. Çok yüzlü konik fonksiyonlar kullanılarak oluşturulan yeni amaç fonksiyonu sayesinde eş zamanlı bir şekilde hem özellik seçimi hem de sınıflandırma yapılabilmektedir. Ortaya konulan yeni algoritma, literatürde iyi bilinen güncel veri kümeleri üzerinde test edilmiş ve elde edilen sonuçlar yorumlanarak bilinen diğer yöntemlerle karşılaştırılmıştır. Ayrıca öğrenci başarı tahminlemesi problemine dair bir veri kümesi kullanılarak açıklayıcı bir örnek sunulmuştur.
Analysis of public healthcare policies to improve social utility using stochastic models
In many health systems, public and private hospitals with different characteristics co-exist. Generally, in such systems, although the payments are low in public hospitals, the high waiting times decrease the quality level perceived by patients. In private hospitals, although the payments are high, the waiting times are low and thus the quality level perceived by the patients is also high. In this case, a more balanced system can be socially beneficial. Pricing policies have an impact on the patient's choice of hospital. Lower prices in private hospitals cause more patients to choose these hospitals. Thus, both the crowdedness of public hospitals decreases and more people can receive higher quality services. The main motivation of this thesis is to provide pricing models to provide a more balanced and socially useful system for similar situations. The prices in private hospitals are defined on the basis of contract mechanisms between the government and these hospitals. Therefore, in this thesis, the effects of different contract mechanisms between the government and private hospitals on social utility are investigated. For this aim, simulation-based and analytical models are designed. We use the parameters similar to the health system in the Eskişehir region and make a comparison between the models. The results show that contracts between the government and private hospitals are beneficial for the community. In particular, the policy of income-based pricing can be beneficial for both individuals and the government, since it leads to balanced expenses.
Özdeş paralel makinelerde enbüyük tamamlanma zamanını enküçükleme amaçlı üretim çizelgeleme ve bir uygulama
Çalışmada, armatür üretimi yapılan bir işletmenin döküm atölyesindeki özdeş paralel döküm makinelerinin çizelgelenmesi problemi ele alınmıştır. Ele alınan problemi çözmek için maksimum tamamlanma zamanını en küçükleme amaçlı 0-1 karma tamsayılı matematiksel model geliştirilmiştir. Çok makineli durum için geliştirilen matematiksel modelin çözümü ile hangi işlerin hangi partiye atanacağı, partilerin hangi makineye hangi sırada ve hangi zaman aralığında atanacağı belirlenmektedir. İşletmede çizelgeleme işleminin kısa sürede bitmesi gerekliliği ve matematiksel modellerin büyük boyutlu problemlerin çözümünde etkisiz kalması nedeniyle bu problem için ayrıca kısa sürede oldukça iyi bir çözüm bulan algoritma geliştirilmiştir.
Açık araç rotalama problemi için metasezgisel algoritma tasarımı ve uygulaması
Bu çalışmada, firmaların daha çok üçüncü parti lojistik hizmetleri kullanması ile birlikte, uygulamada yaygın şekilde ortaya çıkan Açık Araç Rotalama Problemi ele alınmıştır. Bu problem, yüksek boyutlu ve karmaşık eniyileme problemleri sınıfında yer almaktadır. Öncelikle, heterojen araç filosunun bulunduğu bir gerçek hayat problemi için model tabanında matematiksel modeller ile popülasyon temelli bir metasezgisel algoritmanın yer aldığı bir karar destek sistemi geliştirilmiştir. Daha sonra, özellikle büyük boyutlu problemleri etkin şekilde çözmek üzere üç evreli bir Değişken Komşuluk Arama Algoritması önerilmiştir. Önerilen bu yöntemde dört adet rota içi ve dört adet rotalar arası olmak üzere sekiz farklı komşuluk ve sarsma stratejisi kullanılmıştır. Yöntemin performansı literatür test problemleri üzerinde test edilmiş ve başarısı karşılaştırmalı olarak raporlanmıştır. Ayrıca, önerilen değişken komşuluk arama algoritmasının eş zamanlı hesaplamaya uygun olan kısımlarının, grafik işlem birimleri üzerinde paralelleştirilmesi için farklı stratejiler tasarlanmış ve uygulanmıştır. Bu stratejilerin uygulanması ile elde edilen paralel yöntem, seri versiyonuna göre anlamlı şekilde hızlandırılmıştır.
Bir boyutlu çok amaçlı kesme problemlerinin modellenmesi ve çözüm yaklaşımları
Bu çalışmada, bir boyutlu kesme ve ana malzeme seçimi problemi ele alınmıştır. Bu problemin matematiksel modelinin kurulması ve çözülmesindeki temel zorluklarından biri, kesme planlarının parametre kümesi olarak kullanılmak istenmesidir. Oluşturulması gereken kesme planlarının toplam sayısının çok fazla olması, hem kesme planları kümesinin oluşturulmasını hem de problemin çözüm sürecini oldukça zorlaştırmaktadır. Bu çalışmada, söz konusu problem için önceden kesme planları kümesi oluşturulmaksızın, yeni bir üç amaçlı matematiksel model önerilmiştir. Amaç fonksiyonları, kesme kayıpları (fire), farklı ana malzeme türü sayısı ve talep fazlası kesilen ürün miktarlarını en küçükleyecek şekilde formüle edilmiştir. Geliştirilmiş olan matematiksel model için sezgisel çözüm algoritması sunulmuş ve hem model hem de algoritma test problemleri üzerinde yorumlanmıştır.
Konaklama işletmelerinin hizmet kalitesinin değerlendirilmesi için sezgisel bulanık AHP ve TOPSIS yöntemlerinin kullanılması
Küreselleşmenin hızla genişleyip rekabet edebilmenin son derece kritik nokta olduğu iş dünyasında, hizmet kalitesinin önemi büyüktür. Hizmet sektöründe faaliyet gösteren işletmeler, müşteri memnuniyetini iyi hizmet sunarak kazanırlar. Özellikle, turizm sektörünün büyük paydaşlarından biri olan ve piyasada çok fazla rakibi bulunan konaklama işletmeleri için hizmet kalitesinin ölçülmesi ve iyileştirilmesi, müşteri memnuniyetini arttırarak rekabet avantajı elde etmenin yanı sıra işletmenin değerini de arttırmaktadır. Otellerin yıldız sayısı hizmet kalitesi göstergesi olmadığından, işletmenin hizmet kalitesinin ölçülmesi için özel tekniklere ihtiyaç vardır. Bu çalışmanın amacı, Elazığ'da hizmet veren dört yıldızlı otellerden hizmet kalitesi en iyi olan otelin çok kriterli karar verme yöntemleri ile belirlenmesidir. Çalışma sonuçlarının etkenliğini arttırmak amacıyla bulanık mantık yaklaşımları benimsenerek karar vericilerin karar verme süreçleri kolaylaştırılmıştır. Hizmet kalitesinin, "Fiziksel Özellikler", "Güvenilirlik", "Heveslilik", "Güven" ve "Empati" boyutlarında ele alındığı çalışmada, kriterlerin önem dereceleri AHP yöntemi ile belirlenmiştir. Otel misafirlerinin algıladıkları hizmet kalitesi TOPSIS yöntemi ile analiz edilip en iyi hizmet kalitesine sahip olan otel belirlenmiştir.
Türk Telekomünikasyon A.Ş. il telekom müdürlüklerinin veri zarflama analizi ile etkinlik ölçümü
Dünyada yaşanan teknolojik gelişmelerle beraber bilginin önemioldukça artmıştır. Bilgiye daha kolay erişen toplumların sosyal veekonomik anlamda daha hızlı kalkındıkları açıkça görülmektedir. Budurum da bilgi aktarımı için gerekli alt yapıyı sağlayantelekomünikasyon sektörüne verilmesi gereken önemi vurgulamaktadır.Ülkemizde Türk Telekomünikasyon A.Ş. yerel operatör olarak;bünyesinde bulunan alt birimlerle telekomünikasyon hizmetlerinin ülkegenelinde yaygınlaştırılmasından sorumludur. Telekomünikasyonhizmetlerinin işletilmesi, müşteriye ulaştırılması, gerekli altyapınınkurulmasında l Telekom Müdürlükleri oldukça önemli bir rolesahiptirler. Bu tezde hizmet kalitesinin ve müşteri memnuniyetinin tümülke genelinde sağlanması, kaynakların uygun bir şekilde kullanılmasıiçin l Telekom Müdürlüklerinin veri zarflama analizi kullanılarak etkinlikanalizi yapılmıştır. Uygulama iki aşamadan meydana gelmiştir. lkaşamada ölçeğe göre sabit getiri varsayımına dayanan CCR modeli veölçeğe göre değişken getiri varsayımına dayanan BCC modelikullanılarak etkin olan l Telekom Müdürlükleri ve etkin olmayan lTelekom Müdürlüklerinin etkinlik sınırında yer alabilmesi için referansalmaları gereken l Telekom Müdürlükleri belirlenmiştir. Uygulamanınikinci aşamasında ise çapraz etkinlik yöntemi kullanılarak CCR sonucuetkin olarak bulunan l Telekom Müdürlükleri arasında bir sıralamayapılmıştır.Bilim Kodu : 906.3.032Anahtar Kelimeler : Veri zarflama analizi, etkinlik, telekomünikasyonSayfa Adedi : 137Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Bilal TOKLU
Kamu çalışanlarını motive eden faktörlerin analitik hiyerarşi prosesi ile önceliklendirilmesi ve bir kamu kuruluşunda uygulama
Değişimin hız kazandığı dünyamızda, çalışma hayatında insan faktörününönemi artmıştır. Mal veya hizmet üreten örgütlerin en önemli girdisi insandır.Karşılıklı olarak bireylerin çalıştıkları örgütten, örgütlerin çalışanlarından birtakım beklentileri vardır. Örgütsel amaçlar ile çalışanların amaçları arasındabir entegrasyondan söz etmek gerekir. Çalışanların beklentilerininkarşılanması, örgütsel amaçların da gerçekleşmesini sağlayacaktır. Örgütseletkinliğin artmasında motivasyon teorilerinden faydalanmak mümkündür.Motivasyon yönlendirici bir güçtür. Çalışanları motive etmek istiyorsanız,onları güdüleyen faktörleri bilmeniz ve onların gereksinimlerini karşılamanızgerekir. Günümüzde insan kaynakları bölümleri, motivasyon yönetimine ayrıcaönem verirler. Bu tez de, kamu çalışanlarını motive eden faktörler analitikhiyerarşi proses metodu kullanılarak önceliklendirilmiştir. Yöneticilerin hangigüdüleyici faktörlere eğilmeleri hakkında yol gösterici bir sıralamagerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada, performans ve verimlilikte etkili olan sosyalbir konu matematiksel bir metodla (analitik hiyerarşi proses) başarılı birbiçimde değerlendirilmiştir.Bilim Kodu : 906.2.062Anahtar Kelimeler : Motivasyon, Kamu Çalışanları, AHPSayfa Adedi : 92Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Hadi GÖKÇEN
Bulanık operasyon zamanlı geleneksel montaj hattı dengeleme problemi
Bu tezde, bulanık operasyon zamanlı geleneksel montaj hattı dengelemeprobleminin çözümü için bir algoritma geliştirilmiştir. Montaj hattınıdengelemek için, bu algoritma; deterministik operasyon sürelerini değil, uzmantarafından belirlenen bulanık operasyon sürelerini kullanmaktadır. Geliştirilençözüm algoritması Java programlama dili ile kodlanmış ve MAN TürkiyeAkyurt kablo fabrikasında test edilerek, hattın dengelenmesi sağlanmıştır.Anahtar Kelimeler : Montaj hattı dengeleme, Bulanık küme
Bireysel verilere dayalı kapasite üzeri rezervasyon modelleri
Gelir yönetiminin bir parçası olan kapasite üzeri rezervasyon politikası, günümüzde kullanılmayan kapasitenin depolanamadığı birçok sektörde uygulanmaktadır. Bu uygulamanın amacı; atıl kapasiteyi azaltırken kazanç miktarını en büyüklemektir. Özellikle havayolu endüstrisi, otel ve restoran işletmeciliği gibi rekabetin yüksek olduğu hizmet sektörlerinde, kapasite üzeri rezervasyon limitinin firmaya sağladığı kazanç miktarı önem arz etmektedir. Literatürde kapasite üzeri rezervasyon limitinin optimum değerini belirlemeye yönelik farklı yaklaşımlar mevcuttur. Klasik yaklaşımda, rezervasyon yapan müşterilerin rezervasyonlarına gelme olasılıkları aynı kabul edilmektedir. Bu çalışmada klasik yaklaşımdan farklı olarak rezervasyon yapan her müşterinin rezervasyonunu gerçekleştirme olasılığının kişiye bağlı olarak belirlenmesi önerilmiştir. Önerilen yaklaşım için ihtiyaç duyulan kişisel olasılıklar, tahmin algoritmaları kullanılarak geçmiş rezervasyon bilgilerinden elde edilmiştir. Her müşterinin farklı geliş olasılıklarının olması, farklı sayılardaki rezervasyonların gerçekleşmesi olasılıklarının klasik yöntemle hesaplanmasını zorlaştırmıştır. Bu nedenle farklı sayılarda rezervasyonların gerçekleşme olasılıklarının hesaplanmasında Monte Carlo simülasyonu kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, önerilen dinamik modeller ile klasik yaklaşıma oranla çok daha yüksek kazançlar elde edilebileceği görülmüştür. Yapılan performans ölçümü ile tahmin algoritmalarının doğruluk ve modele uygunluk oranları, duyarlılık analizi ile de önerilen modellerin parametre değerlerindeki değişime nasıl tepki verdiği incelenmiştir.
Hata türü ve etkileri analizi iş güvenliği uygulaması
HATA TÜRÜ VE ETK LER ANAL ZŞ GÜVENL Ğ UYGULAMASI(Yüksek Lisans Tezi)Cenk SÖYLEMEZGAZ ÜN VERS TESFEN B L MLER ENST TÜSÜHaziran 2006ÖZETHata Türü ve Etkileri Analizi; hata türlerini belirleyen, hataların sonuçlarıve etkilerini göz önüne alan, hata durumlarının tespiti ve önlenebilmesiiçin çalışan analitik bir tekniktir. Bu teknik kalite sisteminde bir önleme,sürekli iyileştirme yöntemidir. ş güvenliğini tehdit altına alacak risklerinve ortaya çıkaracağı sonuçların tespit edilmesinde de kullanılan etkin biryöntemdir. Bu çalışmada Hata Türü ve Etkileri Analizinin iş güvenliğialanında kullanımı anlatılarak, bu alanda gerçek bir uygulaması icraedilmiş, başarılı neticeler elde edilmiştir.Bilim Kodu : 906.1.141Anahtar Kelimeler : Hata Türü ve Etkileri Analizi, ş GüvenliğiSayfa Adedi : 105Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Hadi GÖKÇEN
Tam zamanında üretim ve otomotiv sektöründe kanban uygulaması
ivTAM ZAMANINDA ÜRETİM VE OTOMOTİV SEKTÖRÜNDE KANBANUYGULAMASI(Yüksek Lisans Tezi)Cemil DEMİRGAZİ ÜNİVERSİTESİFEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜMayıs 2006ÖZETGünümüzün üretim işletmeleri yeteri kadar kar amaçlayaraksürekliliklerini sağlayabilmek için ülke içi rekabet ortamını yanısıra global rekabet ortamına da ayak uydurmak zorundadırlar.Bunu sağlayabilmek için işletmelerin düşük maliyetli ve yüksekkaliteli mal ve hizmet üretmeleri gerekmektedir. İşletmefaaliyetlerinin etkin kılınması ve yüksek kalitenin yakalanabilmesi,üretim teknolojilerindeki gelişmelerin izlenerek işletmenin üretimyapısının bu değişimlere uygun hale getirilmesini ve otomasyonunyanı sıra kalifiye eleman istihdam edilmesini gerektirmektedir.Termin sürelerinin oldukça kısaldığı, stok maliyetlerininüstlenilmek istenmediği bugünkü sanayide TZÜ yaklaşımı birzorunluluk olarak benimsenmesi gereken bir yaklaşım olarakortaya çıkmıştır.Uygulamalar bölümünde, ham maddeleri ve yarı mamul stoklarınıminimize eden, kusurları ortadan kaldıran, üretimi dengeleyen,üretim sürecini devamlı olarak basitleştiren, esnek ve çokfonksiyonlu iş gücü sağlayan üretim kontrol sistemi olarak bilinenTZÜ sistemi ve ülkemiz ekonomisinin itici sektörü olan otomotivsektörü hakkında bilgi vermeye çalıştım. Lisans ve Yüksek Lisansvöğrenimim boyunca edindiğim mühendislik bilgilerimle, otobüs vekamyon üretimi yapan bir otomotiv işletmesinde uygulamaçalışması yapmayı tercih ettim ve bu işletmenin TZÜ Sistemineuygunluğunu ve geçiş sürecini irdelemeye çalıştım. Otomotivsektöründe faaliyet gösteren bir firmada TZÜ amaçlayarakmalzeme tedariğinden, tedarik edilen malzemelerin firma içindekidağıtımının nasıl yapıldığı anlatılmıştır. Özellilke kanban sistmeninbir otomotiv sektöründe nasıl uygulandığı ve elde edilen sonuçlarhakkında detaylı bilgiler verilmiştir. TZÜ amaçları olan hazırlıksürelerinin düşürülmesi, israfların önlenmesi, üretim hataoranlarının düşürülmesi, envanter mevcutlarının azaltılması gibisonuçlara ulaşılması için yürütülen faaliyetler ve elde edilensonuçların değerlendirmesi bu tez çalışmasında belirtilmiştir.Bilim Kodu : 919Anahtar Kelimeler : Tam zamanında üretim(TZÜ)Sayfa Adedi : 168Tez Yöneticisi : Yrd.Doç.Dr. Mehmet ATAK
Türkiye'de faaliyet gösteren devlet üniversiteleri için performansa dayalı bütçe tahsis modeli
Türkiye'deki üniversitelerin etkinliğinin ölçülmesi, kaynakların tahsisi vekullanım etkinliği açısından önemlidir. Bu tezde Türkiye'de faaliyet gösteren 49devlet üniversitesinin 2005 yılındaki etkinliği ölçülerek, performanslarına göre2006 yılı bütçe tahsisi yapılmıştır. Öncelikle, bütçe tahsisi için önemliperformans göstergeleri tanımlanarak bu göstergelerden girdi ve çıktıdeğişkenleri belirlenmiştir. Üniversitelerin etkinliğini ölçmek için VeriZarflama Analizi (VZA) yöntemi kullanılmıştır. VZA, doğrusal programlamaprensiplerine dayanan ve çok sayıda girdi ve çıktıya sahip homojen karar vermebirimlerinin (KVB) göreli etkinliğini ölçmek için tasarlanmış olan parametresizbir tekniktir. Çalışmada etkinlik ölçümü ve bütçe tahsisi için iki uygulamayapılmıştır. lk uygulamada 49 üniversitenin tümünün göreli etkinliği ölçülmüşve etkinlik skorları ile üniversitelerin ödenek teklif tavanları toplamını dikkatealan bir bütçe tahsis yöntemi geliştirilmiştir. kinci uygulamada ise yenikurulan veya gelişmekte olan üniversitelerin gelişim özelliğini modele katmakiçin 1992 öncesinde ve sonrasında kurulan üniversiteler olmak üzere iki veri setioluşturulmuştur. Her bir veri seti içinde yer alan üniversitelerin etkinliği ayrıayrı ölçülerek geliştirilen yöntemle bütçe tahsisi gerçekleştirilmiştir.Üniversitelere tahsis edilen bütçe ödenekleri, üniversitelerin verdiği bütçeteklifleriyle iki uygulamada da karşılaştırılmıştır. Üniversiteleri 1992 öncesindeve sonrasında kurulan üniversiteler şeklinde ayırarak yapılan etkinlik ölçümüve performansa göre bütçe tahsisinin daha gerçekçi sonuçlar verdiğigözlenmiştir.Bilim Kodu : 906.1.148Anahtar Kelimeler : Kaynak Tahsisi, Veri Zarflama AnaliziSayfa Adedi : 98Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Bilal TOKLU
Tam zamanında üretim sisteminde bileşke parti büyüklüğü modeli
Tam Zamanında Üretim Sisteminde amaç, ürüne değer katmayan hertürlü faaliyetin en küçüklenmesidir. Bu amaç doğrultusunda, nihaiürünler küçük partiler halinde üretilirken, hammaddeler de küçükpartiler halinde satın alınmalıdır. Böylece gereksiz stoklama ve bununsebep olacağı stok maliyeti en küçüklenecektir. Bu çalışmada, TamZamanında Üretim Sisteminde parti büyüklüğü problemi ele alınmış,hammadde tedariği ve bitmiş ürün dağıtımı ilişkisi analiz edilerek,gerçek sistemlerde olduğu gibi her ikisini de dikkate alan bileşke partibüyüklüğü modeli geliştirilmiştir. Modelin sonuçları literatürdeki benzerçalışmalarla hem deneysel hem de gerçek veriler kullanılarakkarşılaştırılmış ve kurulan matematiksel modelin diğer modellerinsunduğu çözümleri %100 kapsadığı ve bazı veri setlerinde daha iyisonuçlar verdiği tespit edilmiştir. Ayrıca, model üzerinde duyarlılıkanalizi yapılarak, değişken girdilerin model üzerindeki etkilerikarşılaştırmalı olarak sunulmuştur.Bilim Kodu : 906Anahtar Kelimeler : Tam Zamanında Üretim (TZÜ), Parti büyüklüğüSayfa Adedi : 107Tez Yöneticisi : Doç . Dr. Ertan GÜNER
Bilişim projelerinin seçim kriterlerinin belirlenmesi ve sıralanmasında aralık tip 2 bulanık analitik hiyararşi süreci metodu kullanılması
Devletler belirli sektörlerin gelişmesi, uluslararası rekabet gücünün oluşturulması ve markalaşması amacıyla işletmelere çeşitli şekillerde yardımlarda bulunmakta veya teşvikler sağlamaktadır. Türkiye'de uygulanan ekonomik ve mali politika dikkate alındığında bilişim, eğitim, sağlık, tarım, turizm gibi birçok sektöre devlet tarafından sağlanan teşvik ve yardımların mevcut olduğu görülmektedir. Bu çalışmada devlet tarafından teşvik verilen sektörlerden biri olan bilişim sektöründeki desteklenecek bilişim projelerin seçiminde kullanılacak kriterlerin ve ağırlıklarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Kriterler ülkemizde bilişim sektörüne destek veren kamu kurumlarından birinde çalışmakta olan uzmanların görüşleri de dikkate alınarak oluşturulmuştur. Kriter ağırlıkları Aralıklı Tip-2 Bulanık Analitik Hiyerarşi Metodu ile hesaplanmıştır. Kamu kurumuna destek başvurusu yapılan projeler bu metoda göre sıralanmıştır. Önerilen yaklaşımla karar vericiler için farklı bir bakış açısı kazandırılmıştır.
Stokastik işlem zamanlı montaj hattı dengeleme için tavlama benzetimi algoritması
Montaj hattı dengeleme, toplam işin öğelerinin, öncelik ilişkileri dikkatealınarak, bir veya daha fazla performans ölçütünü eniyileyecek biçimde işistasyonlara atanması ile ilgili problem olarak tanımlanabilir. Montajhatlarında işler için tanımlanan zamanlar, insan unsuruna bağlı olarakdeğişkenlik göstermektedir. Bu tip montaj hatlarında, stokastik bir dengelemeyapmak, zaten zor olan problemi daha da karmaşık hale getirmektedir. Çünküher istasyonun, tanımlanan çevrim zamanını aşma olasılığı söz konusudur. Sonzamanlarda yapılan araştırmalarda, modern sezgisel algoritmaların buproblemler üzerinde iyi sonuçlar verdiği görülmüştür. Bu çalışmada, stokastikişlem zamanlı, tek modelli montaj hatlarında, paralel istasyonların kurulmasınaizin veren tek ve çok amaçlı iki tavlama benzetimi algoritması geliştirilmşitir.Çok amaçlı algoritma içerisinde, amaçlar değerlendirilirken, ?eşitağırlıklandırma?, ?rassal ağırlıklandırma? ve multinomial? olarak adlandırılanüç yaklaşım önerilmiş ve bu yaklaşımların etkinlikleri, literatürdeki testproblemleri üzerinde karşılaştırılmıştır.Bilim Kodu : 906.1.141Anahtar Kelimeler :Stokastik Montaj Hattı, Paralel Hatlar, Tavlama BenzetimiSayfa Adedi : 93Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Berna DENGİZ
Veri zarflama analizi kullanılarak üniversite kütüphanelerinin performanslarının değerlendirilmesi
Veri Zarflama Analizi (VZA), doğrusal programlamanın özel biruygulama şekli olup,aynı amaç ve hedeflere sahip işletmelerin göreceliolarak verimliliğini ölçmede kullanılmaktadır. VZA' nin uygulamaalanları; hastaneler, bankalar, mahkemeler ve okullar vb. kurumlardır.Bu tür uygulamalarda, her bir hastane, banka, mahkeme veya okul varolduğu sistem içinde yer alan, benzer birimlerle karşılaştırılarakgöreceli etkinlikler belirlenebilmektedir. Bu tezde DEAP Version 2.1programı kullanılarak etkinlikler hesaplanmıştır.Bu tezin amacı üniversite kütüphanelerinin göreceli performansınıölçmektir.
Üretim sürecinin doğal dil işleme ile düzenlenmesi
Doğal dil işleme, yapay zeka ve dilbiliminin alt bilimi olarak yer almakta ve doğal dillerdeki metinlerin, ses dalgalarının algılanarak yazılımlarda çözümlenmesi ve bilgisayar ortamına aktarılması olarak tanımlanmaktadır. Doğal dil işlemede girdiler metin veya ses olabilir. Birçok alanda uygulanan doğal dil işlemenin bir uygulama alanı olan metin işleme ise, istenilen amaç doğrultusunda metne ait kelimeleri sınıflandırarak veya kümeleyerek analiz için işlenmeye hazır hale getirme işlemidir. Gerçekleştirilen çalışmada doğal dil işleme ile üretim süreçlerinin modellenmesini sağlayacak bir program Python 3.7 kullanılarak yazılmıştır. Girdi olarak verilen metinde program metin işleme teknikleri ile metin üzerinde bir ön işleme gerçekleştirmektedir. Ardından üretimin hücre tipi, u tipi, atölye tipi veya seri üretim tiplerinden hangisi olduğunu belirlemekte ve buna uygun şekilde mevcut makineleri yerleştirip süreci modellemektedir. Daha sonra modellenen süreç kaydedilebilmekte/yazdırılabilmekte veya modellenen süreç üzerinden simülasyon aşamasına geçilebilmektedir. Simülasyon kısmında işlem sürelerine ait dağılım tipi ve parametre değerleri girilerek üretime ait çıktı miktarlarına ve makinelere ait kullanım oranlarına ulaşılmaktadır. Eğer veriye ait dağılım tipi bilinmiyor ise veri analizi kısmında verinin dağılım tipi Ki- kare ve Kolmogorov- Smirnov testleri kullanılarak belirlenebilmektedir. Çalışmanın amacı, üretim süreçlerinin modellenmesi ve simülasyonun gerçekleştirilmesi için, başka bir programa ihtiyaç duyulmadan, sadece sesli anlatım ile tüm sonuçların elde edilmesini sağlayacak bir program için başlangıç niteliğinde bir temel oluşturmaktır.
Askeri savunma sistemlerinde analitik hiyerarşi ve analitik şebeke prosesi ile hafif makineli tüfek seçimi
Hafif makineli tüfekler, piyade birlikleri için önemli ateş desteksilahlarındandır. Halihazırda kullanılan hafif makineli tüfeklerin fizikiömürleri itibariyle belirli bir dönemde olmaları ve önceki teknolojiye sahipolmaları yeni silah ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Teknolojideki hızlı gelişmeler,kaliteyi iyileştirirken, çeşitliliği de arttırmaktadır. Bu çeşitlilik, kullanıcıkonumundaki kurum ve kuruluşlar için mevcut seçenek sayısını arttırmakta,aynı zamanda karşılaşılan karar problemini daha karmaşık hale getirmektedir.Bu tip problemlerin çözümünde Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerikullanılmaktadır. Bu çalışmada, askeri savunma sistemlerinde en iyi hafifmakineli tüfek seçim problemi, ÇKKV yöntemlerinden Analitik HiyerarşiProsesi (AHP) ve Analitik Şebeke Prosesi (AŞP) kullanılarak çözülmeyeçalışılmıştır. Alternatif silahlar ile ilgili kriterler uzman görüşleri alınarakbelirlenmiş; gerekli anketler hazırlanıp uygulanmış; Super Decisions 1.6.0paket program kullanılarak sonuçlar elde edilmiştir. Daha sonra AHP ve AŞPsonuçları karşılaştırılarak değerlendirmeler yapılmıştır.
İşletmelerde kullanıcı profiline uygun yazılım tespiti üzerine bir yöntem önerisi
Bu tezde, kuruluşlarda hizmet veren yazılımlar ve bu yazılımları kullananpersonel arasındaki etkileşimden doğan verilerin veri tabanlarından bilgi keşfiyaklaşımları yardımıyla değerlendirilmesi ve yeni yazılım temini ihtiyacıdoğduğunda bu değerlendirmelerin kullanılmasına yönelik bir yöntem önerisiyapılmıştır.Özellikle kurumsal kaynak planlama gibi büyük ölçekli yazılımlarda satın almave yazılım maliyetleri, donanım maliyetlerinin önüne geçmektedir. Bu gerçeğingetirdiği doğal bir sonuç olarak, yazılım geliştirme çalışmalarında modern ürüntasarımı anlayışının hedefi olan müşterinin ihtiyaçlarını gözönüne alan çağdaşmetodolojiler ile analiz (ürün gereksinimlerinin belirlenmesi) ve tasarımsüreçleri gerçekleştirilmektedir.Bu tezde, kuruluşun kullanıcı profili, kullanılan yazılımların özellikleri veyazılım ile kullanıcı arasındaki etkileşimden doğan verilerin toplanarakkullanıcı ortamına en uygun yazılım gereklerinin tespit edilebilmesi için örnekuygulama ve verilerle bir yöntem önerisi sunulmaktadır. Yöntem, temel olarakkuruluşta görevli personelin, kullandığı yazılımla ilgili bir sorunla karşılaşmasıdurumunda çağrı merkezini araması sonucunda elde edilen çağrı merkezikayıtlarının veri madenciliği uygulamaları ile incelenmesi çalışmalarınıiçermektedir. Önerilen bu yöntem ile, her kuruluş doğru yazılımı seçmekamacıyla, kendi kullanıcı profiline uygun yazılım ve kullanıcı isterlerini kendiuygulama araçları ile belirleyebilecektir.
Tedarikçi seçim probleminde analitik ağ süreci
Tedarikçi seçimi, sayılabilir ve sayılamayan faktörleri içeren çok ölçütlü birkarar problemidir. Bu tip problemlerde tedarikçilerin kapasite veya başkakısıtları varsa iki temel sorun gündeme gelir. En iyi tedarikçiler hangileridir,seçilen tedarikçilere hangi miktarda sipariş verilmelidir.Tedarikçi seçim işlemi, tedarikçi seçimini yapmak için nelerin istendiğinibulmak, gerekli görülen ölçütleri tanımlamak ve bunların sonucunda ortayaçıkan verileri sınıflandırılarak en uygun tedarikçinin seçilmesiyle son bulur.Bu çalışmada, en iyi tedarikçileri seçebilmek ve hedeflerden sapmayı enküçükleyecek şekilde bir uygulama yapılmıştır. Problemin karmaşık yapısı, çokölçütlü bir problem olması, geri bildirim, karşılıklı etkileşimler ve özellikle çokfazla niteliksel ölçütü içermesi nedeni ile çözüm yöntemi olarak Analitik AğSüreci kullanılmıştır.Analitik Ağ Süreci (AAS) sonlu sayıda seçeneğin yer aldığı çok kriterli kararproblemlerinde en iyi seçeneği bulan tekniklerden biridir. Karar problemleriniçözerken kalite, tecrübe gibi niteliksel faktörleri çözüm süreçlerine katmakkolay değildir. Oysa karar verici, çoğu zaman bu faktörleri sezgisel olarak gözönünde bulundurmaktadır. Bir diğer güçlük, problemlerin birden fazla kriteriönünde bulundurmaktadır. Bir diğer güçlük, problemlerin birden fazlaiçermesidir.ölçütleri içermesidir.Çözüm süreci sonucunda problemde yer alan faktörlerin ağırlıkları eldeedilmekte böylece sonucun ortaya çıkmasında hangi ölçüde payları olduğubelirlenmektedir.
Veri madenciliği teknikleri ile bir kozmetik markanın ayrılan müşteri analizi ve müşteri segmentasyonu
Veri madenciliği, büyük veri kümeleri içindeki anlamlı bilgiyi ortaya çıkarmasürecidir. Günümüzde veri madenciliği; pazarlama, bankacılık ve finans, tıp,imalat gibi pek çok alanda uygulanmaktadır.Veri madenciliğinin en yaygın kullanıldığı uygulama alanlarından biri, ayrılmaeğilimi gösteren müşteri profilini belirleme ve müşteri segmentasyonudur.Ayrılma eğilimi gösteren müşteri profilini belirleme, şirketlerin bu müşterilereözel pazarlama kampanyalarını geliştirmelerini sağlamaya yöneliktir. Müşterisegmentasyonu ise benzer özellikler gösteren müşterileri gruplandırarak;gruplara özel, pazarlama programlarının geliştirilmesini sağlar.Bu tez, bir kozmetik markasının müşteri gruplarını ve ayrılma eğilimi gösterenmüşteri profilini belirleyerek; bu müşterilere özel pazarlama stratejilerigeliştirilmesini hedeflemektedir. Segmantasyon için kümeleme teknikleri,ayrılacak müşteri profilini belirlemek için sınıflama teknikleri kullanılmıştır.
İş süreçleri modelleme notasyonu ile süreç haritalama ve süreçlerin yapılandırılması
Firmaların rekabet gücünü geliştirme yolunda süreçlerini iyileştirmek, ihtiyaçları en kısa sürede karşılamak ve operasyonel süreçlerinin verimliliğini arttırmak için süreçlerin haritalanması ve tanımların gözden geçirilmesi gerekmektedir. İş süreçlerinin ortaya konması, iş süreçlerinin arasındaki ilişkilerin belirlenmesi, muhtemel sorun noktalarının tespiti ve sorunların giderilmesi için uygun adımların atılmasıyla işletmelere gereksiz ve işlevi olmayan uygulamaların önüne geçme şansı doğurur. Bu çalışmada mobilya üretimi yapan bir işletmede iş akışları, yazılım desteği ile BPMN (Business Process Management Notation) ile haritalanarak mevcut durum ortaya konmuştur. Üretim ana ve alt süreç diyagramları detaylı şekilde CAMUNDA BPM programı yardımıyla gösterilmiştir. Süreçlerin yapılandırılmasında çok ölçütlü karar verme yöntemiyle en verimli süreç iyileştirme uygulaması seçimi yapılarak gelecek durum haritası ortaya konmuştur. İyileştirme sonuçlarının verimliliğe etkisi değerlendirilmiştir. Kullanıcı odaklı çalışma mantığı yeni düzenleme ile oluşturularak, hem fiziksel süreçlerin sanal üretim modelleri üzerinden izlenebilirliği hem de her türlü müdahalenin sanal ortamda yapılabilirliği sağlanmıştır.
Eşit olmayan alanlı dinamik tesis yerleşimi problemi için bir genetik algoritma yaklaşımı
Tesis yerleşim problemleri, çözümü zor problemler olmakla birlikte, çıktıları işletmelerin üretim süreçleri ve karlılıkları açısından önemlidir. Birim maliyeti; hammadde, enerji, işgücü gibi faktörlerin yanında, taşıma maliyetleri de etkilemektedir. Son yıllarda yaşanan rekabet etkisi ile müşteri taleplerine uygun maliyetle ve zamanında cevap vermek önem kazanmıştır. Bu nedenle, tesislerin; ürün, süreç, üretim teknolojisi, işgücü ve yönetim sistemlerindeki her türlü değişikliğe hızlı uyum sağlama gerekliliği doğmuştur. Tesis yerleşiminin, talep değişiklikleri ve bu değişikliklerin gerçekleştiği dönemler göz önüne alınarak, dinamik bir şekilde planlanması gerekmektedir. Talep değişikliğinin olmadığı durumlarda bile çözümü zor olan bu problemler, işin içine dinamiklik boyutu girdiğinde, daha da zorlaşmaktadır. Zor problemlerin çözümünde optimuma yakın sonuçlar veren meta-sezgisel yöntemler kullanılmaktadır. Çalışmada, bu yöntemlerden, tesis yerleşim problemleri için iyi sonuçlar verdiği bilinen genetik algoritmalar kullanılarak bir üretim işletmesinin bir bölümünde eşit olmayan alanlı iş istasyonlarının tesis yerleşimi, sabit bir yerleşim şekli üzerinde baştan ele alınmıştır. C# ile probleme özel bir program hazırlanmış olup, tesis için yerleşim planı önerisi alınmıştır. Elde edilen çözüm mevcut durum ile kıyaslandığında %39 oranında bir iyileşme sağlandığı görülmektedir.
Telekomünikasyon şebekelerinde oyun teorisi yaklaşımı
Yeni işletmecilerin tekel piyasasına girişi ile birlikte, oligopol piyasanınoluşturulmasına imkân sağlanmaktadır. Oligopol piyasaların en önemliözelliği, işletmecilerin diğer işletmecilerin stratejilerindenetkilenmesidir. Söz konusu etkileşimler ise oyun teorik yaklaşımlarınuygulanabilirliğini sağlamaktadır. Bu tezde oligopol piyasalardakullanılan modeller incelenmiş olup, Kartel ve Cournot çözümyöntemleri, telekomünikasyon sektöründe yerel şebekenin kullanımaaçılması konusunda uygulanmıştır. Geleneksel Cournot ve Kartelyöntemleri, tamsayılı doğrusal programlama ve amaç programlamamodelleri ile ifade edilmiş ve uygulanabilir tamsayılı sonuçlar eldeedilmiştir. Piyasada Kartel ya da Cournot yöntemlerine göre üretimhacminin belirlenmesi halinde, sosyal refah seviyesinin maksimizeedilebilmesi için, düzenleyici kuruluşun izlemesi gereken yöntemlerörnek bir uygulamada, oyun teorisi yaklaşımı çerçevesindeincelenmiştir. Örnek uygulamada kullanılan yöntem ve metodolojilerin,söz konusu problemlerin çözümünde, karar vericilere esneklik sağladığıve daha uygulanabilir sonuçlar ürettiği görülmüştür.
Sistem tercihinde analitik hiyerarşi modelinin Tapu Ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nde uygulaması
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü verileri vatandaşlar için ne kadarönemliyse, bu verileri altlık olarak kullanıp, kendi sorumluluklarındayürüttükleri işleri sayısal ortamda gerçekleştirecek birçok kurum ve kuruluşiçinde aynı önemi arz etmektedir. Fakat TKGM şu andaki mevcut sistemiyleverilerini diğer kurumlara açması imkânsızdır. Yukarıdaki amaçlaraulaşılmasının imkânsız olduğu düşünülmektedir. TKGM için mevcut sistem,TAKB S projesi ve Avrupa Modeli gibi alternatiflerin değerlendirilmesindeAnalitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemiyle hangi sistemin daha iyi olduğunakarar verilmesi amaçlanmıştır.Saaty tarafından 1970 yılında araştırılıp ve geliştirilen AHP, birden çokkriterin mevcut olduğu karmaşık problemlerin çözümünde kullanılıp, kararvericilerin; problemin ana hedefi, kriterleri, alt kriterler ve alternatifleriarasındaki ilişkiyi gösteren bir hiyerarşik yapıda modellemelerine olanak verenbir yöntemdir. AHP, karar hiyerarşisinin tanımlanabilmesi durumundakullanılan, kararı etkileyen faktörler açısından karar hiyerarşisinde bulunankararların yüzde dağılımlarını veren bir karar verme ve tahminleme yöntemiolarak tanımlanabilir.AHP, önceden tanımlanmış bir karşılaştırma skalası yardımıyla ilgili kararıetkileyen ana ve alt kriterler açısından karar noktalarının önem değerleriaçısından, birebir karşılaştırmalara dayanmaktadır. AHP, karar vericinin hemobjektif hem de subjektif düşüncelerini karar sürecine dahil edip, bilginin,deneyimin, kişinin düşüncelerini ve önsezilerini mantıksal bir şekildebirleştirebildiği bir yöntemdir. Çalışmada öncelikle, TKGM ait olarak beştemel kategoride (Sistem Performansı, Yapılan şin Kalitesi, ÇalışanMemnuniyeti, Vatandaş Memnuniyeti ve Fayda/Maliyet Analizi) bilgilerikullanılarak Hangi sistemin daha uygun olduğu belirlenmeye çalışılmıştır.Bunun belirlenebilmesi için yukarıda verilen beş ana kriter değerlendirilmiştir.
Üretim-dağıtım (lojistik) problemi için bir tavlama benzetimi algoritması
Lojistik; mal ve hizmet tedarikine yönelik planlama, organizasyon, nakliye veyönetim faaliyetlerinin bütünüdür. Lojistik kavramı 1960'lı yıllarda askerlik veendüstri yönetiminde ortaya çıkmıştır. Askeri alanda lojistik malzemeylebirlikte insanı da kapsayan bir destek unsuru olarak tanımlanmaktadır.Fonksiyonel tanımında ise; stok yönetimi, tedarik, üretim, bakım, ulaştırma,dağıtım, yerleşim konularının bileşimidir. Bu çalışmada üretim alanındabulunan işyerleri arasındaki dağıtım problemi lojistik problemi olarak elealınıp bir üretim-dağıtım-stok modeli geliştirilmiştir. Geliştirilen model sonyıllarda kullanımı yaygın olan sezgisel algoritmalardan ?Tavlama BenzetimiAlgoritması? ile pascal programlama dili kullanılarak çözülmüştür. Değişikbüyüklükteki problemler üzerinde yapılan denemelerle algoritmanın etkinliğibelirlenmiştir.Bilim Kodu : 906Anahtar Kelimeler : Lojistik, üretim-dağıtım problemleri, tavlama benzetimi.Sayfa Adedi : 130Tez Yöneticisi : Prof.Dr. Serpil Erol
Sürdürülebilir tedarik zincirlerinin modellenmesi ve analizi
Nowadays many companies started to collect and remanufacture used products to obtain economic and environmental benefits and comply with regulations. Product recovery is not always beneficial to all supply chain actors and appropriate policies are needed to be developed to increase its benefit. This thesis focuses on mainly two research questions. First, in which cases product recovery may be a beneficial option for a specific supply chain actor or for the entire supply chain? Second, how can we develop appropriate policies to maximize the profit of a specific supply chain actor or the profit of the entire supply chain? We investigate these questions in three phases of the thesis. In the first phase, we focus on a collection center which needs to decide on the acquisition fee and dispatching time in order to collect the right amount of used products and maximize its profit. In the second phase, we focus on different remanufacturing systems and investigate in which cases product recovery may be a beneficial option for a specific supply chain actor, i.e. for the manufacturer, remanufacturer or retailer. To this end, we develop policies for them to maximize their own profits. Finally, in the third phase, we focus on the entire supply chain and try to determine in which cases product recovery may be a beneficial option for the entire supply chain. Each phase of the study is supported by comprehensive numerical experiments and sensitivity analyses, which bring significant managerial insights regarding a supply chain actor or the entire supply chain. Keywords: Sustainability, Supply chain management, Product recovery
Araç rotalama problemleri için matematiksel modeller ve subgradyant temelli çözüm yaklaşımı
Bu tez kapsamında, literatürde yoğun çalışılan kapasite kısıtlı ve heterojen filolu araç rotalama problemleri incelenmiş ve bu problemlere yönelik yeni çözüm yaklaşımları önerilmiştir. Araç rotalama problemi tamsayı kısıtlarından dolayı NP-zor olarak nitelendirilen problem türünden olan, dışbükey olmayan ve türevlenemeyen bir kombinatoryal en iyileme problemidir. Önerilen çözüm yaklaşımları Kasımbeyli tarafından geliştirilen kısıtlı en iyileme problemlerinin dışbükeylik ve türevlenebilirlik koşullarını gerektirmeyen, genişletilmiş subgradyant yöntemine dayalıdır. Bu yöntem her iterasyonda bir alt problem oluşturur. Alt problemlerin çözümü için bu çalışmada, araç rotalama problemlerinde etkin bir metasezgisel yöntem olan genetik algoritma uygulanmıştır. Böylece, çözüm yöntemi, Genişletilmiş Subgradyant Algoritması ile genetik algoritmanın melezi şeklinde tasarlandığından, "Melez Subgradyant Yöntemi" olarak adlandırılmıştır. Bu çalışmada ayrıca, melez subgradyant yöntemi, heterojen filolu araç rotalama problemi için geliştirilen çok amaçlı matematiksel modelin çözümü ve irdelenmesi için de uygulanmıştır. Bu yöntem, kısıtların gevşetilmesi yaklaşımı ile birleştirilerek heterojen filolu araç rotalama probleminin çözümüne uygulanmış ve elde edilen çözümler karşılaştırılmıştır. Önerilen tüm çözüm yöntemlerinin performansları, literatürde yer alan test problemleri kullanılarak araştırılmış, elde edilen hesaplamalı sonuçlar analiz edilmiş ve gelecek çalışmalara ilişkin öneriler sunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Araç rotalama, Genetik algoritma, Heterojen filo, Genişletilmiş subgradyant
İnsan kaynakları yönetim süreçlerinde etkinlik analizi ve performans iyileştirme
Bu çalışmanın konusu Bursa ilinde faaliyet gösteren bir otomotiv yan sanayi firması çalışanlarına anket soruları uygulayarak işletmede çalışan personelin verimliliğine etki eden faktörlerin incelenmesi ve değerlendirilmesidir. Bu çerçevede çalışmanın amacı; firma çalışanlarının görüşleri doğrultusunda çalışan verimliliğinin İnsan kaynakları süreçlerinden hangilerine bağlı olarak değiştiğini tespit etmek ve yapılacak çalışmalarda düzenlenecek süreçleri tespit ederek veri sağlamaktır. Araştırmada; İnsan Kaynakları Süreçlerinden oryantasyon, eğitim süreci, ücret yönetimi, kariyer yönetimi ve çalışan verimliliği başlıkları altında çalışanlara sorular sorulmuştur. Araştırmada elde edilen veriler SPSS ve AMOS paket programları ile değerlendirilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde öncelikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılarak parametrelerin yani gözlenen değişkenlerin uygunluğu ve daha sonra modelin uygunluğu test edilmiştir. Çalışmanın uygulama kısmının ilk aşamasında Bursa ilinde faaliyet gösteren özel firmada çalışan 272 çalışana anket uygulanmıştır. Anket sorularını uygulama aşamasında firma yöneticileri ve çalışanlar tarafından KVKK'dan dolayı bazı zorluklar yaşanmıştır. Kısıtlamalar olmadan bu çalışma gerçekleştirilirse nasıl bir anket metodolojisi izleniri görebilmek için literatüre revize edilmiş bir anket çalışması önerilmiştir. İnsan kaynakları süreçlerinden oryantasyon, eğitim süreci, ücret yönetimi ve kariyer yönetiminin çalışan verimliliği üzerindeki etkisi teorik olarak açıklanmıştır. Bu kapsamda geliştirilen hipotezler yapısal eşitlik modeli ile analiz edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Doğrulayıcı Faktör Analizi, Yapısal Eşitlik Modeli, Verimlilik, İnsan Kaynakları Süreçleri
Trafik uygulamalarında veri analitiği ve optimizasyon
Ulaşım, toplumdaki tüm insanların vazgeçilmez ihtiyacıdır. Yaya ya da araç ile şehir içi ya da şehir dışı seyahat etmek, nüfus ve araç sayısı artışı sebebiyle gün geçtikçe zorlaşmaktadır. Ulaşım sebebiyle kaybedilen zamanın yol açtığı maddi ve manevi maliyet katlanılması güç bir hale gelmektedir. Trafik sıkışıklığı, ihlaller ve kazalar sebebiyle ortaya çıkan trafik stresi, birçok insanın iş ve ev yaşantısına da olumsuz bir zemin oluşturmaktadır; hatta trafik stresinin çalışanların verimliliğini düşürdüğü bile düşünülmektedir. Trafikte yaşanan zaman kaybı sebebiyle ortaya çıkan maliyetin boyutu ise oldukça yüksektir. Bu zararlardan korunmak ve şiddetlerini azaltmak için trafikte optimal rotaların seçilmesi, trafik darboğazlarının belirlenmesi, performans ölçümü, kaza analizi vb. konularda optimizasyon, simülasyon ve tahmin çalışmaları yapılmaktadır. Bu çalışmada trafik ile ilgili yaşanan sorunlar için veri analitiği temelli çalışmalar yapılmıştır. Çalışmada bir zaman serisi olarak ele alınan trafik akışının tahminlemesi için Yapay Sinir Ağı temelli özgün ve melez bir model önerilmiştir. Önerilen melez algoritma çok bilinen zaman serisi tahminleme yöntemleri ile karşılaştırıldığında oldukça başarılı tahminler elde edildiği görülmüştür. Bunun yanı sıra, Eskişehir'de yaşanan kazaların analizi yapılmış, olasılık dağılımları belirlenmiş ve kaza tahmini için veri madenciliği yöntemlerinden faydalanılmıştır. Tahminlerden ve elde edilen olasılık dağılımlarından faydalanarak, belirsiz ve dinamik olan trafik ağlarında en kısa süren rotayı çevrimdışı olarak belirlemek için Markov Karar Süreci temelli bir dinamik programlama yaklaşımı uygulanmıştır. Uygulanan bütünsel yaklaşım, üretilen problemler üzerinden test edildiğinde deterministik yaklaşıma göre daha iyi sonuçlar elde edilmiştir.
Kripto para fiyat değişimlerinin büyük veri araçları ile analizi
Tarih boyunca çoğu insanın en büyük problemlerinden biri, gelirlerinin giderlerini karşılamada yetersiz kalması olmuştur. Günümüzde insanlar daha fazla gelir elde etmek için farklı borsalarda alım-satım işlemleri yapmaktadırlar. Kripto paralar, alım-satım işlemleri için kullanılan metalardan bir tanesidir. Borsalarda alım-satım stratejileri belirlenirken temel ve teknik analiz yöntemleri kullanılmaktadır. Teknik analiz, geçmiş fiyat hareketleri incelenerek, gelecekteki fiyat değişimlerini tahmin etmeye çalışmak olarak açıklanabilir. Teknik analiz ile alım-satım stratejileri belirlenirken çok büyük verilerle karşılaşılmaktadır. Bu durum, verilerin analizini zorlaştırmakta ve uygulanacak stratejilerin hatalı olma olasılığını arttırmaktadır. Bu büyük verileri doğru analiz edemeyenler kripto para yatırımlarından büyük zararlarla karşılaşabilmektedirler. Kripto paraların yakın zamanda ortaya çıkması sebebiyle, kripto para fiyat değişimlerinin analizi hakkında çok fazla çalışma mevcut değildir. Bu çalışmada, en büyük piyasa değerine sahip 3 kripto paranın verileri kullanılmıştır. Bu kripto paralar sırasıyla Bitcoin, Ethereum ve XRP'dir. Bu kripto paraların fiyat değişimlerinin analizi için büyük veri analiz yöntemlerinden K En Yakın Komşu (KNN), Destek Vektör Regresyonu (DVR) ve Rastgele Orman (RO) algoritmaları kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, tahmini verilerin gerçek verilerle karşılaştırılması yapılmıştır. Karşılaştırma sonucunda tüm veri setlerinde en başarılı sonucu Destek Vektör Regresyonunun verdiği görülmüştür.
Talep tahmininde makine öğrenmesi ve zaman serileri temelli bir karar destek sistemi
Gerçek hayatı modelleyen bir tahmin uygulaması geliştirmek oldukça zor olabilir. Zaman serilerini modellemek ve onlar üzerinde tahmin yapmak, içlerinde barındırdıkları doğrusal ve doğrusal olmayan örüntüler nedeniyle karmaşık bir hal alabilir. Bu gibi durumlarda, farklı tekniklerin sahip oldukları mekanizmaları bir yerde birleştirdiği için, tekil modellere göre doğruluk açısından daha iyi sonuçlar elde etmek üzere hibrit modellerin kullanımı öne çıkmaktadır. Bu çalışmada, bir gerçek hayat tahmin problemi için doğrusal ve doğrusal olmayan yaklaşımların yanı sıra hibrit modelleri de model tabanında barındıran, model yönelimli bir web tabanlı karar destek sistemi geliştirilmiştir. Model tabanında yer alan ARIMA (Bütünleşik Otoregresif Hareketli Ortalama), LSTM (Uzun Kısa Vadeli Bellek Ağları) ve hibrit modelin performansları bitcoin değer tahmin örneği üzerinden gösterilmiştir. Ayrıca gerçek hayat uygulama problemi üzerinden oluşturulmuş örnek veri kümeleri için yöntemlerin performansları karşılaştırmalı olarak sunulmuş ve geliştirilen karar destek sisteminin bileşenleri detaylı olarak açıklanmıştır
Healthcare network design and inventory decisions for disaster management under uncertainty
Large-scale disasters have occurred in many parts of the world in recent years. A large number of victims suffer from these disasters. The survival of victims after the disaster is largely based on humanitarian assistance. Focusing on this humanitarian assistance, firstly, we consider healthcare location decisions for providing efficient service in a disaster situation and mobile hospitals can be utilized for this purpose. We introduce a network design model considering the location and re-location decisions of mobile hospitals using a two-stage stochastic programming model with various disaster scenarios. We apply our models to a real-life case study for an expected earthquake in Istanbul and extract several managerial insights. Numerical experiments demonstrate that mobile hospitals can provide significant improvements in healthcare service. Secondly, we aim to decide on the amount of relief aid material to procure before and after the disaster considering the budget limitations and focus on how to allocate the budget among different materials. For this purpose, we first develop single product models with and without budget constraints. Then, we build a two-stage stochastic model with budget constraints for the two-product case and determine its optimal solution. Then, we extend our analysis for multiple product cases and propose approximation algorithms. We compare the results of the models via detailed numerical studies and extract managerial insights for disaster preparedness. Finally, in the last part of this thesis, we focus on the multi-period stocking decisions in case of a disaster. We present a dynamic programming model to decide on the optimal stocking and ordering policy considering the budget limitations, random timings, quantities of donations, random demand for materials. The managers need to make a decision at any point in time considering the available budget and available stock at that time. Due to the dynamic nature of this system, the budget and the stock changes over time because of arriving donations and usage of materials during disasters. We develop dynamic programming models for this system and extract managerial insights through the solutions of these models.
Önce dağıt sonra topla milk-run problemi ve bir gerçek hayat uygulaması
Gün geçtikçe artan dünya nüfusu ve buna bağlı oluşan talep artışı sonucunda işletmeler daha fazla ürün üretmek zorundadır. Daha fazla ürün üretmek için işletmeler ya yatırım yapmakta ya da mevcut süreçlerini iyileştirmektedir. Yatırım yapmak her işletme için ideal bir çözüm yolu olmadığı için mevcut süreçlerin iyileştirilmesi gün geçtikçe önem kazanmaktadır. Aynı zamanda şirketler yalnızca kendi süreçlerini değil tedarikçilerinin ve müşterilerinin süreçlerini de iyileştirmek durumundadır. Yani tedarik zincirinin optimizasyonu, şirketlerin süreçlerinin iyileştirilmesi için gerekli olan bir durumdur. Tedarik zinciri içerisinde iyileştirilebilir en uygun süreç ise lojistiktir. Son zamanlarda yapılan çalışmalar da bunu desteklemektedir. Bu sebeple literatürde daha önce değinilmeyen Önce Dağıt Sonra Topla Milk-Run (ÖDSTM-R) problemi bu çalışmanın ana odak notası olmuştur. Bu çalışma kapsamında, TDM-R problem için karışık tam-sayılı matematiksel model entegrasyonu ele alınmıştır. Oluşturulan model ve yöntem süt ürünleri üretimi ve dağıtımı yapan bir işletme üzerinde test edilmiştir. Sonuçlara bakıldığında, önerilen yöntemin mevcut duruma göre oldukça iyi sonuçlar verdiği görülmüştür.
Sabit yerleşimli ana dağıtım üssü merkez rotalama ve ağ tasarımı için modeller
Dağıtım Üssü (ADÜ) ve talep merkezlerine ait serim tasarımı, ulaştırma ve lojistik yönetiminde karşılaşılan en önemli problemlerden birisidir. Bu serim tasarımına göre verilecek kararlar, araçların rotalarının ve açılacak ADÜ'lerin konumlarının belirlenmesidir. Literatürde bu iki problem genellikle ayrı olarak düşünülmüştür. Bu çalışmada ilk olarak literatürde yer alan her talep merkezi ve ADÜ çifti arasında bir aracın hizmet verme kısıtı gevşetilmiştir. ADÜ'lerin yerinin önceden bilindiği ve ADÜ olmayan her düğümün bir ADÜ'den hizmet aldığı varsayımıyla, literatürde ilk kez çalışılan "Tek Atamalı Sabit Yerleşimli ADÜ Merkez Rotalama Problemi" için matematiksel model önerisinde bulunulmuştur. Problemin amacı, talep merkezlerinin ADÜ'lere atanmasını ve her ADÜ için tüm kaynak-varış çiftleri arasındaki en büyük seyahat uzunluğunun en küçük olacak şekilde araç rotalarının belirlenmesidir. Modelin uygulanabilirliği bazı problem örnekleri için Türkiye veri seti üzerinde test edilmiştir. ADÜ yer seçimi literatüründe yer alan birçok çalışmada tam bağlantılı bir ADÜ tasarım ağı olduğu varsayılmaktadır. Gerçek hayattaki birçok uygulamada tam bağlantılı ADÜ tasarım ağına gerek olmadığı gözlenmiştir. Bu çalışmada ikinci olarak, ADÜ yer seçimi problemlerindeki tam bağlantılı ADÜ tasarım ağı varsayımı gevşetilmiş ve serim tasarımı buna göre yapılmıştır. ADÜ'lerin yerinin önceden bilindiği ve ADÜ olmayan her düğümün bir ADÜ'den hizmet aldığı varsayımıyla, literatürde ilk defa yer alacak "Tek Atamalı Sabit Yerleşimli ADÜ Merkez Rotalama ve Eksik Bağlantılı Ağ Tasarımı Problemi" ve bu problem için matematiksel model önerisinde bulunulmuştur. Önerilen modelin uygulanabilirliği bazı problem örnekleri için Türkiye veri seti üzerinde test edilmiştir.
Üretimde bakım planlama için bütünleşik bir model önerisi ve uygulama
Bütünleşik sistemlerle ilgili üretim planlamasında yeni yöntemler önermek veya halihazırda kullanılmakta olan yöntemleri geliştirmek, endüstri mühendisleri tarafından büyük ilgi görmektedir. Çoğu durumda, geliştirilen modeller bakım ve kalite kontrol parametrelerinin optimizasyon süreçlerini ayrı ayrı ele almaktır. Bununla birlikte, üretim planlama parametrelerini ve optimizasyon yöntemlerini daha iyi anlamak için hem bakım hem de kalite kontrolü aynı anda düşünülebilir ve bu da sektörün temel ihtiyaçlarını karşılayan bir modelle sonuçlanabilir. Bütünleşik bir optimizasyon modeli benimsenen ve geliştirmeye çalışılan bu tezde, bir üretim planlama problemini çözmek için sayısal bir örnek incelenmiştir. Tez kapsamında, biri minimum düzeltici bakım diğeri ise kusurlu önleyici bakım olmak üzere, iki tür bakım politikası (önleyici bakım ve onarıcı bakım), modeli geliştirmek için kullanılmıştır. Önerilen model, birim zaman başına toplam entegrasyon maliyetini azaltmak için numune büyüklüğü (n), örnekleme zaman aralığı (h), kontrol faktörü katsayısı (k) ve önleyici bakım zaman aralıkları (t_PM) olmak üzere dört farklı karar değişkeni kullanarak bir yöntem sunmaktadır. Önerilen modelin farklı model parametrelerinden ne kadar etkilendiğini incelemek için yapılan duyarlılık analizlerinin sonuçları da tartışılmıştır. Anahtar Sözcükler: Önleyici bakım, Kalite süreç politikası, Kalite kontrol, Bütünleşik model, Maliyet minimizasyonu.
Belirsizlik ortamında ekonomik sipariş miktarı üzerine bir çalışma
Üretim süreçlerinde karşılaşılan birçok belirsizlik karar almada ve süreç yönetiminde zorluklara sebep olmaktadır. Bu belirsizlikleri göz önünde bulunduran çözüm yaklaşımları akademik çalışmalarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu tez çalışmasında belirsizlik ortamı için geliştirilmiş bazı tahmin modelleri incelenmiş ve aralıklı gri sayılar ile ilişkilendirilmiş kusurlu ürün içeren EOQ modeli geliştirilmiştir. EOQ modelinde enküçük sipariş miktarının belirlenmesi en önemli noktadır. Enküçük sipariş miktarına etki eden parametrelerden sipariş verme maliyeti ve stokta tutma maliyeti, aralıklı gri sayı olarak modele dâhil edilmiştir. Enküçük sipariş miktarının belirlenmesinde kullanılan bir diğer parametre olan talep miktarı ise tahminleme sonucu elde edilmiştir. Talep değerinin tahminlemesi için, klasik yöntemlerden Hareketli Ortalamalar yöntemi, gri sistem teorisi kapsamında geliştirilmiş Rolling GM (1,1) modeli ve bulanık zaman serileri kapsamında geliştirilmiş Chen (1996), Chen (2002) tahmin yöntemleri incelenmiş ve karşılaştırılmıştır. Ortalama hata oranı yüzdesi enküçük tahmin modeli ile EOQ modeli için talep miktarı bir mobilya firması için belirlenmiştir. Toplam maliyet fonksiyonunu etkileyen parametreler aralıklı gri sayılar olarak ele alınmış, geleceğe yönelik maliyet tahmini yapılmıştır. Bu çalışmada, belirsizlik ortamında gelecek için alınacak kararlarda gri sistem teorisinin uygulanabilirliği gösterilmeye çalışılmıştır.
Tramvay kazalarının nedenleri ile sonuçları arasındaki ilişkilerin çok ölçütlü karar verme teknikleri ile belirlenmesi: Bir büyükşehir belediyesi uygulaması
Kent içi raylı sistemlerin geleneksel toplu taşıma araçlarına göre daha güvenli, dakik, konforlu, çevreci ve gürültüsüz olması gibi üstün yönleri bulunmaktadır. Gelişen ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de kent içi raylı sistemler gün geçtikçe daha çok tercih edilmektedir. Ancak karayolu araçlarının kaza nedenleri ve sonuçları arasındaki ilişkinin analiz edildiği birçok çalışma olmasına rağmen kent içi raylı sistem trafik kazaları için bu tarz çalışmalara pek rastlanılmamaktadır. Özellikle raylı sistem trafik kazalarının çok ölçütlü karar verme yöntemleri ile analiz edildiği çalışmalar yok denecek kadar azdır. Bu nedenle, bu tez çalışması kapsamında kent içi raylı sistemlerden birisi olan tramvaylar ele alınarak tramvay kazalarına neden olan ölçütler belirlenmiş ve bu ölçütlerin kaza sonuçları üzerine etkisi AHS ve TOPSIS yöntemleri ile incelenmiştir. Çalışma kapsamında tramvay sürücü kusurları, tramvay kusurları, diğer taşıtların kusurları, yolcu kusurları, yaya kusurları, yol kusurları ve çevresel kusurlar olmak üzere yedi ana ölçüt ve 38 alt ölçüt belirlenmiştir. Kaza sonuçları ise ölümlü kaza, yaralanmalı kaza ve maddi hasarlı kaza olmak üzere üçe ayrılmıştır. AHS yöntemi ile ölçütler ve seçenekler ağırlıklandırılmış ve en önemli ölçütün diğer taşıtların kusurları olduğu ve en büyük ağırlığa sahip seçeneğin maddi hasarlı kazalar olduğu görülmüştür. Seçenekler TOPSIS yöntemi ile sıralandığında ise AHS yöntemi ile aynı sıralama elde edilmiş ve ilk sırada maddi hasarlı kazalar, ikinci sırada yaralanmalı kazalar ve üçüncü sırada ölümlü kazalar olduğu tespit edilmiştir.
Tam zamanında üretim sistemlerinde karma modelli montaj hatları için yeni bir sıralama yöntemi
TAM ZAMANINDA ÜRET M S STEMLER NDEKARMA MODELL MONTAJ HATLARI Ç N YEN B R SIRALAMAYÖNTEM(Yüksek Lisans Tezi)Fatih Y Ğ TGAZ ÜN VERS TESFEN B L MLER ENST TÜSÜEylül 2006ÖZETBu tez kapsamında, tam zamanında üretimin olduğu montaj hatlarında karmaürünlerin sıralanması problemleri incelenmiştir. Ürün sıralama amaçlarından,parçaların kullanım oranlarını sabit tutmak bu tez için amaç olarak belirlenmişve bu amaç üzerine Miltenburg ve Sinnamon tarafından geliştirilen iki sezgiselyönteme alternatif yeni bir yöntem önerilmiştir.Literatürdeki iki sezgisel yöntem ve geliştirilen yeni yöntem, gerçek kullanımmiktarı ile ideal parça kullanım miktarı arasındaki farkı üretimin herseviyesinde minimize etmeye çalışmaktadır. Önerilen yöntem bu farkı minimizeederken iki aşama sonrasında sıralamaya girecek ürünü dikkate almaktadır. Budurum daha iyi sıralamaların oluşmasını sağlamaktadır.Bu tezde, farklı talep değerleri dikkate alınarak problem setleri oluşturulmuş veher üç yöntem için çözümler geliştirilerek sonuçlar değerlendirilmiştir.Bilim Kodu : 906.1.141Anahtar Kelimeler : Tam zamanında üretim, sıralama problemleri, karmaürünlü montaj hatlarıSayfa Adedi : 78Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Bilal TOKLU
Veri madenciliği ile diyabet hastalığı teşhisinde karma sınıflandırıcı algoritma önerilmesi ve karar destek sistemi geliştirilmesi
Diyabet, uzun dönemde insan vücudunda pek çok hasara sebep olmaktadır. Dünyada 463 milyon insanın diyabet hastalığına sahip olduğu tahmin edilmektedir. Diyabetli hastaların %50,1'i hastalığından habersiz bir şekilde yaşamına devam etmektedir. Diyabet hastalarını tamamen iyileştirebilen bir tedavinin olmadığı ve hastalığından habersiz çok sayıda insanın var olduğu düşünüldüğünde erken teşhisin büyük bir öneme sahip olduğu söylenebilir. Bu çalışmada hastalık teşhisi için veri madenciliği tekniklerinden birisi olan sınıflandırma algoritmalarından faydalanılmıştır. Veri setini en iyi temsil edebilecek değişkenlerin belirlenmesi amacıyla öznitelik seçimi yapılmıştır. Seçilen öznitelikler ile sınıflandırma algoritmalarının başarıları WEKA programında test edilmiştir. En iyi sonuç veren algoritmalardan Naive Bayes, yapay sinir ağları ve karar ağacı algoritmaları birlikte kullanılarak karma bir yöntem önerilmiştir. Sınıflandırma algoritmalarının çoğunluğun tahmin sonucu dikkate alınarak oluşturulan karma yöntemin sınıflandırma başarısının algoritmaların bireysel sınıflandırma başarılarından daha yüksek olduğu görülmüştür. Visual Studio programında C# programlama dili ile veri girişi yapılmasını kolaylaştıracak görsel bir arayüz tasarlanmıştır. Oluşturulan arayüz ile kullanıcı hekimlerin öğrenmek istedikleri sonuçları karmaşıklıklar olmadan görebilmeleri sağlanmıştır.
Sezgisel yöntemlerle k harmonik ortalama veri kümeleme eniyilemesi
SEZGİSEL YÖNTEMLERLE K HARMONİK ORTALAMA VERİKÜMELEME ENİYİLEME(Doktora Tezi)Alper ÜNLERGAZİ ÜNİVERSİTESİFEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜAralık 2006ÖZETVeri madenciliği ve vektör nicemleme alanlarındaki en önemli problemlerdenbirisi veri kümeleme problemidir. Veri kümeleme analizi temelde hiyerarşik vehiyerarşik olmayan veri kümeleme olarak ikiye ayrılmaktadır. Hiyerarşikolmayan veri kümelemede merkez tabanlı kümeleme en çok kullanılanyöntemdir ve merkez tabanlı kümelemenin temelini K-Ortalama kümelemealgoritması oluşturmaktadır. Kullanımı ve anlaşılması çok kolay bir algoritmaolmasına rağmen K-Ortalama algoritmasının ilk seçilen merkezlere duyarlılıkve yerel eniyi noktasına takılma gibi iki temel problemi vardır. Diğer birmerkez tabanlı kümeleme algoritması olarak önerilen K-Harmonik Ortalamakümeleme yöntemi ilk merkezlere karşı duyarlılık problemine çözüm olarakönerilmiştir. Ancak amaç fonksiyonunun birden fazla yerel en küçük noktayasahip olması nedeniyle yerel eniyiye takılma problemi halen devam etmektedir.Bu çalışmada K-Harmonik Ortalama veri kümelemede yerel eniyiyetakılmamak ve en iyiye yakın çözümler bulmak amacıyla sezgisel yöntemlergeliştirilmiştir. Tabu arama, tavlama benzetimi ve parçacık sürü en iyilemesigibi üç temel sezgisel yöntem ayrı ayrı K-Harmonik Ortalama kümelemealgoritması ile birleştirilerek melez yöntemler oluşturulmuştur (TABAKHO,TAVBEKHO, PARSEKHO).Yapılan test ve analiz çalışmalarında önerilen yöntemlerin diğer yöntemlerdendaha iyi çözümler ürettiği gözlemlenmiştir.Bilim Kodu : 906.1.148Anahtar Kelimeler :Veri kümeleme, K-Ortalama, Bulanık K-Ortalama, K-Harmonik Ortalama, tabu arama, tavlama benzetimi,Parçacık sürü en iyilemesiSayfa Adedi :132Tez Yöneticisi :Prof.Dr.Zülal GÜNGÖR
Kullanıcı merkezli ürün tasarımı için bütünleşik bir zeki model: Cep telefonları üzerine bir uygulama
ivKULLANICI MERKEZLİ ÜRÜN TASARIMI İÇİNBÜTÜNLEŞİK BİR ZEKİ MODEL: CEP TELEFONLARI ÜZERİNE BİRUYGULAMA(Doktora Tezi)Diyar AKAYGAZİ ÜNİVERSİTESİFEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜKasım 2006ÖZETKullanıcı merkezli tasarım, müşteri gözünde ürüne değer katan; ürünkullanılabilirliği, ürün görünümü, ürünün kullanıcının duygu ve hisbeklentilerini yansıtması gibi faktörleri dikkate alan ergonomi odaklı birürün geliştirme yaklaşımıdır. Performans ve duyusal (görünüm/etki)beklentiler, ürünlerin kullanıcı merkezli tasarımında dikkate alınan ikitemel kriterdir. Performans beklentilerinin analizi için standartyöntemler bulunmakla birlikte duyusal beklentilerin belirlenmesi içinhenüz kabul görmüş teknikler bulunmamaktadır. Duyusal beklentileriürün tasarımına yansıtmada önemli rol tasarımcıya düşmektedir.Tasarımcı çoğu zaman tasarıma kullanıcının üründen beklediğibeklentileri yansıtmaktan çok kendi his ve duygularını, fikirleriniyansıtmaktadır. Bu yaklaşım ise çoğu zaman ürünü başarıyaulaştıramamaktadır. Bu nedenle geleneksel tasarım proseslerinikullanarak, tasarımcıdan, kullanıcının duyusal beklentilerinikarşılayacak ürünler tasarlaması beklenmemelidir. Kullanıcılarınınsoyut, kalitatif görüş ve isteklerini tasarımcının anlayabileceği tasarımunsurlarına dönüştürecek tekniklerin kullanılması tasarımcının yeni vebaşarılı tasarımlar oluşturmasına yardımcı olacaktır. Bu tezvçalışmasının ana konusunu bu problem oluşturmaktadır. Probleminçözümü için, duyusal beklentilerle ürün tasarım parametreleriarasındaki ilişkileri tasarımcının anlayabileceği somut ve kantitatifbilgiye dönüştürecek bütünleşik bir model önerilmiştir. Önerilenyaklaşım ?Kullanıcı Merkezli Ürün Tasarımı için Bütünleşik bir ZekiModel? olarak adlandırılmıştır. Semantik Diferansiyel Ölçeği, Gri İlişkiselAnaliz, Çok Kriterli Grup Karar Verme ve Sinirsel-Bulanık Sınıflandırıcıyöntemleri önerilen modelin farklı aşamalarında kullanılmıştır. Önerilenmodel ile ilgili deneysel bir çalışma mobil telefon ürünü içingerçekleştirilmiştir. Modelin çalıştırılmasıyla, kullanıcının duyusalbeklentileri tasarımcının anlayabileceği, ?eğer öyle ise o halde?tipindeki bulanık kurallara dönüştürülmüştür. Bulanık kurallaryardımıyla, ürün tasarım parametreleriyle kullanıcı beklentileriarasındaki ilişki yapısı ortaya çıkarılmıştır.:Bilim Kodu 906.1.039:Anahtar Kelimeler Kullanıcı merkezli tasarım, semantikdiferansiyel ölçeği, gri ilişkisel analiz, çokkriterli grup karar verme, sinirsel-bulanıksınıflandırıcı: 143Sayfa Adedi: Prof. Dr. Mustafa KURTTez Yöneticisi
Çok ölçütlü bulanık MARCOS yöntemi ve tedarikçi seçimi üzerine bir uygulama
Günümüz şartlarında birçok firma yerel ve global olarak çok fazla tedarikçiye ulaşabilmekte ve bu durum karar verme sürecini olumsuz etkilemektedir. Makine seçimi gibi tek seferlik yapılan tedarikçi seçimlerinde yok satma, yatırım maliyetinin artması gibi geri dönülemez sonuçlarla karşılaşılabilmektedir. Bu nedenle tedarikçi seçimi analitik ve satın alma yönetimi yapısının bir arada çalıştığı bir süreçtir. Belirli süre içerisinde optimum tedarikçinin seçimi sürecinde tedarikçi ilişkileri, tedarikçiden beklenen özellikler gibi durumların süreç içerisinde karar ve stratejilerin belirlenmesinin yanı sıra potansiyel tedarikçilerinin analitik olarak değerlendirilmesi gereklidir. Analitik değerlendirme için probleme özgü deneyimli karar vericilerin seçimi, karar seviyesinin kontrolünün yanı sıra probleme özgü ölçütlerin seçilmesi gereklidir. Ölçütlere ve probleme uygun olarak analitik karar verme yapısının oluşturulması ve uygulanması gereklidir. Son zamanlarda yapılan çalışmalarda çok ölçütlü karar verme yöntemlerinin hibrit bir şekilde kullanılması sıklıkla karşılaşılmaktadır. Her geçen gün daha çok uygulamada yer eden AHP, ELECTRE, TOPSIS, PAPRIKA ve bunların bulanık türevleri gibi uygulamaların yanı sıra MARCOS gibi yöntemlerle de çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmada tedarikçi seçimi problemine ilişkin gerekli ölçütler belirlenmiş ve MARCOS yöntemi AHP ile bütünleştirilerek satın alınacak ideal makinenin seçimi için kullanılmış ve sonuçlar bulanık mantık çerçevesinde değerlendirilmiştir.
Esnek zaman pencereli araç rotalama problemi ve bir uygulama
ESNEK ZAMAN PENCEREL ARAÇ ROTALAMA PROBLEM VEB R UYGULAMA(Yüksek Lisans Tezi)Emrah AYDEM RGAZ ÜN VERS TESFEN B L MLER ENST TÜSÜEylül 2006ÖZETAraç rotalama maliyetleri, lojistik sistem içindeki taşıma ve dağıtımmaliyetlerinin önemli bir parçasıdır. Tipik araç rotalama problemininamacı, bir araç filosu için en küçük maliyetli rota kümesinitasarlamaktır. Her rota bir depodan üretilir ve talepleri bilinen birmüşteri kümesine hizmet sağladıktan sonra yine aynı depoda sonlanır.Zaman pencereli araç rotalama problemi ise, müşteri servisininbaşlayacağı en erken ve en geç zamanların bir zaman aralığı iletanımlandığı araç rotalama probleminin genelleştirilmiş bir halidir.Esnek zaman pencereli araç rotalama problemi (EZPARP) ise zamanpencerelerinin ceza değerleri ödenerek aşılabildiği zaman pencereliaraç rotalama probleminin bir çeşididir.Bu çalışmada esnek zaman pencereli araç rotalama problemi için biramaç programlama yaklaşımı ile tam zamanında üretim sistemiuygulayan 42 tedarikçili büyük bir otomotiv fabrikasınıntedarikçilerinden malzeme temin etmek için kullandığı araçlarınrotalanması üç farklı amacı sağlayacak şekilde EZARP olarak elealınmış ve önerilen amaç programlama yaklaşımı ile optimal sonuç eldeedilmiştir. Modelin amaçları; toplam işlem maliyetini en küçüklemek,tedarikçilerin zaman aralığı tercihlerini sağlamak, araç kapasitelerinineksik kullanımını önlemektir.Önerilen modeli çözmek için öncelikle mümkün rotaları bulan dahasonra bu rotalardan en iyiler kümesini seçen ?saymayı takip edenoptimizasyon yaklaşımı? sunulmuş ve uygulama problemi bu yöntem ileçözülmüştür. Mümkün rotaların üretilmesi ve üretilen rotalarınfiltrelenmesi için Visual Basic 6.0 programlama dili ile programkodlanmış ve elde edilen rotalar Lingo 8.0 optimizasyon yazılımınaaktarılarak optimal çözüm elde edilmiştir.Bu metodoloji kabul edilebilir hesaplama zamanında optimal sonuçvermektedir ve gerçek uygulamada orta büyüklükteki problemlerinçözümü için önerilmektedir.Otomotiv fabrikasının mevcut rotaları ve optimum rotalarkarşılaştırıldığında belirlenen üç amaca göre optimum rotalama ile%13,2 oranında iyileşme sağlayacağı gözlemlenmiştir.Bilim Kodu : 906.1.141Anahtar Kelimeler : Lojistik, araç rotalama problemi, zaman pencereleriSayfa Adedi : 68Tez Yöneticisi : Doç. Dr. Ertan GÜNER
Tam zamanlı karmaşık ürünlü montaj hattında çok amaçlı sıralama problemi ve bir uygulama
TAM ZAMANLI KARMAŞIK ÜRÜNLÜMONTAJ HATTINDA ÇOK AMAÇLISIRALAMA PROBLEM VE B R UYGULAMA(Yüksek Lisans Tezi)Salih Hakan AKÇINGAZ ÜN VERS TESFEN B L MLER ENST TÜSÜEylül 2006ÖZETBu tezde, tam zamanında üretimin olduğu montaj hatlarında karmaşıkürünlerin sıralanması problemi birden fazla amaç olduğu durum için elealınmıştır. Tez çalışmasında dikkate alınan amaçlar hazırlık sayısının vekullanım oranının en küçüklenmesidir. Literatür araştırmasındaproblemin çözümü ile ilgili yaklaşımları incelendi. Problemin çözümüiçin bir metasezgisel yaklaşım olan karınca kolonisi sezgiselikullanılmıştır.NP-zor tipindeki problemde hazırlık sayısını ve kullanım oranını enküçüklemek için karınca kolonisi sezgiseli uygulanırken gezgin satıcıprobleminden yararlanılmıştır. Problemin boyutsallaştırılması ile gezginsatıcı probleminin çözümünde izlenen yoldan faydalanılarak çözümlerüretilmiştir. Problemin boyutsallaştırılması aşamasında hazırlık zamanıve kullanım oranı amaçlarına farklı derecelerde ağırlık veren altı farklıstrateji(KKO1, KKO2, KKO3, KKO4, KKO5, KKO6) oluşturulmuştur.Ayrıca bu altı stratejinin kullanım oranı hesaplama yöntemindedeğişiklik yapılarak oluşturulan altı strateji(G-KKO1, G-KKO2, G-KKO3,G-KKO4, G-KKO5, G-KKO6) ve rastsal sıralama stratejileri de elealınmıştır.Karınca kolonisi sezgiseline göre Delphi programlama dili ile yapayzeka algoritmalarının program kodları oluşturulmuştur. Oluşturulanstratejilerin performanslarını ölçmek için endüstrideki bir problemeuygulaması gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla 450 dakikalık bir vardiyadaüç farklı ürün tipinden toplam 180 adet ürün üreten ve tam zamanındaüretim sistemine sahip montaj hattında montaj hattına girecek ürünsırasını belirleme problemi ele alınmıştır. Üretilen sonuçlar kullanımoranı ve CPU zamanı performans ölçütlerine göre mukayese edilmiştir.Performans ölçütlerine göre KKO1, KKO2, G-KKO1 ve G-KKO2stratejilerinin hem CPU zamanı hem kullanım oranı performansistatistikleri açısından diğer stratejilerden daha etkin sonuçlar eldeettiği gösterilmiştir.Bilim Kodu : 906.1.141Anahtar Kelimeler :Sıralama Problemleri, Sezgisel Algoritmalar, MontajaHattı, Tam Zamanında ÜretimSayfa Adedi : 51Tez Yöneticisi : Doç.Dr. Ertan GÜNER
Personel servisi rotalama probleminin optimizasyonu
Lojistik ve taşımacılık sektöründe karşılaşılan araç rotalama problemi yıllardır üzerinde çalışılan bir optimizasyon problemidir. Bu çalışma kapsamında incelenen Eskişehir Organize Sanayi Bölgesinde faaliyet yürüten bir işletmenin personel servislerinin rotalanması problemi, araç rotalama probleminin alt dallarından olan açık uçlu araç rotalama problemi, kapasite kısıtlı araç rotalama problemi ve heterojen filolu araç rotalama problemi türlerinin üçünü de kapsamaktadır. Bu çalışmada ele alınan problem, hem işletme açısından maliyeti enküçüklemek, hem de personel açısından kullanıcı tercihlerini de göz önüne alarak tur dengelemesi yapacak bir şekilde personelin servislerde geçirdiği enbüyük süreyi enküçüklemek olarak çok amaçlı incelenmiştir. Problemin çözümü için önerilen çok amaçlı karma tamsayılı matematiksel model, problemin küçük bir veri grubu için GAMS yazılımı kullanılarak çözülmüş, daha sonra problemin tamamını çözebilmek için önce kümele - sonra rotala yöntemi uygulanmıştır. Yeni rotalar, mevcut rotalar ile karşılaştırılıp sonuçlar yorumlanmıştır.
Deney tasarımı ve çok kriterli karar verme yöntemleri kullanılarak plastik enjeksiyon çevrim süresinin optimizasyonu
Optimizasyon, bir sistemde bulunan kaynakların (zaman, maliyet, işgücü, kapasite vs.) en verimli şekilde kullanarak belirlenen hedefin en iyilenmesi için uygulanması gereken işlem veya metotların bütünüdür. Deney tasarımı, süreç girdilerinde yapılan değişikliklerin, süreç çıktısı üzerinde etkisinin analiz edilme yöntemidir. Sistemde var olan faktörlerin, çıktı üzerinde etkilerinin hangi boyutlarda olduğunu en az deney sayısıyla bulmaya yarayan etkin bir yöntemdir. Çok kriterli karar verme yöntemleri ise, karar sürecini belirlenen kriterlere göre modelleyerek, karar verme sürecinde elde edilecek faydayı en iyileyecek şekilde analiz etme çalışması bütünüdür. Birden fazla kriter altında, çok sayıda alternatif arasından karar verici için en faydalı olanının seçilmesi durumunda başvurulan bir yöntemdir. Bu çalışmada, plastik enjeksiyon sektöründe en yaygın yöntem olarak kullanılan kalıplama yöntemi ile gerçekleştirilen üretim prosesinin çevrimini en aza indirgeme konusu altı sigma yaklaşımı ile ele alınmıştır. Problemin çözümünde ilk olarak, çalışma yapılacak kalıbın seçimi çok kriterli karar verme yöntemleriyle belirlenmiştir. İkinci aşamada ise kesirli faktöriyel tasarım yöntemi ile deneyler tasarlanmış ve analiz edilmiştir. Çevrim süresini en azlayacak faktörler ve seviyeleri belirlenmiştir. Son bölümde ise belirlenen kalıp ve yapılan optimizasyon işlemleri ile birlikte geçmiş ve şimdiki durum karşılaştırılmıştır.
İhale sözleşmelerinde proje kapsamında maliyet analizi
ivHALE SÖZLEŞMELER NDE PROJE KAPSAMINDA MAL YET ANAL Z(Yüksek Lisans Tezi)Ahmet ALTUNBAYGAZ ÜN VERS TESFEN B L MLER ENST TÜSÜEylül 2006ÖZETSözleşme fiyatlandırmada idareler, fiyat analizi ve maliyet analizi olmak üzereiki yöntem uygulamaktadırlar. Özellikle rekabetin yetersiz olduğu durumlarda,teklif edilen fiyatlara ilişkin satıcılar tarafından bildirilen maliyet ve kârbilgilerini inceleyerek proje fiyatını oluşturan makul maliyetler ve kârınbelirlenmesi için maliyet analizi icra edilir.Türkiye'deki mevcut uygulamalara baktığımızda ihale konusu bir projemaliyetinde sadece direkt ilk madde ve malzeme maliyetleri veya sadece direktişçilik maliyetine kabataslak bakılarak toplam proje maliyetine karar verenoldukça yaygın yaklaşımların olduğunu söyleyebiliriz.Proje kapsamında maliyet analizinde, ihaleye katılacak firmanın/firmalarınsunacakları maliyet teklifi, teklifte yer alması muhtemel direkt ilk madde vemalzeme maliyeti, direkt işçilik maliyeti, diğer direkt maliyetler, endirektmaliyetler (genel üretim giderleri ve genel işletme ve yönetim giderleri), projekapsamında yararlanılacak tesislerin amortisman maliyetleri ve kâr/kazançtutarı maliyet grupları başlıkları altında incelenmiştirTesislerin amortisman maliyetinin değerlendirilmesi için tesislerin yıpranmapayını ve kapital maliyetini içeren bir yaklaşımın uygulanması önerilmiştir.vKâr/kazanç tutarının değerlendirilmesi için, bakım ve/veya onarım, yapı(inşaat) ve maliyet artı teşvik edici kâr oranı haricindeki sözleşmelerde NasaYaklaşımı'nın kullanımı önerilmiştir.Maliyet analizinin tutarlılığı, analiz için kullanılan verilerin, doğruluğuna vetutarlılığına bağlıdır. Dolayısıyla belli sapmaları içermesi normal olacaktır.Maliyet analizinin, tüm durumlara uygulanabilen standart bir formatı yoktur.Analizcinin ihtiyaçlarına ve projenin yapısına göre düzenlenir.Bilim Kodu : 906.1.095Anahtar Kelimeler : Matematiksel analizSayfa Adedi : 133Tez Yöneticisi : Dr. Erol ŞAH N
Elektronik ürünlerin kullanılabilirliğinin çok amaçlı karar verme yöntemiyle değerlendirilmesi
ELEKTRONİK ÜRÜNLERİN KULLANILABİLİRLİĞİNİNÇOK AMAÇLI KARAR VERME YÖNTEMİYLEDEĞERLENDİRİLMESİ(Yüksek Lisans Tezi)Fatih GAVGACIGAZİ ÜNİVERSİTESİFEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜKasım 2006ÖZETHer geçen gün ağırlaşan rekabet koşulları firmalar için müşteri odaklı üretimyapmayı zorunlu kılmıştır. Üretim yapan firmalar, ürettikleri ürünlerin iyiçalışmasını, tüketici ihtiyaçlarını karşılamasını, kolay kullanıma sahip olmasınıkısaca kullanılabilir olmasını sağlamak durumundadırlar.Bu tez çalışmanın amacı kullanılabilirlik kavramını açıklayarak elektronikürünlerin kullanılabilirliklerinin çok amaçlı karar verme yöntemiyledeğerlendirilmesi konusunda literatüre katkıda bulunmaktır.Çalışma kapsamında kullanılabilirlik kavramı ve çok amaçlı karar vermeyöntemlerinden birisi olan bulanık TOPSIS yöntemi detaylı olarak incelenmişve uygulanma bölümünde son zamanlarda kullanımı hızla yaygınlaşan vepiyasada çok farklı şekil ve özelliklerde karşımıza çıkan mp3 çalarlardanseçilen bir grup kullanılabilirlik açısından değerlendirilmiştir. Değerlendirmeyöntemi olarak çalışma kapsamında incelenen bulanık TOPSIS yöntemikullanılmıştır.Yapılan uygulama sonucunda odak grup çalışması neticesinde belirlenmiş olankriterlere göre alternatif mp3 çalarlar değerlendirilmiş ve gerek tasarım, gerekkullanım kolaylığı gerekse teknik özellikler bakımından kullanıcı beklentilerinien iyi şekilde karşılayan mp3 çalar, kullanılabilirlik bakımından alternatiflerarasında en iyi ürün olarak belirlenmiştir. Ayrıca çalışmanın sonucundabundan sonraki dönemlerde kullanıcı beklenti ve görüşlerini dikkate almayanve tasarımlarında kullanıcı merkezli tasarım gerçekleştirmeyen firmalarınpazarda diğer firmalarla rekabet etme şanslarının çok düşük olacağı hususuvurgulanmıştır.Bilim Kodu : 906.1.309Anahtar Kelimeler : Kullanılabilirlik, Bulanıklık, TOPSISSayfa Adedi : 69Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Mustafa KURT