Department of Agricultural Sciences

Determination, evaluation, and additive detection of imported wheat flour and comparison with produced local flour

The study was conducted on March 27, 2022, to examine and evaluate 12 types of imported flour from several countries and compare it with local flour (from governmental mills) in Anbar province, Iraq. The findings revealed that the F8 type had the highest average score (91.40), while the F11 type recorded the lowest average score (85.37). The results also indicated significant differences between the types in terms of protein content, where the F7 type had the highest average score (14.06) and the F5 type had the lowest average protein content (11.23). As for the moisture content, the results indicated significant differences between the types, where the F1, F7, and F10 types had the highest average scores (12.83, 12.96, and 13.06, respectively) and the F6 type had the lowest average score (10.96). The F5 type had the highest average score (99.83) in terms of flour permeability through the sieve (8XX), while the F11 type recorded the lowest level of permeability (66.46). The F11 type had the highest average ash content (1.80), while the F8 type had the lowest average score (0.58). The results of the examination of additives and bleaching agents showed the presence of the compound (Azodi Carbon Amide) in types F3, F5, F6, and F7. Additionally, types F2, F4, F8, F9, and F10 were found to contain the compound (Benzoyl Peroxid). The compound (Potassium Bromate) was found in type F1, while the compound (Calcium Peroxide) was found in type F12. The study revealed significant differences in sensory evaluation attributes of the produced loaf bread. The results of the analysis showed that the F7 treatment had the highest mean score (9.80) for crust color, while the lowest mean score (7.70) was recorded for the F6 treatment. No significant differences were recorded for crumb texture uniformity among the treatments. However, there were significant differences in crumb tenderness between the different types of bread. F1 treatment had the highest mean score (9.50), while F9 treatment had the lowest mean score (8.20). For crumb color, the analysis indicated clear and significant differences among the treatments. F6 and F7 treatments had the highest mean score (9.60), while F3 and F9 treatments had the lowest mean score (8.30). Regarding crumb structure, the F10 treatment had the highest mean score (9.20), while the F4 treatment had the lowest mean score (7.80). The results of the taste and flavor examination showed that the F7 treatment had the highest mean score (18.80), while the F4 and F5 treatments had the lowest mean score (16.70 and 17, respectively).

Laboratory and field studies about effectiveness of some systemic insecticides against date palm tree borers (Rhinoceros beetle), oryctes sp. (Coleoptera: Scarabaeidae)

The purpose of this study was to find out how well three second-generation neuro-active insecticides from the Neonicotinoids class work at getting rid of pests that are palm rhinoceroses (genus Oryctes) and what the best way is to use them. Three neuro-active insecticides from the class Neonoctoniods were selected: Mospilan (Acetamiprid 20%), Tiam WG (25%), and Radical (Imidacloprid 20%). Laboratory tests were carried out in the laboratories of the Al-Nahrain University/Faculty of Biotechnology, and field tests were carried out in the palm groves south of Baghdad during 2021 and 2022. Laboratory tests were carried out in two ways, one of which was direct spraying of the larvae, and the second was larval-food treatment. As for the field tests, they were implemented in three diverse ways. The first is direct spraying on the top of the palm tree, injecting it into the trunk, and watering through the soil. The laboratory tests involved the combination of pesticides with water at different concentrations. Specifically, Mospilan was mixed at concentrations of 0.5 g/liter and 1 g/liter of water. Tiam was mixed at concentrations of 0.3 g/liter and 0.6 g/liter of water. Lastly, Radical was mixed at concentrations of 0.38 ml/liter and 0.76 ml/liter of water for direct spraying of larvae and larval-food treatment, respectively. In field tests, the following concentrations were used: Mospilan, two treatments for direct spraying on the palm tree (one with a lower concentration and the other with a higher concentration): five liters of solution per palm tree with a concentration of 0.5 g/liter (lower concentration) and 1 g/liter (higher concentration). Tiam: 0.3 g/L and 0.6 g/L; Radical: 0.38 ml/L and 0.76 ml/L. As for the tree trunk injection experiments, the following concentrations and quantities were used: Mospilan, 20 ml of solution with a concentration of 1 g/ 2 ml of water per palm tree, and 20 ml of solution with a concentration of 1 g/ 3 ml of water per palm tree. For Radical, 20 ml of solution was used for every tree with a concentration of 1 ml/1.5 ml of water. For watering-through soil experiments, the following concentrations were used: Mospilan 50 liters per palm tree with a concentration of 1 g/L water; Tiam 50 liters per palm tree with a concentration of 1 ml/3.8 L water. In laboratory experiments, only the number of dead larvae was counted. But for field experiments, both dead and alive larvae were counted. Lab results showed that all three pesticides tested were effective when used either by direct spraying on larvae or when treating food, with an effectiveness range of 96%–100% for both lower and higher concentrations. However, a significant difference was observed in the duration it took for the larvae to start dying when treated with different concentrations, where the death of larvae treated with lower concentrations of pesticides started after 12 days compared to only 2 days for larvae treated with higher concentrations of pesticides. When used in direct spraying on top of palm trees in field experiments, pesticides demonstrated no efficacy because the proportion of dead and alive larvae was similar across all treatments, including the comparison treatment. No discernible impact on the insect was seen when larger doses of pesticides were employed, resembling the results obtained with lower concentrations and control treatments. The corrected killing values for Radical, Tiam, and Mospilan were 0.34%, 3.7%, and 5.2% respectively.. When higher concentrations were used, the corrected killing values were 3.7%, 4.6%, and 8.5%, respectively. As for trunk injection and soil watering experiments, both Mospilan and Tiam showed high efficiency in killing the larvae in trunk injection experiments, with a corrected value of 91.7% and 100%, respectively. And a corrected value of 90.1% and 100% in soil watering experiments for Mospilan and Tiam, respectively. Radical showed low efficiency when compared to the other two pesticides in both injection treatments and soil watering treatments, with an effectiveness of 64% and 65.4%, respectively.

Zenginleştirilmiş çevre şartlarının beç tavuğunda büyüme dönemi davranış, performans ile kesim ve et kalite özelliklerine etkisi

Bu tez çalışmada beç tavuklarına kapalı yetiştirme şartlarında uygulanan çevresel zenginleştirme uygulamalarının büyüme performansı, kesim özellikleri, et kalite özellikleri ile bazı davranış özelliklerine etkilerinin ortaya koyulması amaçlanmıştır. Çalışma, Yozgat Bozok Üniversitesi BOZOKTUAM Yerköy Hayvancılık işletmesinde yürütülmüş olup, hayvan materyalini 200 adet günlük yaşta beç tavuğu oluşturmuştur. Bu çalışmada, çevresel zenginleştirme uygulanan ve çevresel zenginleştirme uygulanmayan iki farklı muamele grubu oluşturulmuştur. Beç tavukları her iki muamele grubunda da altlıklı yerde yetiştirme sisteminde üretilmişlerdir. Her muamele grubu 5 tekerrürden oluşmaktadır. Çevresel zenginleştirme grubunda tüneme tahtaları, yerde taş materyalleri ve yeşillik yemliği objeleri yer almıştır. Beç tavukları çıkıştan itibaren muamele gruplarına rastgele seçilerek ayrılmış, 13 haftalık kesim yaşına kadar aynı ortamda büyütülmüşlerdir. Çevresel zenginleştirme uygulanan yetiştirmede daha düşük kesim yaşı canlı ağırlığı tespit edilmiştir (Yemden yararlanma oranı (YYO) 10 ve 12. haftada kontrol grubunda daha iyi belirlenmiştir. Kesim ağırlığı, sıcak ve soğuk karkas ağırlığı çevresel zenginleştirme uygulanan grupta daha düşük bulunmuştur. Çevresel zenginleştirme uygulanan beç tavuklarında daha yüksek eşinme, koşma, yem yeme ve su içme, kabarma ve kanat çırpma ile tüy temizleme davranışı belirlenmiştir. Tüy gagalama davranışı ve yatma davranışı ise çevresel zenginleştirme uygulanmayan (kontrol grubu) beç tavuklarında daha yüksek bulunmuştur. Beç tavuklarında çevresel zenginleştirme uygulamalarının özellikle davranışlar üzerinde etkili olduğu görülmüştür.

Horozlarda (atak-S) zenginleştirilmiş çevrenin performans, davranış ve vücut kusurları üzerine etkisi

Bu çalışmada ülkemizde yumurta üretiminde günden güne kullanımı artan yerli ATAK-S yumurtacı genotipinin horozlarında, kapalı sistem yetiştirmede yaygın olarak kullanılan altlıklı yetiştirme sisteminde çevresel zenginleştirmenin performans, davranış özellikleri, vücut kusurları, kesim, karkas ve et kalite özelliklerine etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmada materyal olarak son yıllarda hem ülke içinde hem de yurtdışı ihracatı ile tanınırlığı artan yavaş gelişme özelliğine sahip yumurtacı bir genotip olan ATAK-S kullanılmıştır. Yozgat Bozok Üniversitesi BOZOKTUAM Yerköy Hayvancılık işletmesinde bulunan üretim kümesinde günlük yaşta 200 adet erkek civciv kullanılan çalışmada 2 farklı muamele grubu (çevresel zenginleştirme uygulanan ve çevresel zenginleştirme uygulanmayan altlıklı sistemlerde yetiştirme) ve her grupta da 4 tekerrür bulunmaktadır. Her tekerrür 6.25 m2 (2.5 m x 2.5 m) taban alanına sahip tel örgülü bölmelerden oluşmaktadır. Yine her tekerrüre 25 horoz (4 horoz/m2) yerleştirilmiştir. Çalışmada horozlar 7. haftaya kadar kapalı sistemde beraber yetiştirilmiştir. Bu hafta muamele gruplarına ayrılan horozlar, 13. haftaya kadar büyütülmüş, veriler alınmış ve kesime sevk edilmiştir. Çalışmada çevresel zenginleştirme uygulanan gruplarda göğüs ve but eti L* değeri daha yüksek, göğüs eti a* değeri ise daha düşük bulunmuştur. Zenginleştirme uygulanan gruplarda but eti pHu değeri daha düşük, pişirme kaybı değeri ise daha yüksektir. Davranış özellikleri açısından çevresel zenginleştirme uygulanan grupta daha iyi dağılım, daha yüksek eşinme, yem ve su arama, tüy kabartma ve tüy temizleme davranışı tespit edilmiştir. Vücut kusurlarından göğüs tüy skoru çevresel zenginleştirme grubunda daha iyi bulunmuştur. ATAK-S horozlarında çevresel zenginleştirme uygulamalarının genel olarak davranış özellikleri üzerinde etkili olduğu görülmüştür.

Duman solüsyonu ile priming edilmiş baklagil karışımlarının hidroponik ortamda ot verimi ve kalitesi

Çalışma, yaygın fiği (Vicia sativa L.), yem bezelyesi (Pisum sativum spp. arvense L.) ve mürdümük (Lathyrus sativus L.) tohumlarında duman solüsyonu ile priming işleminin hidroponik ortamda ot verimi ve kalitesi üzerine etkisini incelemek amacı ile yürütülmüştür. Bu amaçla hasat atıkları (fındık ve haşhaş) kullanılarak iki farklı duman solüsyonu hazırlanmıştır. Çalışmada baklagil tohumları ikili karışımlar halinde 4 farklı tohum oranında (100:0, 75:25, 50:50, 25:75) ve üç türün eşit oranda karıştırıldığı oran ile toplamda 13 işlem oluşturulmuştur. Karışımlara kontrol olarak saf su ve her bir duman solüsyonunun %1 ve %10'luk oranları ile 18 saat 22 ºC' de priming uygulanmıştır.Priming sonrası hidroponik kaplara alınan tohumlar iklim odasında 8 gün çimlenmeye bırakılmıştır. Hasat edilen örneklerde kuru ağırlık, ADF, NDF, ham protein oranı ve mineral madde (Ca, Mg, K ve P) içerikleri incelenmiştir.Çalışma sonucunda kullanılan baklagil tohumlarının hidroponik ortamda başarılı bir şekilde yetiştirilebileceği belirlenmiştir. Genel anlamda, her iki duman solüsyonu da ADF, NDF, ham proteinoranı, mineral madde içeriğini teşvik ederek hidroponik sistemde yem kalitesini iyileştirmiştir. Ayrıca hidroponik sistemin olumsuz yönü olan kuru madde kaybı duman solüsyonu ile priming uygulanan işlemlerde daha düşük olmuştur. Elde edilen verilere göre, duman solüsyonu bakımından fındık solüsyonu, konsantrasyon bakımından %1, karışım oranları bakımından ise mürdümüğün yüksek oranda bulunduğu karışımlar verim ve kalite bakımından daha ön plana çıkmıştır.

Yozgat koşullarında yem bezelyesi ve Macar fiği ile tritikale ikili karışımlarında ot ve silaj kalitesinin belirlenmesi

Çalışma farklı oranlarında macar fiği (Vicia pannonica Crantz.), yem bezelyesi (Pisum sativum L.) ile tiritikalenin (X triticosecale Wittmack.) karışımlarından hazırlanan silajlarda kalitenin belirlenmesi amacıyla planlanmıştır. Bu amaçla planlanan çalışma Yozgat Bozok Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Merkezi arazisinde 2021-2022 vejetasyon döneminde yürütülmüştür. Ekim işlemi her baklagil için 4 farklı oranda (%80MF-YB+%20T, %60MF-YB+%40T, %40MF-YB+%60T, %20MF-YB+%80T) ve yalın olarak ekim ayı içerisinde yapılmıştır. Deneme Tesadüf Blokları deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Hasat yalın tahıllar ve karışımlarda tahıllar süt olum, yalın baklagillerde ise çiçeklenme döneminde yapılmıştır. Silaj için hasat edilen bitkiler 1 kg'lık kavanozlara hava almayacak şekilde sıkıştırılarak 25±2 oC'de 45 gün süre ile muhafaza edilmiştir. Silaj örneklerinde; pH, flieg puanı, kuru madde, ham protein, laktik asit, asetik asit, bütirik asit, potasyum (K), fosfor (P), kalsiyum (Ca), magnezyum (Mg), demir (Fe), içerikleri belirlenecektir. Sunulan projede organik asitlerin (laktik, asetik ve bütirik asit) analizi, Yozgat Bozok Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi bünyesinde bulunan HPLC (yüksek performanslı sıvı kromatografi) cihazında hizmet alımı ile gerçekleştirilecektir. Sonuç olarak elde edilen veriler; farklı bitki gruplarından farklı oranlarda hazırlanan silajların hem fiziksel hem de kimyasal kaliteleri ortaya konulacaktır. Ayrıca organik asitler kuru madde ve protein oluşumunu artırması ve mikrobiyal aktivitelerin oluşumunu engellemesi ile doğrudan ilişkili olması hazırlanan yalın ve karışım silajlarında bu özellikler üzerine olan etkileri saptanabilecektir.

Greenmetric kapsamında yeşil kampüs alanlarının planlaması ve tasarımı üzerine bir master plan çalışması; Yozgat Bozok Üniversitesi merkez kampüsü örneği

DSürdürülebilirlik, doğal kaynakların korunmasında, zarar gören ekosistemin iyileştirilmesinde, enerjinin korunarak verimliliğin sağlanmasında, sosyal ve ekonomik refahın oluşumunda ve ayrıca sosyal katılımın sağlanmasında önemlidir. Sürdürülebilir ve yeşil kampüslerin oluşturulmasında ise üniversitelere yol gösterici olarak birçok kılavuzlar ve raporlar mevcuttur. Bu kılavuzlardan en yaygın kullanılanı 2010 yılında Endonezya Üniversitesi tarafından başlatılan UI GreenMetric'tir. Dünya Üniversite Sıralaması, yeşil kampüs ve çevresel sürdürülebilirlik konusuna dayalı olarak hazırlanan bir sıralama sistemidir. Dünya üniversitelerinin ortak sorunu olan iklim değişikliği ile mücadele etmekte birlik ve beraberlik gerektiği düşünülerek kurulmuş bir sistemdir. Bu tez kapsamında UI GreenMetric kriterleri kullanılarak, Yozgat Bozok Üniversitesi'nin değişen dünyaya karşı koruyucu önlemler alması hedeflenmiştir. UI GreenMetric değerlendirmesi sonucunda, sürdürülebilir bir kampüs için yapılacak planlama ve tasarımlarda, karbon ayak izi ve iklim değişikliğinin azaltılması, yağmur suyu yönetimi, atık suların geri kazanılması, katı atıkların geri dönüştürülmesi, kampüs açık-yeşil alanların nitelikleri ve miktarları gibi konuların önemli olduğu görülmüştür. Sonuç olarak, Yozgat Bozok Üniversitesi kampüsünün UI GreenMetric sistemi referans alınarak yapılan kampüs planlaması ile uluslararası dünya sıralamasına etkin olması hedeflenmiş ve değerlendirme sonucunda sürdürülebilir, yeşil kampüs olmasına katkı sağlaması için peyzaj master planı oluşturulmuştur.

COVID-19 salgın döneminin küçükbaş hayvancılığa etkileri: Yozgat ili örneği

Bu çalışmada Covid-19 salgın döneminin, Yozgat ilinde küçükbaş hayvancılık yapan işletmelere olan etkilerinin ortaya konulması, yetiştiricilerin karşılaştıkları sorunlar ve bu sorunlara çözüm önerileri getirmeyi amaçlanmıştır. Çalışmanın materyalini Yozgat iline küçükbaş hayvan yetiştiriciliği yapan 200 işletmeden elde edilen anket verileri oluşturmuştur. Çalışmada Covid-19 salgın döneminin; işletmelerin arazi kullanımı, hayvancılık faaliyetlerine devam etme durumu, üretim yapma amacı, bitkisel üretim ve hayvansal üretimi bir arada yapma özellikleri, işletmedeki hayvan sayısı ve çoban durumu ile hayvanların meraya çıkışı, kaba ve kesif yem temini ve kullanımı ile ek yemleme durumu üzerine etkisi önemli bulunmuştur. Yetiştiriciler yaşanan belirsizliklerin yanı sıra bu süreçte uygulanan karantina ve kısıtlama süreçlerinden olumsuz etkilenmiştir. Özellikle meraların kullanımında karşılaşılan problemler ile yemlerin temin edilmesinde yaşanan aksaklıklar, ürünlerin fiyat politikalarında meydana gelen hızlı değişimler ve maaliyetlerin artmasından olumsuz etkilenmiştir. Covid-19 salgın döneminde karşılaşılan sorunlara bakıldığında ilk sırada pazarlamanın aksaması, alıcıya ulaşamama, kayıt, küpeleme işlemlerinde meydana gelen aksaklıklar gelirken; ikinci sırada teknik personele ulaşmada ve ulaşımda yaşanan aksamalar ve üçüncü sırada ise ekonomik belirsizlik, desteklemelerin alınamaması, veterinerlik hizmetlerine ulaşamama gelmektedir. Sonuç olarak Covid-19 salgın döneminin Yozgat ilinde küçükbaş hayvan yetiştiriciliği yapan işletmeler üzerinde genel olarak önemli bir etkiye sahip olduğunu görülmektedir.

Derin öğrenme ve geleneksel makine öğrenme teknikleri kullanılarak manda yüz tanıma modellerinin geliştirilmesi

Bu çalışmada büyükbaş hayvanlarda geleneksel kimliklendirme yöntemlerine alternatif olarak; yapay zekâ destekli otomatik bir yüz tanıma sistemi örneği geliştirilmiştir. Kullanılan modellerin eğitimi için oluşturulan veri setinde Yozgat iline bağlı bir işletmede bulunan sekiz mandaya ait yüz görüntüleri kullanılmıştır. Görüntüler farklı açılardan çekilerek ham veri seti oluşturulmuştur. Ham veri seti, literatürde geçerli, yaygın olarak kullanılan bazı veri artırım teknikleriyle artırılmış ve nihai olarak BUFFALO-22 ismiyle yeni bir veri seti oluşturulmuştur. Çalışmada oluşturulan BUFFALO-22 veri setinin eğitiminde geleneksel yöntemlerin yanı sıra modern yöntemler de işe koşularak sonuçları karşılaştırılmıştır. Geleneksel tarafta bazı ön işleme yöntemleri ile işlenen görsellerden yaygın kullanılan öznitelik çıkarım teknikleri (Gri Seviye EşOluşum Matrisi ve Yerel İkili Desenler) kullanılarak istenilen öznitelikler çıkarılmıştır. Çıkarılan öznitelikler geleneksel sınıflandırıcı olarak Destek Vektör Makinesi kullanılarak sınıflandırılmıştır. Yapılan testlerde LBP-HSV modeli ile %87.7'lik bir test doğruluğu elde edilmiştir. Diğer yandan modern yöntemler tarafında önceden eğitilmiş derin öğrenme modellerinden InceptionV3 ve nesne tanıma gibi görüntü sınıflandırma görevlerinde yaygın olarak önerilen derin öğrenme modeli YOLO'nun beşinci versiyonu olan YOLOv5 modeli kullanılmıştır. Deneysel sonuçlar hem InceptionV3 gibi önceden eğitilmiş CNN sınıflandırıcılarının hem de YOLOv5 gibi anlık tespit yaklaşımlarının hayvanlarda yüz tanımaya bağlı kimliklendirme görevlerinde başarılı bir şekilde kullanılabileceğini kanıtlamıştır. Sonuçlara göre InceptionV3 yaklaşımı yüz tespitinde %98.5'lik bir ortalama test doğruluğu elde etmiştir. YOLOv5 algoritmasının eğitimi sonucu 0.98'lik bir kesinlik, 0.99'luk bir hassasiyet ve 0.99'luk bir mAP değeri elde edilmiştir. Hem eğitim hem doğrulama hem de test doğruluk ölçütlerinin yanı sıra diğer ölçütler, bu çalışmada kullanılan modellerin hayvan kimliklendirme görevleri için rahatlıkla kullanılabileceği görüşünü desteklemiştir. Yapılan çalışma sonucunda, hayvan kimliklendirmeye bağlı olarak verim denetimi, üreme, sağlık ve refahın takibi, davranış analizi gibi birçok araştırmanın kolaylaşmasının yolunun açabileceği de ön görülmektedir.

Buğday üreten çiftçilerin bilgi iletişim teknolojileri kullanımının belirlenmesi: Sarıkaya ilçesi örneği

Tarımsal kalkınmanın sağlanmasında teknolojik gelişmeler ve bu teknolojilerin benimsenmesi ile kaynakların etkin ve verimli kullanılması son derece önemlidir. Bu çalışmanın dört amacı bulunmaktadır. Birincisi çiftçilerin Bilgi İletişim Teknolojisi (BİT) kullanım amaçlarını belirlemek, ikincisi BİT kullanımının önündeki engelleri belirlemek, üçüncüsü çiftçilerin BİT kullanımı ile yaş, cinsiyet, gelir ve eğitim arasındaki ilişkiyi açıklamak ve dördüncüsü BİT kullanma ve benimseme niyeti üzerinde etkili olan faktörleri ortaya koymaktır. Bu amaca ulaşmak için Yozgat ili Sarıkaya ilçesinde buğday üreten 211 çiftçiden anket yöntemi ile veri toplanmıştır. Çiftçilerin BİT kullanım amaçları ve BİT kullanımının önündeki engeller tanımlayıcı istatistiklerle açıklanmıştır. Çiftçilerin BİT kullanımı ile yaş, cinsiyet, gelir ve eğitim arasındaki ilişki korelasyon analizleri ile ortaya konmuştur. BİT benimseme ve kullanımı üzerinde faktörlerin etkisi Yapısal Eşitlik Modellemesi aracılığı ile hesaplanmıştır. Yapılan araştırma sonuçlarına göre; çiftçilerin BİT kullanımının önündeki en önemli üç engelin bilgi düzeyinin yetersizliği, çiftçilerin gelenekselliği ve yüksek maliyet olduğu belirlendi. Çiftçilerin BİT'i kullanma amaçları başta iletişim, hava durumu, genel bilgi arama için kullandıkları belirlendi. Çiftçilerin BİT kullanımı ile yaş arasında negatif, eğitim ve cinsiyet ile pozitif bir ilişki bulundu. Bu araştırmada ortalama yaşın (53.80) yüksek olması aslında çiftçilerin teknoloji benimsemesinin önündeki önemli bir engel olduğunu göstermektedir. Çiftçilerin BİT'i benimseme ve kullanımı üzerinde algılanan faydanın %42, tutumun %41 etkisi olduğu ve algılanan faydanın tutum üzerinde %49 etkisinin olduğu belirlendi. Bu araştırma sonucunda algılanan faydanın hem tutum geliştirme hem de BİT kullanımı üzerinde etkili olması nedeniyle çiftçilerin BİT faydalarını algılayabilmesi için uygulamalı eğitim faaliyetleri ve projelerin yapılması önerilebilir.

Hanehalklarının yaş meyve ve sebze israfına yönelik görüşlerinin değerlendirilmesi: Yozgat ili merkez ilçe örneği

Artan nüfus ve sınırlı doğal kaynaklar göz önüne alındığında, gıda israfını önlemek her zamankinden daha acil bir ihtiyaç haline gelmiştir. Gıda israfını azaltmanın, sürdürülebilir bir gelecek için kritik olduğu açıktır. Su, enerji, toprak gibi sınırlı doğal kaynakların verimli kullanılması, adil gıda dağılımının sağlanabilmesi ve çevremizin daha yaşanabilir olabilmesi için gıdaları doğru ve uygun kullanmak önem arz etmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, Yozgat ili merkez ilçede yaşayan hanehalkının yaş meyve-sebze israfına yönelik görüşleri ve nedenlerinin ortaya konulmasıdır. Tüketicilerin gıda israfını nasıl tanımladıkları, yaş meyve ve sebze alışverişlerinde; harcama tutarları, alışveriş sıklığı, tercih ettikleri yer gibi satın alma davranışları ve alışveriş tercihlerinde dikkat ettikleri özelliklerin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Bu araştırma yaş meyve ve sebzede israfın azaltılmasına yönelik farkındalığın oluşması bakımından önemli görülmüş ve gerçekleştirilmiştir. Çalışmada olasılık örnekleme yöntemi ile Yozgat ili merkez ilçede 380 hanehalkı ile web tabanlı google formlar ile hazırlanan anket verilerinden yararlanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; tüketicilerin yaş meyve ve sebze israfı yapmasının en önemli nedeninin ihtiyaçtan fazla satın alınması olduğunu belirlenmiştir. Ki-kare analizi sonuçlarına bakıldığında; hanelerin toplam geliri, hanehalkı birey sayısı, tüketicilerin eğitim düzeyi ve medeni durumları ile tüketicilerin hanehalkı yaş meyve ve sebze israfına yönelik görüşleri arasında anlamlı bir farklılık vardır. Bireylerin gıda tüketim alışkanlıkları ve israfa etki eden faktörlerin araştırılması, daha etkili bilgilendirme ve eğitim kampanyaları geliştirmek için önemlidir. Hangi faktörlerin israfa yol açtığını anlamak, yapılan israfı azaltmaya ve önlemeye yönelik stratejilerin belirlenmesine yardımcı olabilir.

Etçi ve yumurtacı tavuklarda yumurta dış kalite özelliklerinin kuluçka özelliklerine etkisi

Tez çalışmasının amacı dört farklı (iki yumurtacı + iki etçi) tavuk genotipinde yumurta kabuğu saydamlığı, yumurta ağırlığı ve şekil indeksine göre oluşturulan grupların yumurta kalite özellikleri, civciv kalite özellikleri ve kuluçka özellikleri üzerine etkilerini irdelemektir. Çalışmanın materyalini; 40-45 haftalık yaş aralığındaki Leghorn, Rhode Island Red, Ross 308 ve Anadolu-T genotiplerine ait sürülerden elde edilen 600'er yumurta (toplam 2400 yumurta) oluşturmuştur. Saydamlık skoru için ortam karartılarak yumurtalar ışığa küt ve sivri uç tarafından tutularak "1", "2", "3" ve "4" puan olarak opaktan saydama doğru skorlanmıştır. Yumurta ağırlık grupları her genotip için ortalama ağırlık ve altı "hafif" ve üstü "ağır" olacak şekilde yapılmıştır. Yumurta şekil indeksine göre her genotip için 3 eşit parçaya ayrılarak yumurtalar "sivri", "orta" ve "yuvarlak" olacak şekilde sınıflandırılmış ve bunlara göre analizler yapılarak tablolar oluşturulmuştur. Tavuklarda genotiplere bağlı olarak, yumurta ağırlığının, kabuk kalınlığının, şekil indeksinin, kuluçka süresince yumurta ağırlık kaybının, kuluçka sonuçları ile civciv kalite özelliklerinin önemli derecede değişim gösterebileceği görülmektedir. Yumurta saydamlığına (opaklık) bağlı olarak, yumurta kabuk kalınlığı, civciv verimi, çıkış gücü ve kuluçka randımanının önemli derecede değişim gösterdiği tespit edilmiştir. Tavukların yumurtacı ve etçi tip olmasına bağlı olarak, yumurta ağırlığı, şekil indeksi, , kuluçka süresince yumurta ağırlık kaybı, kuluçka sonuçları ve civciv kalite özelliklerinin önemli derecede değişim gösterdiği bulunmuştur. Yumurta ağırlığına bağlı olarak, kuluçka süresince yumurta ağırlık kaybı, şekil indeksi, civciv kalite özelliklerinin önemli derecede değişim gösterdiği tespit edilmiştir. Yumurta şekil indeksine bağlı olarak, yumurta dış kalite, kuluçka sonuçları ve civciv kalite özelliklerinin değişim göstermediği belirlenmiştir. Sonuç olarak, yumurta dış kalite özellikleri, kuluçka özellikleri ve civciv kalite özellikleri üzerine genotip, etçi veya yumurtacı tavuk tipi olması, kabuk saydamlığı ve yumurta ağırlığı etkili olmuştur. Bu özelliklerin yapılacak ıslah çalışmaları ve saha uygulamalarında dikkate alınması önem arz etmektedir.

Kazlarda yumurta dış kalite özelliklerinin kuluçka sonuçlarına etkisi

Bu çalışmanın amacı; Türkiye-Yozgat ilinde yetiştirilen yerli genotip kazlarda yumurta dış kalite özelliklerinden olan yumurta ağırlığı, şekil indeksi, yumurta kabuk opaklığı ve kabuk kalınlığı özelliklerinin kuluçka sonuçlarına etkisini belirlemektir. Çalışmada 44 haftalık yaştaki ebeveyn kazlardan 3 hafta süreyle toplam 400 adet yumurta toplanmıştır. Toplanan yumurtalarda dış kalite özellikleri tespit edilip, kuluçka işlemi gerçekleştirilmiştir. Kuluçka sonrası palazlarda ağırlık ve kalite özellikleri belirlenmiştir. Çalışma tesadüf parselleri deneme planına göre değerlendirilmiştir. Veriler one-way ANOVA prosedürü kullanılarak varyans analizine tabi tutulmuştur. Kesikli veri yapısındakilerin iki seviyeli olanları binomial logit-link, ikiden fazla seviyeli olanları ise multinomial cumulative logit-link fonksiyonu ile Generalized Linear Model prosedürü kullanılarak analiz edilmiştir. Yerli genotip kazlardan elde edilen ağır yumurta grubunda daha yüksek yumurta eni ve boyu ile palaz ağırlığı, uzunluğu, incik uzunluğu ve çapı tespit edilmiştir. Bununla birlikte yumurta ağırlığı ile palaz ağırlığı, uzunluğu, incik çapı ve uzunluğu arasında pozitif fenotipik korelasyon belirlenmiştir. Yumurta şekil indeksi %65'den düşük yumurtalarda daha yüksek palaz ağırlığı bulunmuştur. Kabuk kalınlığı 55 mm'den düşük olan yumurtalarda kuluçkada yumurta ağırlık kaybı daha yüksek olmuştur. Kabuk opaklığı ile çıkış gücü arasında düşük seviyede pozitif fenotipik korelasyon tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen veriler Yozgat Yöresi yerli genotip kazlarda yumurta kalite özellikleri, kuluçka sonuçları ve palaz kalite özellikleri hakkında önemli bilgiler sunmuştur.

Orta Anadolu Bölgesi'nde ceviz ağaçlarında dallarda geriye ölüm ve sürgün yanıklığı ile ilişkili Botryosphaerıaceae türlerinin karakterizasyonu ve yaygınlığı

Bu çalışmada, Orta Anadolu Bölgesi'nde (Yozgat, Sivas, Kırşehir, Kırıkkale, Nevşehir, Niğde, Aksaray, Kayseri) ceviz ağaçlarında, geriye ölüm, gövde ve dal kanseri, gövde akıntısına neden olan Botryosphaeriaceae grubu hastalık etmenlerinin türlerini ve yaygınlık oranlarını saptamak için toplam 265 ceviz lokasyonunda 2020-2021 yılları arasında surveyler gerçekleştirilmiş ve hastalıklı bitki doku örnekleri toplanmıştır. Orta Anadolu Bölgesi'nde hastalık yaygınlığı ortalama %32.3 olarak saptanmıştır. İller bazında hastalık yaygınlığı değişkenlik göstermiş olup, en yüksek hastalık yaygınlığı %54.5 ile Aksaray ilinde saptanmış ve bunu sırasıyla Kırıkkale (%45.7), Yozgat (%40.4) ve Nevşehir (%37.5) illeri izlemiştir. Sörvey yapılan 265 lokasyondan 86'sında hastalık etmenleri saptanmış ve 558 adet patojenik Botryosphaeriaceae izolatı elde edilmiştir. İzolatlar konidial morfolojileri, kültürel özellikleri ve rDNA-ITS, β-tubulin ve EF1-ɑ genlerinin baz dizi analizlerine göre Diplodia seriata, Botryosphaeria dothidea ve Neofusicoccum parvum olarak tanılanmıştır. Patojenisite testlerine göre ceviz ağaçlarında en virülent tür sırasıyla N. parvum, B. dothidea ve D. seriata'nın olduğu saptanmıştır.

Çiftçilerin lisanslı depoculuk sistemini benimsemesi ve kullanım düzeylerinin belirlenmesi: Yozgat ili örneği

Tarım ürünlerinin belirli bir döneminde üretilmesi ve yıl boyu tüketilmesi nedeniyle depolama ihtiyacı ön plana çıkmaktadır. Tarım ürünlerinin uygun koşullarda saklanması için lisanslı depolar sistemleri (LDS) bulunmaktadır.Depolamanın asıl hedefi ürün çeşidine göre kalite kaybına neden olmadan uygun değer koşullarda ürünü korumaktır. Türkiye'de en fazla Orta Anadolu bölgesinde lisanslı depo kurulmuş olması nedeniyle Yozgat ili araştırmanın evreni olarak seçilmiştir. Bu tez çalışmasının başlıca amaçları, LDS'nin Yozgat ili Sarıkaya ilçesinde mevcut durumunu ortaya koymak, çiftçilerin LDS kullanımında karşılaştıkları sorunlar ve kısıtlamaları belirlemek ve çiftçilerin LDS kullanma niyetlerine etki eden faktörlerin belirlenmesidir. Bu amaçlara ulaşmak için örneklem yoluna gidilerek 212 örneklemin yeterli olacağına karar verilmiştir. Araştırmada LDS'yi kullanmayı sürdürme niyeti faktör analizi ve yapısal eşitlik modelleri aracılığı ile analiz edilmiştir. Yapılan araştırmalar sonucunda LDS kullanımına ilişkin sorunlar ve kısıtlamalar önem sırasına göre; ödeme süresinin gecikmesi, küçük toprak sahibi çiftçiler için sınırlı erişim, çiftçiler tarafında LDS'nin iyi bilinmiyor olması ve yüksek nakliye maliyetleri bulunmaktadır. Çiftçilerin %98'inin LDS'yi güvenli bulduğu, %83'ünün fiyat beklentisini karşıladığı ve %80'nin LDS den olumlu etkilendiği tespit edilmiştir. Çiftçilerin LDS'yi kullanmayı sürdürme niyeti üzerinde algılanan faydanın etkisi %50, sosyal yenilikçiliğin %7 pozitif etkisi olduğu hesaplandı. Algılanan fayda üzerinde algılanan maliyetin etkisinin %34 ve algılanan maliyet üzerinde organizasyonel faydanın etkisinin %56 olduğu görülmüştür.

Yozgat ilinde toplanan buğday tohumlarında bakteriyel kavuz dibi çürüklüğüne neden olan Pseudomonas syringae Pv. Atrofaciensin izolasyonu ve karakterizasyonu

Bu çalışma, Yozgat ilindeki buğday üretim alanlarından toplanan tohumlarda Pseudomonas syringae pv. atrofaciens etmeninin izolasyonu ve karakterizasyonunu amaçlamıştır. Tohum örneklerinden yapılan bakteriyel izolasyonlar, King B (KB) besiyerinde gerçekleştirilmiş ve floresans özellik sergileyen Pseudomonas spp. kolonilerinin bitki patojeni olup olmadığını belirlemek amacıyla buğday fidelerine yapay inokulasyon yapılmıştır. 36-48 saat içerisinde buğday yapraklarında belirti gösteren izolatları LOPAT testleri sonuçlarına göre, LOPAT grup 1a P. syringae olarak sınıflandırılmıştır. 17 izolatın MALDI-TOF MS proteomik profili ve rpoD genine ait nükleotid dizileri P. syringae pv. atrofaciens CFBP2213PT patotip kültürü ile yüksek oranda benzerlik göstermiştir. Ayrıca, BOX-PCR parmak izi analizlerinde izolatların iki farklı bant profili oluşturduğu tespit edilmiştir. Bu izolatların tamamının patojenik özellik gösterdiği ve biyokimyasal ile moleküler testlerde P. syringae pv. atrofaciens'e özgü özellikler gösterdiği belirlenmiştir. Bu çalışma, Türkiye buğday üretim alanlarında P. syringae pv. atrofaciens'in varlığını ayrıntılı olarak ortaya koyan ilk çalışmadır.

The current production status of chickpea plant and problems experienced during production (Çorum province Alaca district example)

This study discusses the production situation and problems experienced in the process from the production to the harvest time of the chickpea plant, which is one of the important legumes. As a region, the Alaca district of Çorum province, which has limited irrigation areas in terms of agricultural land and is suitable for chickpea plant production, has been selected. In the villages of Çorum province, Alaca district, the current production situation and the problems experienced in the production process were analyzed from the production moment of the chickpea plant to the marketing process. Input costs were determined during disease, pests, weeds, and harvest. In the information obtained from the Alaca Agriculture District Directorate before starting the research, it was learned that a total of 1079 farmers were registered in 87 villages producing chickpea plants, and it was stated that a total of 87,244 decares of chickpea plants were planted in 2022. A total of 321 farmers in 30 villages of these producers were included in the study. Thirty-eight questions were asked using the face-to-face survey method with the farmers in the study.When the information about the producers was evaluated, it was determined that most of the farmers also planted different herbal products, and they planted the chickpea product in agricultural areas where irrigation is rarely done. Generally, it has been determined that the farmers experience the same situation regarding the problems encountered in chickpea production. These problems begin with high input costs, diseases, pests, and weeds. In addition, some other crops, such as wheat and sunflower, are harvested during the harvest time of chickpeas. In this case, it has been observed that there are problems in finding a harvester. For example, the sunflower and chickpea harvest times coincide with the same period. During this period, a sunflower tray is attached to the harvester while the chickpea is harvested. Chickpea producers participating in the survey stated that the input costs are high and government support should be increased; they have difficulties in finding certified seeds, and they use plant growth regulators to get more yield, but these products are expensive, the problem of the chickpea harvester should be eliminated, the chickpea harvesting is more efficient when it is done manually, but they also expressed difficulties as it is expensive.

Yozgat florasındaki bazı kekik taksonlarının uçucu yağ bileşenleri ve antioksidan aktiviteleri

Bu çalışmada, Yozgat florasında kekik olarak bilinen taksonların uçucu yağ bileşenleri ve antioksidan aktiviteleri incelenmiştir. Toplamda yedi farklı kekik taksonu çiçeklenme döneminde toplanmış ve teşhis edilmiştir. Taksonların biri Origanum L. (O. vulgare L. subsp. gracile (K.Koch) Ietsw., üçü Satureja L.( S. cuneifolia Ten., S. hortensis L. S. wiedemanniana (Avé-Lall.) Velen ve geri kalan üçü Thymus L. (T. leucotrichus Hal., T. longicaulis C.Persl. subsp. longicaulis, T. sipyleus Boiss cinsi içerisinde yer almaktadır. Bitkilerin kurutulmuş örneklerinden su ile damıtıldı uçucu yağları GC-MS tarafından analiz edildi. Uçucu yağ verimleri % 0,12 (T. leucotrichus) ile % 1,55 (S. hortensis) arasında değişti. Yedi taksonun uçucu yağ bileşenlerinde majör bileşen O. vulgare için karyofilen (%14,78) ve germakren-D (%14,74), S. cuneifolia için karvakrol (%15,36), S. hortensis için timol (%37,94) ve γ-terpinen (% 21,34), S. wiedemanniana için β-terpinil asetat (%12,47) ve spatulenol (%10,01), T. leucotrichus için karyofilen (%23,28) ve karvakrol (%16,12), T. longicaulis için 1,8-sineol (%10,36), T. sipyleus için 1,8-sineol (%13,80), trans-karyofilen (%11,73) ve kafur (%11,51) tanımlandı. Kekik türlerini temsil eden karvakrol ve timol bileşikleri birlikte S. cuneifolia, S. hortensis, T. leucotrichus ve T. longicaulis taksonlarında, sadece karvakrol ise O. vulgare ve S. wiedemanniana taksonlarında tespit edildi. T. sipyleus'da bu bileşikler kaydedilmedi. Test edilen uçucu yağların DPPH radikallerini temizleme yeteneği %36,9 -88,9 arasında değişti. Standartlar arasından %89,2 ile askorbik asit en yüksek, %6,0 ile timol ise en düşükdü. Tüm kekik taksonların uçucu yağları timol ve bütilhidroksitoluen (BHT) (%24,2)'den daha yüksek aktivite gösterdi. S. hortensis ve S. cuneifolia taksonları karvakrol (%84,5) standartından daha yüksek antioksidan aktivite sergilerken, askorbik asitten daha düşük aktivite sergiledi. Trolox standartından ise S. hortensis, S. cuneifolia ve T. longicaulis daha güçlü antioksidan aktivite gösterdi. İlaç ve gıda endüstrisinde kullanım için en umut verici taksonlar olarak S. hortensis, S. cuneifolia ve T. longicaulis olabileceği düşünülmektdir.

Yozgat ili Şefaatli ilçesinde yetiştirilen Akkaraman koyunlarında bazı verim özelliklerinin belirlenmesi

Bu çalışmada Yozgat ili Şefaatli ilçesinde yetiştirici koşullarındaki Akkaraman koyunlarında döl verimi ve kuzularda büyüme özellikleri üzerine etkili faktörlerin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada 5 farklı işletmede farklı yaşlardaki 581 baş Akkaraman koyunu ve 643 baş Akkaraman kuzu kullanılmıştır. Çalışmada döl verim özelliklerinin belirlenmesi için; koç altı koyun sayısı, doğuran koyun sayısı, kısır koyun sayısı, tek doğuran koyun sayısı, ikiz doğuran koyun sayısı, dişi doğan kuzu sayısı, erkek doğan kuzu sayısı, toplam doğan kuzu sayısı, sütten kesilen kuzu sayısı ve kuzuların büyüme ve gelişme özelliklerini belirlemek üzere kuzularda doğum ağırlığı ve sütten kesim ağırlığı belirlenmiştir. Çalışmada döl verim özelliklerinden kuzulama oranı %95.5, kısırlık oranı %4.4, tek doğum oranı %82.7, ikiz doğum oranı %16.6, dişi doğum oranı %46.9, erkek doğum oranı %53.1, doğuran koyun başına doğan kuzu sayısı 1.16 olarak hesaplanmıştır. Çalışmada kuzulara ait doğum ağırlığı işletme farkı gözetmeksizin genel olarak ise 4.16 kg olarak ve sütten kesim ağırlığı ise 21.50 kg olarak belirlenmiştir. İşletme farkı gözetmeksizin genel olarak kuzuların sütten kesimine kadarki yaşama gücü değeri %95.80 olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak; Şefaatli ilçesinde yetiştirilen Akkaraman koyunlarında döl verimi ve kuzuların büyüme ve yaşama gücü özellikleri literatür bulgularıyla benzer olduğu görülmektedir. Ancak çevre faktörlerinin döl verimi ile kuzularda büyüme ve yaşama gücü özellikleri üzerine etkisi dikkate alındığında yetiştirici şartlarının iyileştirilmesi, bakım, besleme, sürü yönetimi ve hayvan refahı konularında daha duyarlı olunması yetiştiricilerin daha iyi sonuçlar elde etmesine katkı sağlayacaktır.

Nektarinde zamklanma, gövde ve dal kanserine neden olan Lasiodiplodia theobromae'ya karşı ferulik asidin etkisinin araştırılması

Prunus cinsi badem, kayısı, kiraz, erik, nektarin/şeftali gibi ekonomik öneme sahip ağaç türlerini kapsamaktadır. Türkiye'de nektarin önemli bir üretim artışı göstermiştir ve ülkemiz, dünya nektarin ihracatında ikinci sırada yer almaktadır. Ancak, nektarin ağaçlarında iklim değişikliği ve fungal patojenler zamklanma, gövde ve dal kanseri gibi hastalıklarla verim kaybına ve hatta ağaç ölümlerine sebep olmaktadır. Bu durum sürdürülebilir çözümler geliştirme gerekliliğini ortaya koymaktadır. Dünya ve Türkiye için ilk kez yapılan bu araştırma ile nektarin ağaçlarında zamklanma, gövde ve dal kanseri hastalığına neden olan Lasiodiplodia theobromae'ya karşı kimyasal kullanılmadan çevre dostu bir yöntem geliştirmek hedeflenmektedir. Bu çalışmada 'Bigtop' nektarin çeşidi ve Yozgat'tan elde edilen L. theobromae izolatı kullanılmıştır. Ferulik asidin 1, 20, 50 ve 100 ppm'lik derişimlerinin fidanlara topraktan uygulanılması ile enfeksiyon kontrol edilmiştir. Ferulik asidin uygulanılması, L. theobromae enfeksiyonunun bitki üzerindeki olumsuz etkilerini minimize etmiştir. Enfeksiyon, bitki büyümesini bozarken, ferulik asit hücre zarı hasarını azaltmış ve reaktif oksijen türlerinin birikimini engellemiştir. 100 ppm ferulik asit, malondialdehit birikimini en düşük seviyeye çekerek gövde kanserinin etkilerini azaltmıştır. Ayrıca, ferulik asit, lignin ve pektin sentezine katkıda bulunarak hücre duvarını güçlendirmiş ve patojenlere karşı bariyer sağlamıştır. Uygulama, ksilem çapını artırarak bitki gelişimini desteklemiş ve fotosentezi artırmıştır. Sonuçlar, ferulik asidin nektarinlerde morfolojik gelişimi desteklediğini ve savunma mekanizmasını tetiklediğini göstermektedir.

Tarihi yapılarda çevre düzenlemelerinin görsel peyzaj kalite değerlendirilmesi: Yozgat/Merkez örneği

Kentlerin tarihsel kimliklerini oluşturan yapılar, yalnızca mimari değerleriyle değil, aynı zamanda çevreleriyle kurdukları peyzaj ilişkileriyle de kültürel mirasın önemli bileşenleri arasında yer almaktadır. Hızlı kentleşme, plansız mekânsal yoğunlaşma ve artan nüfus baskısı, tarihi yapıların çevre düzenlemelerinde görsel kaliteyi olumsuz etkilemekte, bu alanların estetik ve kültürel sürekliliğini tehdit etmektedir. Bu çalışmada, Yozgat ili Merkez ilçesinde yer alan altı tarihi yapı seçilmiş ve söz konusu yapıların çevresel düzenlemeleri peyzaj mimarlığı bakış açısıyla görsel kalite analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırmada, arazi gözlemleri, fotoğraflama ve mimar, peyzaj mimarı, şehir plancısı, iç mimarların bulunduğu toplam 24 uzmanın görüşleri temelinde görsel peyzaj kalite parametreleri belirlenmiş; elde edilen veriler SPSS programı kullanılarak istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Ortalama, standart sapma, minimum ve maksimum değerlerin yanı sıra uzman görüşlerinin tutarlılığı Cronbach's Alpha katsayısı ile sınanmıştır. Bulgular, Çapanoğlu Camii ve Cumhuriyet Mektebi gibi kentin simgesel yapılarında "kimlik vurgusu", "tarihî doku ile uyum" ve "görsel bütünlük" kriterlerinin yüksek puanlar aldığını; bazı yapılarda ise "kent mobilyaları", "aydınlatma düzeni" ve "yaya erişilebilirliği" gibi parametrelerde yetersizlikler bulunduğunu ortaya koymuştur. Analizler sonucunda, peyzaj öğelerinin mekânsal kimliği güçlendirdiği, ancak bütüncül tasarım ve bakım stratejilerinin eksikliği nedeniyle mekân deneyiminin olumsuz etkilendiği belirlenmiştir. Çalışma, tarihi yapıların yalnızca korunmasının yeterli olmadığını; çevre düzenlemelerinin görsel kaliteyi destekleyecek şekilde planlanması gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca, uygun peyzaj düzenlemeleri ile bu alanların potansiyeli artırılabilir ve yerel kalkınmaya katkı sağlanabilir. Bu bağlamda tez, tarihi yapılar ile çevresel peyzaj arasındaki ilişkinin mekânsal kimlik ve kültürel sürdürülebilirlik açısından önemini ortaya koymaktadır.

Çukurova koşullarında bazı kışlık nohut (Cicer arietinum L.) çeşitlerinin tane verimi ve verim ile ilgili özelliklerinin belirlenmesi

Nohut; kuru fasulyeden sonra dünyada en fazla tarımı yapılan yemeklik tane baklagil bitkisidir. Bu çalışma Çukurova koşullarında 12 kışlık nohut çeşidinin bazı önemli tarımsal ve bitkisel özelliklerini saptamak amacıyla yürütülmüştür. Araştırma, Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü araştırma alanında 2021/2022 yetiştirme yılı Kasım ayı ortasında tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Araştırmada ele alınan çeşitlerde çıkış süresi, çiçeklenme süresi, olgunlaşma süresi, bitki boyu, ilk bakla yüksekliği, ana dal sayısı, bitkide bakla sayısı, bitkide tane sayısı, bitki başına tane ağırlığı, 100 tane ağırlığı, birim alan tane verimi, ham protein oranı saptanmıştır. Ayrıca çeşitlerde antraknoz'a dayanıklılık gözlemleri yapılmıştır. Araştırmada çıkış süresi dışında kalan özellikler bakımından çeşitler arasında önemli farklılıklar bulunmuştur. En düşük tane verimi 180.4 kg/da ile Botan çeşidinde, en yüksek tane verimi ise 259.9 kg/da ile Cevdetbey98 çeşidinde elde edilmiştir. Bu araştırmanın yürütüldüğü koşullarda, orta iri taneli, antraknoza toleranslı, makineli hasada uygun, verimi yüksek Cevdetbey98 Aksu, Ilgaz, Aslanbey ve Arda çeşitleri, Çukurova bölgesinde ümitvar kışlık nohut çeşitleri olarak saptanmıştır.

Yem bezelyesi ve tahıl karışımlarında ot verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi

Bu çalışma yem bezelyesi (Pisum sativum ssp. arvense L.) ve bazı tahıl türleri karışımlarının ot verim ve kalite özelliklerini belirlemek amacı ile kışlık olarak 2023-24 yetiştirme sezonunda yürütülmüştür. Araştırmanın tarla denemesi Dicle Üniversitesi Bismil Meslek Yüksekokulu Araştırma Arazisinde Tesadüf Blokları Deneme Desenine göre üç tekerürlü olarak kurulmuştur. Araştırmada incelenen özellikler bakımından uygulamalar arasında istatiksel olarak çok önemli (P<0,01) farklılıklar tespit edilmiştir. Araştırmada incelenen özelliklere ait ortalamalar, uygulamalar arasında aşağıdaki şekilde değişim göstermiştir; bitki boyu 85.00 - 142.00 cm, yeşil ot verimi 2005,6 - 3772,2 kg/da, kuru ot verimi 531,36 - 971,92 kg/da, ham protein (HP) oranı %10,14 - 25,44, asit deterjanda çözünmeyen protein (ADP) oranı %0,37-0,67, asit deterjanda çözünmeyen lif (ADF) oranı %27.15-39.19, sindirilebilir kuru madde (SKM) oranı %27.15 - 39.19, nötral deterjanda çözünmeyen lif (NDF) oranı %34,97 - 60,17, kuru madde tüketim (KMT) oranı %2,00 ile %3,44, metabolik enerji (ME) 8,82 - 10,63 MJ/kg, nisbi yem değeri (NYD) 91,23 ile 160,00, fosfor (P) oranı %0,39 - 0,52, kalsiyum (Ca) oranı %0,36 - 1,55, potasyum (K) oranı %2,61 - 3,08 ve maagnezyum (Mg) oranı %0,15 - 0,33. Araştırmada HP, SKM ve KMT özellikleri yönünden en yüksek değerler Saf Yem Bezelyesi uygulamasında saptanırken, bu özelliklere ilişkin en düşük değerler ise tahıl türlerine ait saf uygulamalarda saptanmıştır. Yem bezelyesinin tahıl türleri ile olan karışımlardaki HP, SKM ve KMT özelliklerine ait değerler de saf tahıl uygulamalarına ait değerlerden daha yüksek bulunmuştur. Araştırma sonuçlarına göre; karışım olarak, yeşil ve kuru ot verimleri özellikleri bakımından %70 Yem Bezelyesi + %30 Tritikale uygulaması öne çıkarken, yüksek ot kalitesi bakımından NYD değerlerine göre %70 Yem Bezelyesi + %30 Altı Sıralı Arpa karışım uygulaması öne çıkmıştır.

Pisticia vera L. (Antep fıstığı) meristemlerinden itibaren in vitro şartlarda fidan üretme yöntemleri ve aşılanmayla oluşan uyumsuz fertlerin ıslahı çalışmaları

Örtüaltında yetiştirilen bazı hıyar çeşitlerinde gübrelemenin verim ve kalite üzerine etkileri

Bazı yerel ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) genotiplerinin fide döneminde kök ve toprak üstü aksamlarının gelişme durumu

Bu araştırma, 2019 yılında sera koşullarında 27 ekmeklik buğday genotipinin ilk gelişme dönemindeki toprak altı ve toprak üstü organlarının durumunu incelemek amacıyla saksı denemesi şeklinde yapılmıştır. Deneme tesadüf blokları deneme desenine göre üç tekrarlamalı olarak yürütülmüştür Araştırmada öncelikle genotiplerin ortalama 100 tane ağırlıkları gram cinsinden belirlenmiştir. Ardından çimlenme ve sürme testleri yapılmıştır. Saksılara ekilen bitkiler çıkıştan 14 gün sonra sökülerek ortalama yaprak sayısı, kök uzunluğu, fide uzunluğu, kök yaş ağırlığı, kuru kök ağırlığı, fide yaş ağırlığı, fide kuru ağırlığı, kök yaş hacmi ve kök kuru / fide kuru ağırlık oranı belirlenmiştir. Ayrıca, özellikler arasındaki ilişkiler de belirlenmiştir. Sera şartlarında yürütülen bu araştırma sonucunda, toprak üstü aksam gelişimi bakımından Ak Sunteri, Çalı Basıran, Çam Buğdayı, TGB 003249, TR 63497, TR 37373 ve Dağdaş 94 genotiplerinin; toprak altı aksam gelişimi bakımından Çalı Basıran, Çam Buğdayı, TR 63501, TR 37373, Dağdaş 94 ve Gün 91 gibi genotiplerinin iyi durumda oldukları tespit edilmiştir. Genotipler arasında kök aksamı iyi gelişen genotiplerin olduğu ve kurak şartlara uygun çeşit geliştirme amacıyla yapılacak çalışmalarda bu materyallerden yararlanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Bazı fasulye (Phaseolus vulgaris L.) genotiplerinde farklı ekim zamanlarının agronomik, morfolojik ve biyokimyasal değişimler üzerine etkileri

Tarımsal üretimin sürdürülebilirliğini sağlamak için genetik kaynaklarımızın çeşitliliğini korumak hayati derecede öneme sahiptir. Baklagil türleri içerisinde önemli bir yeri olan fasulyenin (Phaseolus vulgaris L.), ülkemizde mevcut çeşitlerinin genotip özelliklerini geliştirmek için yerel köy genotiplerinin özelliklerinin ortaya konulması gerekmektedir. Bu tez çalışmasında farklı ekim zamanlarının yerel fasulye (Phaseolus vulgaris L.) genotipleri üzerinde agromorfolojik, biyokimyasal ve kalite özellikleri üzerine etkisi belirlemek amacıyla, Bayburt Üniversitesi Organik Tarım Araştırma ve Uygulama deneme alanında tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak deneme kurulmuştur. Araştırmada 5 yerel şeker fasulye genotipi ve 2 tescilli çeşit olmak üzere toplam 7 fasulye genotipi 3 farklı ekim (07 Mayıs, 22 Mayıs ve 6 Haziran) tarihlerinde ekilmiştir. Agromorfolojik özellikler kapsamında çıkış süresi, çiçeklenme süresi, bitki boyu, gövde kalınlığı, dal sayısı, ilk bakla yüksekliği, bakla boyu, bakla eni, bitkideki bakla sayısı, baklada tane sayısı, 1000 tane ağırlığı, tane verimi ve fizyolojik olum süresi incelenmiştir. Biyokimyasal özellikler kapsamında ise yaprak dokularındaki total fenolik bileşik, fotosentetik pigment (klorofil a, klorofil b, klorofil c), prolin, karotenoid ve malondialdehit (MDA) miktarı araştırılmıştır. Sonuç olarak, farklı ekim zamanlarının, çıkış süresi, bitki boyu, gövde kalınlığı, ilk bakla yüksekliği, bakla eni, bitkide bakla sayısı, bin tane ağırlığı, tane verimi, fizyolojik olum süresi, klorofil a, klorofil c ve karotenoid parametreleri üzerine olan etkisi istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Bununla birlikte, dal sayısı, bakla boyu, baklada tane sayısı, klorofil b, prolin, MDA, total fenolik bileşik içeriği gibi parametreler ile ekim zamanlarındaki farklılıkların etkisi istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur. En yüksek birim alan tane verimi 199.467 kg/da ile Suludere genotipinin 7 Mayıs tarihli 1.Ekim zamanı uygulamasından elde edilirken, en düşük birim alan tane verimi 59.300 kg/da ile Konursu köyü genotipinin 7 Mayıs tarihli 1. ekim zamanı uygulamasından elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Fasulye (Phaseolus vulgaris L.), genotip, verim, biyokimya, ekim zamanı.

Bazı ekmeklik buğday hatlarında yüksek ve düşük molekül ağırlıklı glutenin ve reolojik özelliklerinin belirlenmesi

Bu çalışma bazı ileri kademe ekmeklik buğday genotiplerinde yüksek ve düşük molekül ağırlıklı glutenin allelleri ile ileri düzey kalite parametleri, alveograf ve farinograf ögelerinin belirlenmesi ve ilişkilendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmada materyal olarak 10 ileri hat ve 1 çeşit kullanılmıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre yüksek molekül ağırlıklı glutenin alt bantlarını kodlayan Glu-A1 lokusunda 3 adet allel, Glu-B1 lokusunda 3 adet allel ve Glu-D1 lokusunda 2 adet allel belirlenmiştir. Düşük molekül ağrılıklı glutenin alt bantlarını kodlayan Glu-A3 lokusunda 2 adet allel, Glu-B3 lokusunda 4 adet allel ve Glu-D3 lokusunda 3 adet allel olmak üzere toplamda 17 adet allel belirlenmiştir. Glu-A1 lokusunda "2*", Glu-B1 lokusunda "7+9" ve "17+18", Glu-D1 lokusunda "5+10", Glu-A3 lokusunda "c", Glu-B3 lokusunda "b" ve Glu-D3 lokusunda "b" bantları en çok görülen allel olarak tespit edilmiştir. Yapılan kalite parametreleri ve SDS-PAGE analizleri sonucunda ekmeklik kalitesi daha düşük olan genotipler ESWYT-105 ve ESWYT-106 hattı olduğu, ekmelik kalitesi iyi olan genotipler ise ESWYT-109 ve ESWYT-122 hattı olduğu tespit edilmiştir. Ekmeklik kalitesi iyi olan hatların ıslah programlarına dahil edilmesi ve melezleme çalışmalarında ebeveyn olarak kullanılması önerilmiştir.

Mercimek (lens culinaris) germplazmının moleküler karakterizasyonu

Mercimek (Lens culinaris), yüksek protein içeriği ve marjinal ortamlara uyum sağlama özelliği ile dünya çapında önemli bir baklagil bitkisidir. Ancak, modern ıslah ve evcilleştirme nedeniyle genetik tabanı önemli ölçüde daralmıştır. Bu tez, iPBS ve SCoT moleküler belirteçleri kullanılarak çeşitli coğrafi bölgelerden toplanan 96 mercimek genotipinin genetik çeşitliliğini ve popülasyon yapısını incelemektedir. Her sistemden toplam 15 polimorfik primer kullanılmış ve iPBS için %95,25, SCoT için %93,38 gibi yüksek polimorfizm düzeyleri ortaya çıkmıştır. Sonuçlar, germplazm içinde önemli genetik varyasyon olduğunu göstermiş ve popülasyon yapısı analizleri, genetik benzerlik ve coğrafi köken temelinde erişimleri farklı kümelere ayırmıştır. Özellikle, Pakistan'dan gelen genotipler tüm istatistiksel endekslerde en yüksek çeşitliliği göstermiştir. AMOVA, genetik varyasyonun ağırlıklı olarak popülasyonlar içinde olduğunu doğrulayarak, popülasyon içi çeşitliliğin zenginliğini vurgulamıştır. Retrotranspozon tabanlı ve gen hedefli belirteçlerin birlikte kullanılması, kodlamayan ve kodlayan genom bölgelerinden elde edilen bilgileri birleştirerek sağlam bir analiz sağlamıştır. Bulgular, yüksek düzeyde farklılaşmış genotiplerin ıslah programlarında ebeveyn olarak kullanılma potansiyelini desteklemekte ve sürdürülebilir tarım için genetik açıdan zengin germplazmanın korunmasının önemini vurgulamaktadır. Çalışma, mercimek ıslahı çabalarında marker destekli seleksiyonu hızlandırmak için iPBS ve SCoT verilerinin diğer yüksek verimli genomik araçlar ve fenotipik değerlendirmelerle entegrasyonunu önererek son bulmaktadır.

In vitro koşullarda farkli konsantrasyonlarda sodyum klorür içeren besin ortamlarinin bazi ispanak (spinacia oleracea L.) çeşitlerinin gelişimi üzerine etkisi

Tuzluluk, ıspanak dahil olmak üzere bitkilerin büyümesini ve verimini sınırlayan önemli bir abiyotik stres faktörüdür. Bu çalışma, farklı NaCl konsantrasyonlarının (0, 100, 200 ve 300 mM) iki ıspanak çeşidinin Yaman (1) ve Matador (2) çimlenme, büyüme ve fizyolojik tepkileri üzerindeki etkilerini in vitro koşullar altında araştırmayı amaçlamıştır. Çalışma sırasında çimlenme oranı (%), sap taze ve kuru ağırlıkları (g), kök taze ve kuru ağırlıkları (g), sap ve kök uzunlukları (mm) parametreleri değerlendirilmiştir. Sonuçlar, ölçülen tüm özelliklerin tuzluluktan önemli ölçüde etkilendiğini ve çeşitler ile ortamlar arasında farklılıklar gözlemlendiğini göstermiştir. En yüksek çimlenme oranı (%75.50) 1 numaralı çeşitte kaydedilirken, en yüksek ortam ortalaması kontrol uygulamasında (TA, %75.00) gözlemlendi. Tuzluluk seviyelerinin artması, özellikle 300 mM NaCl'de, hem sap hem de kök biyokütlesinde azalmaya yol açtı. En yüksek sap taze ağırlığı (0.180 g) ve kök taze ağırlığı (0.113 g) kontrol ortamından (TA) elde edildi. Benzer şekilde, kök kuru ağırlığı ve sap uzunluğu, NaCl konsantrasyonlarının artmasıyla önemli ölçüde azaldı. Çeşit 2, tuzlu koşullar altında, özellikle kök biyokütlesi ve uzunluğu açısından nispeten daha fazla tolerans göstermiştir.

Sivas ekolojik koşullarında bazı soya genotiplerinin verim ve kalite potansiyellerinin değerlendirilmesi

Bu araştırmada Sivas ekolojik koşullarında bazı soya genotiplerinin verim ve kalite potansiyellerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla yürütülen deneme Sivas Bilim ve Teknoloji Üniversitesi araştırma ve uygulama arazisinde 2023 yılında kurulmuştur. Araştırmada 11 genotip ve 3 çeşit (PNR-8, Yemsoy ve Yeşilsoy) materyal olarak kullanılmıştır. Araştırmada soya örnekleri bazı verim (ilk çiçeklenme gün sayısı, olgunlaşma gün sayısı, bitki boyu, yan dal sayısı, ilk bakla yüksekliği, bitkide bakla sayısı, baklada tane sayısı, boğum sayısı, bakla boyu, bakla eni, bakla ağırlığı, tane verimi, 100 tane ağırlığı) ve kalite parametreleri (nem, kül, antioksidan) bakımından değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda tohumların muhafaza edilebilmesi için düşük oranda nem içermesi tercih edilen bir durum olduğu için VD1-5, en düşük oranda neme sahip çeşit olarak diğerlerinden ayrılmıştır. VD1-3 ve VD1-10 genotipleri nispeten daha yüksek antioksidan aktiviteye sahip olması ve VD1-5 çeşidi nem oranı düşük olması nedeniyle tercih edilme noktasında öncelikli olarak değerlendirilmiştir.

Eskişehir ili sebze üretim alanlarında önemli bitki paraziti nematod türlerinin belirlenmesi

Eskişehir ili sebze üretim alanlarındaki bitki paraziti nematodların (BPN) yaygınlık ve yoğunluklarının belirlenmesinin amaçlandığı çalışma kapsamında 2023 yılı mayıs-ekim aylarında düzenli olmayan çıkışlarla Eskişehir ili sebze üretim alanlarını ve ürün eşitliliğini temsil edecek şekilde 74 adet toprak ve bitki örneği alınmıştır. Çalışma sonucunda Rhabditida takımı Tylenchina alt takımı altında yer alan Amplimerlinius, Basiria, Boleodorus, Ditylenchus, Filenchus, Helicotylenchus, Meloidogyne Merlinius, Pratylenchoides, Pratylenchus, Quinisulcius, Scutylenchus, Trophurus, Tylenchorhynchus, Tylenchus ve Zygotylenchus cinsleri belirlenmiştir. En yaygın bulunan cinsler %51,35; %47,3 ve %29,7 bulunma oranı ile sırasıyla Ditylenchus, Pratylenchus ve Merlinius cinsleri olarak tespit edilmiştir. Yoğunluk açısından ise Meloidogyne spp., Ditylenchus spp. ve Pratylenchus spp. sırasıyla 834,7; 67,4 ve 53.2 nematod 100 g-1 toprak ile en yoğun bulunan nematod grupları olmuştur. Yapılan teşhis çalışmaları sonucunda Rhabditida takımında yer alan 6 familya, 8 altfamilya ve 11 cins'e bağlı 19 tür belirlenmiştir. Pratylenchus thornei, Meloidogyne incognita, Fylenchus filiformis ve Zygotylenchus guevarai sırasıyla %13,2; %9,9; %9,9 ve %8,2 mutlak yaygınlık oranları ile en yaygın bitki paraziti nematod türleri olarak tespit edilmiştir. Ayrıca çalışmada tespit edilen kök-ur nematodlarından Meloidogyne incognita'nın Türkiye'de maydanozda tespit edildiğine dair bir kayda ulaşılamamış olup bu çalışmayla ilk kez tespit edildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Bazı hıyar (Cucumis sativus L.) çeşitlerinin in vitro tuz stresi koşullarında performanslarının belirlenmesi

Bu çalıĢmada in vitro koĢullarda farklı konsantrasyonlarda hazırlanan (0, 50, 100, 150, 200, 250, 300 mM) NaCl‟in hıyar bitkisi geliĢimi üzerine etkileri hedeflenmiĢtir. Deneme Sivas Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Tarım Bilimleri ve Teknoloji Fakültesi bitki doku kültürü laboratuvarında yürütülmüĢtür. Deneme 3 farklı hıyar çeĢidi ile yapılmıĢtır. AraĢtırma kapsamında temel besin ortamı olarak MS kullanılmıĢtır. ÇalıĢmada çimlenme yüzdesi (%), tuz tolerans indeksi (%), gövde yaĢ ve kuru ağırlığı (g), kök yaĢ ve kuru ağırlığı (g), gerçek su içeriği (%), gövde ve kök uzunlukları (mm) ve görsel skala değerleri, DPPH ve ABTS yöntemi ile antioksidan kapasitesi belirlenmiĢtir. Farklı ortam dozlarının çeĢitler üzerindeki etkisi değerlendirildiğinde en yüksek antioksidan kapasite değeri; DPPH analizi sonrasında HD (173.21 μM TE g-1) ortamından, ABTS analizi sonrasında ise HC (251.06 μM TE g-1 KM) ortamından elde edilmiĢtir. AraĢtırmada çimlenme yüzdesi çeĢit ortalamasında en fazla 1 numaralı (%94.36) çeĢitte, ortam ortalaması bakımından en fazla HA (%96.05) ortamında elde edilmiĢtir. Gerçek su içeriklerinde çeĢit ortalaması en fazla 2 numaralı (%91.16) çeĢitte ortam ortalaması bakımından gerçek su içeriği en fazla HA (%91.71) ortamında görülmüĢtür. Gövde uzunluğu en fazla 1 numaralı (26.40 mm) çeĢitte, ortam ortalaması en fazla HA (24.48 mm) ortamında belirlenmiĢtir. ÇalıĢma sonuçları dikkate alındığında çeĢitler arasında farklılık gösterse de NaCl konsantrasyonunun artması hıyarda çimlenme ve bitki geliĢimini olumsuz yönde etkilemiĢtir.

Ankara ekolojik koşullarında bazı nohut çeşitlerinin tarımsal özelliklerinin belirlenmesi üzerine bir çalışma

Ankara ekolojik koşullarında bazı nohut çeşitlerinin tarımsal özelliklerinin belirlenmesi amacıyla 2023 yılında yürütülen çalışma, Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünün İkizce istasyonundaki ıslah denemeleri arazisinde kurulmuştur. Farklı kurumlar tarafından tescil ettirilmiş 12 adet nohut çeşidinin (Akça, Aksu, Arda, Aydoğan, Azkan, Borabay, Caner, Çakır, Gökhöyük, Göktürk, Hasanbey ve Taek-Sağel) kullanıldığı çalışma tesadüf blokları deneme desenine göre dört tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Çalışmada nohut genotiplerinde %50 çiçeklenme ve bakla bağlama gün süresi ile vejetasyon süresi gibi fenolojik özelliklerin yanında bitki boyu, ilk bakla yüksekliği, biyolojik verim, ana dal sayısı, bitkide bakla sayısı, bitkide tane sayısı, yüz tane ağırlığı, bitkide tane verimi, hasat indeksi ve dekara tane verimi olmak üzere 10 adet agronomik özellik de incelenmiştir. Yürütülen çalışmada incelenen nohut çeşitlerinin fenolojik/agronomik özelliklerinden %50 bakla bağlama gün süresi ve bitkide ana dal sayısı dışında çok önemli derecede etkilendikleri görülmüş olup nohut çeşitleri içinde en düşük yüz tane ağırlığı 38.53 g ile Hasanbey, en yüksek yüz tane ağırlığı 46.23 g ile Akça; en düşük bitkide tane verimi 13.20 g ile Gökhöyük, en yüksek bitkide tane verimi 21.88 g ile Aksu; en düşük dekara tane verimi 142.67 kg/da ile Caner, en yüksek dekara tane verimi ise 253.67 kg/da ile Göktürk nohut çeşitlerinden elde edildiği belirlenmiştir.

SCoT markörleri kullanılarak börülce bitkisinin gen kaynaklarının DNA parmak izi ve popülasyon yapısı araştırılması

Genetik çeşitlilik değerlendirmesi, arzu edilen özelliklerin belirlenmesine ve çeşitli germplazmların seçilmesine yardımcı olarak ürün ıslah stratejilerinin geliştirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışmada, börülce germplazmı içindeki genetik çeşitliliği araştırmak için Başlangıç Kodon Hedefli Polimorfizm (SCoT) belirteçleri kullanılmıştır. Yüksek derecede polimorfik 14 SCoT markörü 287 tekrarlanabilir bant vermiştir. Polimorfik bantlar, primer başına 12 ila 24 arasında bir aralık sergilemiş ve ortalama polimorfizm oranı %86,74 olmuştur. Özellikle, etkili alel sayısı 1.351 ile 1.767 arasında değişirken, gen çeşitliliği 0.224 ile 0.419 arasında değişmiştir. Yapı analizi, düşük üyelik katsayıları nedeniyle sınıflandırılmamış ek bir popülasyonla birlikte, coğrafi kökene dayalı olarak aksesyonları iki ana popülasyona (A ve B) sınıflandırmıştır. Filogenetik ağaç yapı analizinin bulgularını desteklemiş ve germplazmı iki gruba (B1 ve B2) ayırmıştır. Daha da önemlisi, kümelenme modeli Batı Afrika, Hindistan alt kıtası ve Türkiye'de ki materyaller arasındaki genetik benzerlikleri ortaya çıkarmıştır. Batı Afrika ve Hindistan alt kıtasından gelen katılımların aynı popülasyon içinde gruplandırılması, daha önceki çalışmalarda bildirildiği gibi börülcenin bu bölgelerden geldiği fikrini desteklemektedir. Bu araştırma, börülce germplazmı içindeki önemli genetik değişkenliği vurgulayarak SCoT markör sisteminin faydasının ve etkinliğinin altını çizmiştir. Özellikle, Pakistan 1 x Türkiye 2 aksesyon çifti en büyük genetik mesafeyi göstermiş ve gelecekteki ıslah programları için değerli bir genetik kaynak olma potansiyelini ortaya koymuştur

Lokum kalite kriterlerinin yapay zeka uygulaması ile belirlenmesi

Türk lokumunun sürdürülebilir üretiminin önündeki en büyük engel kalitesini korumaktır. Üretimin kilit bileşenleri ideal şeker, nişasta ve sitrik asit oranlarının yanı sıra üretim süreci ve uzmanlıktır. Bu çalışmada lokum kalitesini optimize etmek için deney tasarımı (DOE) kullanılarak yanıt yüzeyi metodolojisi (RSM) kullanılmıştır. Lokum üretimi için toplam 20 çalışma seçildikten sonra pH, toplam nişasta, toplam şeker ve toplam nem içeriği gibi kalite ölçütleri incelenmiş ve ardından yanıt yüzeyi regresyon modeli kullanılarak analiz edilmiştir. Lokum sektöründeki profesyoneller, hazırlanan numuneleri görünüm, tat, koku ve esnekliklerine göre derecelendirmiştir. Veri doğrulama, sınıflandırma tabanlı model kullanan hem klasik hem de kuantum makine öğrenimi modelleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Sonuçlar, 19 ve 20 numaralı (80.0 g/Kg şeker + 10.0 g/Kg nişasta + 115.0 g/Kg sitrik asit) ve 75 g/Kg şeker + 11.0 g/Kg nişasta + 121.7 g/Kg sitrik asit) lokumların en yüksek puanı aldığını göstermiştir. Öte yandan, 1. çalışma (75 g/kg şeker + 12,68 g/kg nişasta + 117,5 g/kg sitrik asit) en düşük puanı almıştır. Yanıt optimize edicinin (RSM) uygulanması ile optimize edilmiş 76,61 g/Kg şeker + 10,72 g/K, 19. çalışmaya son derece yakın olduğunu bulunmuştur. Destek Vektör Sınıflandırıcısından (SVC) elde edilen yüksek doğruluk, özelliğe bağlı olarak değişse de klasik makine öğrenimi ile doğrulanmıştır. Özellikle hatırlama puanları, Nelder-Mead optimizasyonlu Varyasyonel Kuantum Sınıflandırıcı için daha iyiydi. Bu çalışma, gıda sektöründe kuantum makine öğrenimi uygulamaları için yeni bir dönem başlatmaktadır.

Fosfor çözücü fungus Talaromyces funiculosus'un kitlesel üretimine temel teşkil edecek bazı biyolojik parametrelerin belirlenmesi

Fosfor bitkilerin gelişim için ihtiyaç duyduğu temel besin elementlerinden bir tanesidir. Tarımsal üretim sırasında, bitkilerin fosfor ihtiyacı kimyasal gübrelerle kaşılanmaktadır. Kimsayasal gübre olarak toprağa verilen fosforun çok önemli bir bölümü toprakta bulunan demir, çinko, alüminyum gibi diğer toprak elementlerine bağlanarak bitkilerin alamayacağı forma dönüşmektedir. Asidik topraklarda bu bağlı fosfor kısmen çözülebilmekte iken, Türkiye gibi topraklarının çok önemli bir bölümü bazik karakterde olan bölgelerde bu çözünme çok yavaş olmaktadır. Bu durum her yıl tekrar fosforlu gübre takviyesi gereksinimine yol açmaktadır. Bazı fungus ve bakteriler ürettikleri bazı kimysalallar ile toprakta bulunan bağlı fosforun bitkiler için faydalı hale dönüşmesine yardımcı olmaktadırlar. Bu çalışma kapsamında, antepfıstığı köklerinden izole edilen, toprakta bağlı fosforu çözme yeteneğine sahip olduğu bilinen bir Talaromyces funiculosus (ST976) izolatının kitlesel üretimine temel teşkil edecek bazı biyolojik parametlerin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu amaçla fungusun farklı sıcaklık ve su aktivitesi değerlerinde gelişim performansları değerlendirilmiştir. Denemeler sonunda fungusun en iyi gelişim gösterdiği sıcaklık değerinin 25 oC ve %99 su aktivitesi değerleri olduğu belirlenmiştir.

Sera koşullarında domates üzerindeki beyaz sinek popülasyonunu tahmin etmek için makine öğrenme modellerinin uygulanması

Sıcaklık, bağıl nem ve radyasyon gibi iklim koşulları, doğal ve sera koşullarında böcek istilasını düzenleyen önemli faktörlerdir. Beyazsinek, başlıca mahsullerin bitki verimini etkileyen en ekonomik böcek zararlılarından biridir. Sera koşullarında domates bitkisine beyazsinek bulaşması olağan bir olaydır. Bu çalışmada sulu sensörler kullanarak dış sıcaklık (A), sera iç sıcaklığı (B), bağıl nem (%RH-C), HD (D) ve radyasyon (E) gibi iklim koşulları 1 yıl (52 hafta) boyunca haftalık olarak kaydedilmiştir. Seraya monte edilen tuzaklar ise haftalık olarak beyazsinek sayımı için kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlar ise Minitab istatistik programı kullanılarak faktöriyel regresyon analizi yapılmıştır. Sonuçlar ayrıca Pareto şeması, normal grafik analizi, Kontur grafikleri ve yüzey grafikleri gibi farklı istatistiksel analizler yapılmıştır. Pareto şeması sonuçlar incelendiğinde tüm faktörler (ABCDE) en üst sırada etkili olduğu tespit edilmiştir. Normal çizim analizi, tüm girdi faktörlerinin hem sol hem de sağ tarafta takılı çizgiye yakın dağılımını göstermiştir. Kontur grafikleri ve yüzey grafiklerinin sonuçları, verileri haftada -5000 ila 5000 beyaz sinek arasında dağıtımı göstermiştir. Optimizasyon araçları kullanılarak beyazsinek istilası koşullarının optimize ise düşük radyasyonda 500 adet beyazsineği olacağını hesaplanmıştır. Veriler ayrıca Quasi-Poisson modeli ile üç farklı makine öğrenme modeller kullanarak doğrulama ve tahminlime yapılmıştır. Model performansı ise altı farklı performans metrikler ile hesaplanmıştır. R2 sonuçları incelendiğinde en iyi performans XGBoost (0,739) tarafından gösterirken, RF (0,737) ve MLP (0,677) modellerinin yakından takip ettiğini ortaya koymuş olup, RMSE de benzer performans sergilenmiştir. MAE, MAPE ve MSLE metrikleri için sıra ise RF-XGboost-MLP olarak kaydedilmiştir. Genel olarak beyaz sinek sayısının gerçek ve tahmin için hem RF hem de XGBoost modeli MLP modelden daha iyi performans ortaya koymuştur. Isı harita analiz ise iklim koşulları ile beyazsinek istilası arasında pozitif ancak değişken bir korelasyon olduğunu göstermiştir. Böcek istilasına ilişkin her türlü sayısal veriyi optimize etmek için istatistiksel araçların başarıyla kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Endüstriyel kenevir bitkisinde farklı ışık yayan diyotların(LEDs)ve H2O2 konsantrasyonunun ın vıtro çimlenme ve büyümesi üzerine etkileri

Narlısaray popülasyonu bitki materyali olarak kullanılmış olup, kenevir tohumlarının in vitro çimlenme büyümesi ve fizyoloji parametreler üzerinde farklı hidrojen peroksit oranlarının (%2,0 ve %3,0) ve farklı LED (kırmızı, mavi, yeşil, turuncu, beyaz) ışıklarının nasıl bir etki oluşturacağının belirlenmesi amaçlanmıştır. Yapılan çalışmada sterilizasyon için %70'lik EtOH ve %0,1 HgCl₂ kullanıldığı iki aşamalı bir protokol uygulanmıştır. Sterilizasyon aşamasından sonra tohumlar, 48 ile 72 saat boyunca %2 ve %3 H2O2 (v/v) ile muamele edilmiştir. Daha sonra H2O2 ile muamele edilmiş tohumlar, MS ortamına alınmış ve farklı LED ışıklarında (beyaz, mavi, kırmızı, yeşil, turuncu) yaklaşık bir ay kültüre alınmıştır. İn vitro kültür sonunda fizyolojik parametreler olarak; çimlenme yüzdesi (%), sürgün uzunluğu (cm), sürgünlerin yaş ağırlığına (g) ve kuru ağırlık (g) miktarlarına bakılmıştır. Bu parametreler dışında biyokimyasal analizler olarak kenevirin prolin, DPPH, SOD, POD, toplam fenol, antioksidan miktarlarındaki değişim istatiksel analizlerle tespit edilmiştir. Farklı LED ışıkları kenevirin in vitro çimlenme yüzdesinde, yaş ve kuru ağırlık miktarlarının ortalamasında anlamlı bir değişime neden olmuştur. Bununla birlikte farklı oranlarda kullanılan H2O2 oranlarının kenevirin SOD miktarında ve antioksidan miktarlarında önemli bir değişime neden olduğu ve diğer biyokimyasal değerler için anlamlı bir değişime sebep olmadığı saptanmıştır. %2 H2O2 oranın kullanıldığı kenevirlerde daha yüksek miktarlarda SOD ve antioksidan miktarı tespit edilmiştir. Farklı LED ışıkları SOD miktarında anlamlı değişimlere sebep olmazken; prolin, DPPH, toplam fenol, POD ve antioksidan miktarlarında anlamlı değişimlere sebep olmuştur. En yüksek prolin ve toplam fenol miktarı mavi LED ışıklarında kaydedilirken en yüksek DPPH ve antioksidan miktarı beyaz LED ışıklarında kaydedilmiştir. En yüksek POD miktarı ise kırmızı LED ışıklarında görülmüştür. Elde edilen sonuçlar daha sonra makine öğrenme ile doğrulanmıştır.

Tarımsal arazi değerlendirmesinde niceliksel yaklaşımlar ile ekonomik uygunluk sınıflarının belirlenmesi

Günümüzde hızla artmakta olan nüfus ve buna bağlı olarak artan insan ihtiyaçları gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin başlıca odak sorunları haline gelmektedir. Bunun için ülkeler ellerinde bulundurdukları kaynakları etkin ve sürdürülebilir bir şekilde kullanmak zorundadırlar. Bu kaynakların başında gelen toprak ve bunların içerisinde üretime dahil olmuş araziler gelişmiş ülkelerde oldukça etkin bir şekilde üretime sokulmaktadır. Belirli bir sınırı olan ve tükenebilir olan toprağı etkin şekilde kullanamayan ülkeler hem kaynaklarını yitirmekte hem de buna bağlı olarak sağlıksız bir topluma sahip olmaktadırlar. Tarımsal arazi kullanım planlamaları hazırlanırken, arazi kullanım türlerinin sadece ekolojik istekleri değil aynı zamanda ekonomik olarak karlılıklarının değerlendirilmeye alınması, oluşturulan planlamaların uygulanabilirliğinin test edilmesi açısından önem taşımaktadır. Bu çalışma ile Samsun ili Vezirköprü ilçe sınırlarında toplam 11086 ha'-lık arazide, tarımsal arazi uygunluk sınıfları belirlenmiş olan kullanım türlerinin ekonomik göstergeler dikkate alınarak karlılık endeksleri hesaplanmıştır. Coğrafi Bilgi Sistem teknolojilerinin etkin bir şekilde kullanıldığı çalışmada seçilen bitki türlerine ait dağılım haritaları oluşturulmuştur. Çalışma sonuçlarına göre, basınçlı sulama sistemlerinin etkin bir şekilde kullanıldığı alanda, ekonomik yönden yetiştiriciliği yapılabilecek ürünler endüstri bitkisi olarak şekerpancarı, sebze olarak domates, meyve ağacı olarak ise ceviz olduğu belirlenmiştir.

Sivas ekolojik koşullarında bazı kuru fasulye genotiplerinin verim ve verim özelliklerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma

Gemerek/Sivas ekolojik koşullarında bazı kuru fasulye genotiplerinin tarımsal özellikleri ile özellikler arası ilişkilerin belirlenmesi amacıyla 2023 yılında yürütülen çalışma, Sivas ilinin Gemerek ilçesine bağlı İnkışla Köyünde bulunan deneme arazisinde kurulmuş olup çalışmada 27'si TÜBİTAK ve TAGEM projeleri kapsamında farklı lokasyonlardan toplanmış ve ileri düzeye kadar getirilmiş yerel kuru fasulye genotipi ile 3'ü standart çeşit (Yunus 90, Göynük 98 ve Önceler 98) olmak üzere 30 adet kuru fasulye materyali kullanılmıştır. Yürütülen çalışmada kuru fasulye genotiplerinde %50 çiçeklenme ve bakla bağlama gün süresi (gün) ile vejetasyon süresi (gün) gibi fenolojik özelliklerin yanında bitki boyu (cm), ilk bakla yüksekliği (cm), biyolojik verim (g), bitkide bakla sayısı (adet), bitkide tane sayısı (adet), baklada tane sayısı (adet), yüz tane ağırlığı (g), bitkide tane verimi (g), hasat indeksi ve dekara tane verimi (kg/da) gibi agronomik özellikler incelenmiştir. Yürütülen çalışma sonucunda kuru fasulye genotiplerinin incelenen fenolojik ve agronomik özellikleri yönünden önemli ya da çok önemli derecede etkilendikleri ortaya konulmuştur. Çalışmada en düşük yüz tane ağırlığı 31.65 g ile G-228 nolu genotipinden, en yüksek yüz tane ağırlığı 53.81 g ile K-1084 nolu genotipinden; en düşük bitkide tane verimi 12.48 g ile G-260 nolu genotipinden, en yüksek bitkide tane verimi 66.14 g ile K- 1084 nolu genotipinden; en düşük dekara tane verimi ise 135.29 kg/da ile G-260 nolu genotipinden, en yüksek dekara tane verimi de 289.24 kg/da ile K-1084 nolu genotipinden elde edilmiştir. Yürütülen çalışma sonucunda tüm standart çeşitlerini birçok agronomik özellik yönüyle geçen yerel kuru fasulye genotiplerin olmasının çeşit adayı/adaylarının öne çıkması yönünden oldukça önemli olduğu görülmüştür.

Sivas ili Zara ilçesi yem bitkileri üretiminin sosyo-ekonomik analizi

Küresel iklim değişiklikleri sebebiyle oluşan sulama problemi iletarım üretimindeaksaklıklar oluşmaktadır. Nüfus artışına paralel olarak artan kaliteli kaba yem ihtiyacı da hayvansal üretimi yakından etkilemektedir. Bu problemlerden yola çıkılarak bu çalışmada Sivas ili Zara ilçesi özelinde yem bitkileri üreticilerinin demografik yapısı, üretimde karşılaşılan sorunlar, aksaklıklar, yem bitkileri devlet desteklerinin yeterlilik durumu araştırılmıştır. Sivas ili Zara ilçesinde toplam 60 üretici ile görüşülerek anket formları doldurulmuştur. Anket verileri 2022 yılı üretim sezonunu kapsamaktadır. Anket sonuçlarına göre; Üreticilerin yaş ortalaması 53,5'tir. Üreticilerin %3,3'ü okur-yazar, %51,7'si ilkokul mezunu, %16,7'si ortaokul, %26,7'si lise, %1,7'si üniversite mezunudur. Üreticilerin %65'i köyde ikamet ederken, %28'i ilçe merkezinde, %2'si il merkezinde ve %5'i büyükşehirde ikamet etmektedir. Çiftçilik deneyim yılı ortalamasının 26,5, yem bitkileri üretimi deneyim yılı ortalamasının 14 yıl olduğu görülmüştür. Üreticilerde yem bitkisi üretimini yaparken hayvancılık faaliyetinde bulunan üretici %87 iken, hayvancılık faaliyetinde olmayanların oranı ise %13'tür.Üreticilerin yem bitkisi üretimi yaparken karşılaştığı sorunlara bakıldığında; ilk sırada %30 ile sulamadaki problemlerin geldiği bunu sırasıyla %18,3 ile üretim maliyetlerinin yüksekliği, %13,3 ile destekleme miktarlarının yetersizliği, %10 ile işgücü eksikliği ve İlkbahar donları nedeniyle meydana gelen verim kayıpları, %3,3 ile finansman yetersizliği ve piyasada oluşan ürün fiyatlarının düşüklüğü ve %1,7 ile de makineli tarım yapılmasındaki imkânların kısıtlı oluşu takip etmektedir. Yem Bitkisi üretimi yapan çiftçilerimizin Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından ödenen yem bitkisi desteklemelerinden yararlanma durumlarına bakıldığı zaman %93,3' ünün desteklemeden faydalandığı %6,7' sinin ise faydalanamadığı belirlenmiş olup desteklemelerden yararlanan üreticilerin %51,8'i memnunken %48,2'si memnun olmadığı görülmüştür. Bölgesel koşullar göz önünde bulundurularak üretimi teşvik edici üreticiyi koruyan ve destekleyen bir tarım politikasının geliştirilmesi önerilmektedir.

Sivas ekolojik koşullarında iskenderiye üçgülü + tef karışım oranlarının ot verimi ve kalitesine etkisi

Bu çalışmada, tek yıllık baklagil yem bitkisi olan İskenderiye üçgülü (Trifolium alexandrinum L.) ile yine tek yıllık buğdaygil yem bitkisi olan tefin (Eragrostis tef) farklı karışım oranlarının ot verimi ve kalitesi üzerindeki etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Deneme, 2023 yetiştirme sezonunda Sivas Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Tarımsal Ar-Ge Merkezine bağlı deneme alanında tesadüf blokları deneme desenine göre üç tekrarlı olarak yürütülmüştür. Araştırmada yeşil otta üçgül oranı (%), kuru otta üçgül oranı (%), İskenderiye üçgülü bitki boyu (cm), tef bitki boyu (cm), yeşil ot verimi (kg/da), kuru ot verimi (kg/da), ham protein oranı (%), ham protein verimi (kg/da), asit deterjanda çözünmeyen lif (ADF) oranı (%), nötral deterjanda çözünmeyen lif (NDF) oranı (%), asit deterjanda çözünmeyen protein (ADP) oranı (%), sindirilebilir kuru madde (SKM) oranı (%), kuru madde tüketim (KMT) oranı (%), nispi yem değeri (NYD), makro element (Ca, Mg, P ve K) oranları (%), toplam sindirilebilir besin maddesi (TSBM) oranı (%), SKM oranı (%), metabolik enerji (ME) oranı (Mcal/kg), sindirilebilir enerji (SE) oranı (Mcal/kg) incelenmiştir. Araştırma bulgularına göre; yalın ve farklı oranlardaki karışımların ortalama yeşil otta üçgül oranı %48,89, kuru otta üçgül oranı %61,64, İskenderiye üçgülü bitki boyu 67,50 cm, tef bitki boyu 51,38 cm, yeşil ot verimi 1944 kg/da ve kuru ot verimi 543,97 kg/da olarak belirlenmiştir. Ayrıca saf ve karışımların ortalama ham protein oranı, ham protein verimi, asit deterjanda çözünmeyen lif (ADF) oranı, nötr deterjanda çözünmeyen lif (NDF) oranı, asit deterjanda çözünmeyen protein (ADP) oranı, sindirilebilir kuru madde oranı (SKM), kuru madde tüketim (KMT) oranı ve ortalama nispi yem değeri sırasıyla %16,62, 90,59 kg/da, %26,61, %45,43, %0,53, %68,17, %2,69 ve 141,92 olarak tespit edilmiştir. Ortalama toplam sindirilebilir besin maddesi (TSBM) oranı %62,38 olarak, ortalama metabolik enerji (ME) ve sindirilebilir enerji (SE) değerleri ise sırasıyla 9,59 Mcal/kg ve 3,19 Mcal/kg olarak saptanmıştır. Saf ve karışımların kalsiyum (Ca), magnezyum (Mg), fosfor (P) ve potasyum (K) oranları ise sırasıyla %1,09, %0,234, %0,33 ve %2,316 olarak belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar bir bütün olarak değerlendirildiğinde, Sivas iklim koşullarında yüksek ot verimi için %50 İskenderiye üçgülü + %50 Tef karışımı, kalite açısından ise %40 İskenderiye üçgülü + %60 Tef ve %20 İskenderiye üçgülü + %80 Tef karışımlarının en uygun karışımlar olduğu belirlenmiştir.

In vitro koşullarda değişik konsantrasyonlarda ağır metaller içeren besin ortamlarının kabak (Cucurbita pepo L.) bitkisi gelişimi üzerine etkileri

Kabak (Cucurbita pepo L.), dünyada ve ülkemizde sevilerek tüketilen bir sebzedir. Yetiştiriciliği hem açıkta hem de örtüaltında yapılmaktadır. Ağır metaller, toksik etki yayması sebebiyle tüm canlılar için olumsuz durumlar oluşturmaktadırlar. Bu çalışmada, in vitro koşullar altında değişik konsantrasyonlarda (0, 100, 200, 300, 400 ve 500 μM) hazırlanmış alüminyum (Al), kadmiyum (Cd), kobalt (Co), kurşun (Pb) ve nikel (Ni) ağır metalleri Murashige ve Skoog (MS) besin ortamına eklenerek kabak tohumları kültüre alınmıştır. Araştırmada yaprak ve kök sayısı, gövde ve kök uzunlukları tespit edilmiştir. Yaprak sayısı tüm ağır metaller için kontrol grubunda en fazla olurken, ağır metal konsantrasyonu arttıkça kök sayıları azalmaya başlamıştır. Gövde uzunluğu ağır metallerin tamamında kontrol grubunda en fazla sayıya ulaşırken, kök uzunlukları 400 ve 500 μM dozlarında en düşük seviyeleri görmüştür. Bu sonuçlar dikkate alındığında, ağır metal dozu arttıkça bitki gelişiminin gerilediği ortaya çıkmıştır

Sivas ili patates ekiliş alanlarında zararlı olan patates güvesi [(phthorimae operculella zeller (Lepidoptera: Gelechiidae)]'nin popülasyon takibi ve Lantana camara L. bitki ekstraktının insektisidal etkisi

ÖZET Patates güvesi [Phthorimae operculella (Zeller) (Lep.: Gelechiidae), patates tarımını etkileyen en önemli zararlılardan biridir. Patates Güvesi yeşil aksamda ve yumrularda beslenerek önemli ürün kayıplara neden olmaktadır. Bu çalışma Sivas ilinin Patates güvesi ile bulaşık olup olmadığını belirlemek için ele alınmıştır. Çalışma 2022 yılında Sivas'ın Hafik, Gemerek ve Merkez ilçelerinde yürütülmüştür. Deneme yapılacak patates alanlarına bitki çıkışından hemen sonra, zararlıya ait eşeysel çekici feromon tuzağı asılmıştır. Tuzak kontrolleri haftalık olarak yapılmış ve tuzağa yakalanan erginler kaydedilmiştir. Lantana camara L. (Verbenaceae) ekstraktının Patates güvesi üzerine insektisidal etkisi araştırılmıştır. Bitkinin etanollu ekstraktının farklı konsantrasyonları zararlının yumurta, larva ve ergin dönemlerine uygulanmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, en fazla ergin sayısı Gemerek ilçesinde 16 adet ile 23.08.2022 tarihinde olmuştur. Gemerek ilçesinde ilk ergin çıkışı 7.06.2022, son ergin görülme ise 27.09.2022 tarihinde belirlenmiştir. Hafik ilçesinde, ilk ergin 21.06.2022 tarihinde tespit edilmiştir. En son ergin çıkışı ise ile 20.09.2022 tarihinde olmuştur. En fazla ergin sayısı 09.08.2022 tarihinde belirlenmiştir. Merkez ilçede ilk ergin çıkışı 21.06.2022 tarihinde olmuştur. En fazla ergin sayısı 5.07.2022 tarihinde belirleniştir. En son ergin 23.08.2022 tarihinde görülmüştür. Bu çalışma ile Sivas ilinin PG ile bulaşık olduğu belirlenmiştir. Tohumluk üretimi yapılan alanlarda toleransı sıfır olan bu zararlıya karşı yapılacak mücadele önem arz etmektedir. Lantana camara ekstraktının Patates güvesi larvaları üzerine yüksek oranda insektisidal etkisinin olduğu ortaya konulmuştur. Bireyi daldırma yönteminde daha yüksek oranda etki olduğu belirlenmiştir. Yumurta verimi denemesinde ise, ekstraktın yumurta verimini azalttığı, yüksek konsantrasyonlarda ise ölüm olduğu ve hiç yumurta elde edilmediği, ovisit etkisinin olmadığı belirlenmiştir. Söz konusu ekstraktın zararlı ile mücadelede kullanılabileceği görüşüne varılmıştır.

Sivas ekolojik koşullarında bazı börülce gen kaynaklarının fenotipik karakterizasyonu

Börülce, önemli tarımsal ve besinsel potansiyele sahip çok amaçlı bir baklagil bitkisi olarak kabul edilmektedir. Zengin bir protein, karbonhidrat, mineral ve vitamin kaynağıdır. Türkiye'de Ege ve Marmara bölgesinde yaygın olarak yetiştirilirken, Karadeniz bölgesinde daha küçük alanda sadece bahçe tarımı amaçlı olarak yetiştirilmektedir. Araştırma, küresel börülce germplazmını Sivas ekolojik koşullarında agronomik özellikler açısından taramayı ve Sivas ekolojik koşulları için önerilebilecek üstün genotipleri belirlemeyi amaçlamıştır. Bitki materyali olarak çeşitli ülkelerden toplam 102 genotip ve Türkiye'de yerel olarak yetiştirilen dört ticari çeşit kullanılmıştır. Tarla denemesi 2021 yılı içerisinde Sivas Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Tarımsal Ar-Ge Merkezinde augmented deneme desenine göre yürütülmüştür. Toplam 15 agronomik özellik araştırılmış ve incelenen tüm özellikler için iyi bir çeşitlilik aralığı gözlemlenmiştir. İlk çıkış süreleri 4-22 gün, çiçeklenme süreleri 62-123 gün, bitki başına verim 2,3g-36,9g ve 100 tohum ağırlığı 5,5-18 g arasında değişmiştir. 100 tohum ağırlığı, bakla ağırlığı, bakla uzunluğu, bakla genişliği, tohum uzunluğu, tohum genişliği ve bitki başına verimle de oldukça anlamlı ve pozitif bir korelasyon oluşmuştur. Temel bileşen analizinde (PCA), ilk beş PC'de toplam %70.614 varyasyon hesaplanmıştır. Maksimum (36,9g) ve minimum (2,3g) tohum verimi sırasıyla Nigeria-17 ve Ghana-8'den elde edilmiş olup, gelecekteki börülce ıslahı için aday ebeveyn olarak değerlendirilebilirler. Verilen bilgilerin özellikle Sivas için Türk topraklarına daha iyi adapte olan ticari çeşitlerin geliştirilmesine yardımcı olacağı düşünülmektedir.

İn vitro koşullarda bazı ağır metallerin hıyar (Cucumis sativus L.) bitkisinin gelişimi üzerine etkilerinin araştırılması

Bu çalışmada, hıyar (Cucumis sativus L.) tohumlarına in vitro koşullarda farklı ağır metallerin uygulanmasının çimlenme ve bitki gelişimi üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Deneme kapsamında MS (Murashige ve Skoog 1962) besin ortamı ve farklı dozlarda hazırlanmış (100 µM, 200 µM, 300 µM, 400 µM, 500 µM) ağır metaller (Kadmiyum, Kobalt, Nikel, Alüminyum, Kurşun, Krom, Bakır) kullanılmıştır. Çalışmada tohumların çimlenme oranı, kotiledon oranı, beşinci ve onuncu günlerdeki kök ve sürgün uzunlukları belirlenmiştir. Yapılan ölçümler sonucunda çimlenme ve kotiledon oranlarının, kadmiyumun 500 µM, kromun 200 µM, kurşunun 100 µM dozunda, alüminyum ve kobaltın ise kontrol uygulamasında en yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bakır ve nikelin beş dozu, istatistiksel olarak kontrol uygulamasıyla aynı grupta yer almıştır. Deneme kapsamında yapılan kök ve sürgün uzunluğu sonuçlarına göre, kadmiyum ağır metalinde, en fazla kök uzunluğu kontrol uygulamasında, en fazla sürgün uzunluğu ise kontrol, 200 µM ve 300 µM dozlarında görülmüştür. Kobalt uygulamasında, en fazla kök uzunluğu kontrol, 100 µM ve 200 µM dozlarında, en fazla sürgün uzunluğu ise kontrol uygulamasından elde edilmiştir. Nikel ağır metali uygulamasında, en yüksek kök uzunluğu 400 µM dozundan elde edilirken, sürgün uzunluğunda dozlar arasındaki fark istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur. Alüminyum ağır metali uygulamasında, en fazla kök uzunluğu 400 µM dozunda gözlemlenirken, sürgün uzunlukları istatistiksel olarak aynı grupta yer almıştır. Bakırın dozları arasındaki farklılıklar incelendiğinde, kök uzunluğunda kontrol, 100 µM, 200 µM ve 300 µM dozlarından en yüksek sonuçlar elde edilmiş ve istatistiksel olarak aynı grupta yer almışlardır.

İn vitro koşullarda uygulanan bazı ağır metallerin sorgum (Sorghum bicolor L.) bitkisinin gelişimi üzerine etkilerininbelirlenmesi

Bu çalışmada, sorgum (Sorghum bicolor L.) tohumlarına in vitro koşullarda farklı ağır metal uygulamalarının çimlenme ve bitki gelişimi üzerine etkileri araştırılmıştır. Deneme kapsamında MS (Murashige ve Skoog 1962) besin ortamı ve farklı dozlarda hazırlanmış (100 µM, 200 µM, 300 µM, 400 µM, 500 µM) ağır metaller (Kadmiyum, Kobalt, Nikel, Alüminyum, Kurşun, Krom, Bakır) kullanılmıştır. Yapılan ölçümler sonucunda çimlenme oranlarının kadmiyumun 200 µM, 300 µM nikelin, 200 µM alüminyumun, 200 µM bakırın, 100 µM kromun, 300 µM kurşunun, kobaltın ise kontrol uygulamasında en yüksek olduğu tespit edilmiştir. En yüksek yaprak sayısı 100 µM kobalt, 100 µM nikel, 100 µM alüminyum, 200 µM bakır, 400 µM kurşun ortamlarından, kadmiyum ve krom için kontrol grubundan elde edilmiştir. En yüksek yaprak uzunluğu 100 µM kobalt, 100 µM nikel, 100 µM krom, 200 µM kurşun ortamlarında ve kadmiyum, alüminyum ve bakırın kontrol grubunda tespit edilmiştir. Kök sayısı ve kök uzunluğunun en yüksek değeri sırası ile kontrol grubu ve kontrol grubu kadmiyum, 200 ve 100 µM kobalt, 100 µM ve kontrol grubu nikel, kontrol grubu ve 100 µM alüminyum, 100 µM ve kontrol grubu bakır, 300 ve 200 µM kurşun uygulamalarından elde edilmiştir.

Titanyum ve gümüş nanopartiküller ile endüstriyel kenevir bitkisinde In Vitro elisitasyon

Global olarak yüksek tohum ve lif verimine sahip olan oldukça önemli olan endüstriyel kenevir (Cannabis sativa L.) bitkisi bu çalışmada kullanılmıştır. In vitro koşullarda çimlenmesi, büyümesi, biyokimyasal ve moleküler varyasyonu etkilerin araştırılması hedeflenmiştir. Bitki materyali olarak bir adet Narlısaray popülasyonu ve bir adet Narlı çeşidi tohumları kullanılmıştır. Yüzey sterilizasyonu için %70'lik EtOH ve %0.1 HgCl₂ kullanılarak iki aşamalı bir protokol geliştirilmiştir. Ardından tohumlar, 48 saat boyunca %2'lik H2O2 h/h ile muamele edilmiştir. Daha sonra tohumları farklı konsantrasyon ve tip nanopartikül içeren içeren MS ortama kültüre alınmıştır. 17 günlük in vitro kültür sonunda fizyolojik parametreler; çimlenme (%), sürgün uzunluğu (cm), kök uzunluğu (cm), ve sürgünlerin yaş ağırlığı (mg) belirlenmiştir. Benzer şekilde, farklı tip NP ve bunların konsantrasyonlarının in vitro koşullar altında gelişen kenevir bitkilerinin büyüme üzerindeki etkilerini kontrol etmek için klorofil a ve b, toplam karotenoidler ve MDA içerikleri gibi biyokimyasal parametreler de incelenmiştir. Bununla birlikte, iPBS-retrotranspozon primerleri kullanılarak genetik varyasyonları de incelenmiştir. Ag NP'lerin çimlenme üzerinde olumsuz etkileri izlenirken, TiO2 NP kontrol ile hemen hemen benzer çimlenme etkileri göstermiş olup, kıyasla kök uzunluğu bakımından her iki tip NP'den olumsuz etkileri incelenmiştir. Her iki tip NP takviyesi de kontrole kıyasla daha yüksek yaş ağırlık ile daha uzun sürgünlerin oluşumuna sebep olmuşlardır. İn vitro koşullarda yetiştirilen bitkilerin biyokimyasal analizine ilişkin sonuçlarda aralarında önemsiz farklılığı bulunurken kontrol muameleler deki bitkilerine kıyasla her iki tipi NP'nin arasında önemli derecede farklı etki izlenmiştir. Tüm retrotransposan primerler ile kenevir klonları arasında polimorfizm izlenmiş olup, genetik varyasyonların varlığı tespit edilmiştir

Bazı bitki uçucu yağlarının laboratuvar koşullarında Meloidogyne incognita'ya karşı nematisidal aktiviteleri

Çalışma kapsamında Sivas İli Zara İlçesinden toplanan Allium polyanthum ve Mentha longifolia bitkilerinin farklı bitki aksamlarından elde edilen uçucu yağları ile Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü'den elde edilen Lavandula angustifolia cvs Hemus, Raya ve Yubileina uçucu yağları ve ticari Mentha piperita uçucu yağı'nın içerik analizlerinin ve bu uçucu yağların Meloidogyne incognita kullanım olanakları belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla 2023 yılında toplanan bitkiler kurutularak uçucu yağları elde edilmiş ve kimyasal bileşenleri GC-MS ile tespit edilerek laboratuvar şartlarında uçucu yağların nematisidal etkileri belirlenmiştir. Mentha longifolia çiçek, çiçek+gövde ve M. piperita uçucu yağlarının ana bileşenleri menthol (%38,3, %38,8, %37,9) ve L-menthone (%22,5 ve %21,1, %25,7) olarak belirlenmiştir. Mentha piperita uçucu yağında M. longifolia uçucu yağlarına göre çok daha fazla sayıda bileşen tespit edilmiştir. Lavandula angustifolia cvs Hemus, Raya ve Yubileina çeşitlerinde linalyl acetate (%49,6, %44,96, %35,5) ve β-Linalool (%30,3, %25,8, %23,9) ana bileşen olarak belirlenmiş, bileşen sayıları ve kaplama oranları arasında çeşide bağlı olarak önemli seviyede değişiklik saptanmıştır. Uçucu yağların hiçbirinde M. incognita ikinci dönem larvalarının yumurtadan çıkışı üzerine negatif bir etki belirlenmemiştir. Değerlendirmeye alınan tüm Mentha spp. uçucu yağlarında değişen oranlarda M. incognita ikinci dönem larvaları üzerine nematisidal etki belirlenirken L. angustifolia çeşitlerinden sadece Yubileina çeşidinde ve Mentha spp. uçucu yağlarına kıyasla düşük seviyede etki belirlenmiştir. Mentha longifolia'nın çiçek+gövde, çiçek, M. piperita'nın ticari ve Lavandula angustifolia cvs Yubileina'nın çiçek+gövde uçucu yağlarının LC90 değerleri 24 ve 96. saat sonunda sırasıyla 4.791, 2,808, 5.307 µl ml-1 ve 2.527, 1.368, 2.629 µl ml-1 olarak belirlenmiş olmakla beraber bu uçucu yağların M. incognita mücadelesinde kullanılabilmeleri açısından uygun olmadıkları sonucuna varılmıştır.