Theses supervised by Prof. Dr. Fatma Özkan
18 theses · Gazi University, Ankara Hacı Bayram Veli University
Aliasgar Kemal'in tiyatro eserlerinde dil ve üslup
Bu çalışma, Tatar edebiyatının önemli simalarından ve modern Tatar tiyatrosunun kurucusu Aliasgar Kemal'in tiyatro metinlerinin dil ve üslup hususiyetlerini ortaya koymak amacıyla hazırlanmıştır.?Aliasgar Kemal'in Tiyatro Eserlerinde Dil ve Üslup? başlıklı bu tez Giriş, Aliasgar Kemal'in Hayatı ve Eserleri, İnceleme, Sonuç, Kaynakça, Sözlük ve Metin bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tiyatro sanatının kavram alanı, temel ilke ve türleri hakkında genel bilgiler verildikten sonra, yazarın yetiştiği kültürel ve edebî çevre ana hatları ile değerlendirilmiştir. Daha sonra, Tatar tiyatrosunun Abdurrahman İlyasi'nin Biçare Kız'ı ile başlayan ve günümüze kadar uzanan gelişimi çeşitli evreleriyle birlikte ele alınmıştır. Aliasgar Kemal'in Hayatı ve Eserleri başlığını taşıyan I. Bölüm'de yazarın tüm yaşamı ve eserleri müstakil başlıklar altında değerlendirilmiştir. Tezin II. Bölüm'ü, yazarın piyeslerinin dil ve üslup hususiyetleri bakımından değerlendirildiği İnceleme bölümüdür. Bu bölüm, İmla ve Dil Hususiyetleri, Kelime Dünyası, Cümle ve Anlatım Teknikleri ana başlıklarını taşımaktadır. Bu bölümlerin her birinde, incelemede tespit edilen yazara has özgün kullanımlar ve farklılıklara dikkat çekilmiştir. Yapılan inceleme ve elde edilen tespitlerin toplu bir biçimde değerlendirildiği Sonuç ve metinlerin transkripsiyonlu biçimlerinin verildiği Metin bölümünden sonra, metinlerin anlaşılmasında yardımcı olacak bir Sözlük bulunmaktadır.
Adil Kutuy'un eserlerinde dil ve üslup
Tatar edebiyatında 1930- 1940?lı yıllar oldukça önemli bir dönemdir. Yazarların ve şairlerin çeşitli siyasi baskılara maruz kaldıkları söz konusu dönemde, bu baskıları yansıtan eserler kaleme alınmıştır. Çalışmamızda bu dönemin önemli yazar ve şairlerinden biri olan Adil Kutuy ve Adil Kutuy?un yazarlığını ön plana çıkaran bazı hikâyeleri incelenmiştir. Seçmiş olduğumuz ?Tapşırılmagan Hatlar?, ?Ressam?, ?Vücdan Gazabı? hikâyeleri Adil Kutuy?un, dönemin siyasi ve sosyal hayatı ile ilgili fikirlerini açıkça yansıtmış olduğu hikâyelerdir. Yaptığımız çalışmada bu hikâyelerden hareketle Adil Kutuy?un diline ve üslubuna özgü nitelikler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Yazarın ?Tapşırılmagan Hatlar?, ?Ressam? ve ?Vücdan Gazabı? hikâyelerinin yazıldığı dönem ve söz varlığı incelenerek hem 1930- 1940?lı yıllarda Sovyet edebiyatı hakkında bilgi edinilmiş hem de bu bilgiler ışığında Adil Kutuy?un, duygu ve düşüncelerini dile getirme şekline değinilmiştir.
Anar Rızayev'in Ak Liman adlı eserinde dil ve üslup
Anar Rızayev?in Ak liman Adlı Eserinde Dil ve Üslup? adlı çalışmamız giriş, kaynakça ve sonuç bölümlerinin dışında üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde yazarın hayatı, eserleri ve eserlerin taşıdığı dönem özellikleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde eserde üslubu etkileyen kelimeler, kelime grupları ve cümleler incelenmiş, sınıflandırılmış, sıklıkları belirtilmiştir. Üçüncü bölümde ise ?Ak Liman? eserinin Azerbaycan Türkçesi Latin alfabesinden, Türkiye Türkçesi Latin alfabesine aktarımı ve Türkiye Türkçesine çevirisi verilmiştir. Anahtar kelimeler: Anar Rızayev, Ak Liman, Azerbaycan Edebiyatı, Povest, Dil ve Üslup
Türkçede +CI/+CU isimden isim yapım eki
Tezin amacı, +CI/+CU ekinin Türkçenin başlangıcından günümüze kadarki işlev ve anlam dallanmalarını tespit ederek, bunların tarihi dönemlere ait edebi metinlerde ve sözlüklerde geçen örneklerini verip, art zamanlı bir çalışma yapmaktır. Ayrıca ekin sorunlarını tespit ederek bunlarla ilgili çözüm yolları sunmak tezin diğer hedefleri arasındadır. Çalışmada ilk olarak tarihi dönemlere ait sözlükler, döneminin dil özelliklerini yansıtan metinler ve bu metinlere ait dizinler taranarak +CI/+CU ekinin kullanıldığı kelimeler bilgisayar ortamında fişlenmiştir. Daha sonra fişlenen kelimeler işlevlerine göre tasnif edilmiş ve çalışmaya aktarılmıştır. Sonuç olarak, Türkiye Türkçesinde ve tarihi dönemlerde kullanılan örnekleri göz önünde bulundurarak +CI/+CU ekinin işlevleri ve anlam dallanmaları tespit edilmeye çalışılmıştır. Ekin en önemli görevinin "alışkanlıkları olan, belirli faaliyetleri ve meslekleri yapan kişi" olduğu kanısına varılmıştır. Anahtar Sözcükler: 1. yapım 2. +CI/+CU 3. anlam 4. fonksiyon 5. işlek
Musa Celil'in şiirlerinde dil ve üslup
Musa Celil, XX. yüzyıl Tatar dili ve edebiyatına çok önemli hizmetleri olan asker-şairlerdendir. Çok küçük yaşlarda şiir yazmaya başlayan şairin şiirleri, yaşadığı dönemin sosyal, kültürel ve edebi özelliklerini yansıtır. Şiirlerini sade bir dil kullanarak, samimi ve lirik bir üslupla yazmıştır. Çalışmada, Musa Celil?in şiirleri dil ve üslup bakımından incelenerek, onun edebi şahsiyetine mahsus özellikler ortaya konulmaya çalışılmıştır. İnceleme, Türkiye?de kullanılan dil ve üslup inceleme yöntemleri kullanılarak yapılmıştır. Çalışmada ele alınan şiirler, Musa Celil?in şiir yazma sürecini ve edebi olgunluğa erişme evrelerini yansıtan mahiyette olan şiirlerden seçilmiştir. Çalışmaya yardımcı olması bakımından, Kazan Tatarlarının tarihine değinilmiş, XIX. ve XX. yüzyıl Tatar sosyal ve kültürel hayatı, Tatar edebiyatı ve XX. yüzyılın ilk yarısındaki Tatar şiiri hakkında bilgi verilmiştir. Şiirlerin incelenmesine ışık tutması amacıyla, Musa Celil?in hayatı, eserleri ve edebi kişiliği de ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler 1. Musa Celil 2. Dil ve üslup 3. Şiirler 4. Kazan Tatarları 5. Tatar edebiyatı
Vücutla ilgili Türkçe isimler üzerine semantik bakımdan bir inceleme
Kelimelerin anlamlarını inceleyen dilbilim alanına semantik denir. Bir kelimenin zamanla çeşitli nedenlerle başka kavramları da karşılar duruma gelmesine ise çokanlamlılık denir. İnsana en yakın kavramlardan olan organ isimleri yeni kavram ve durumları adlandırmada başvurulan temel kelimelerdendir. Bu doğrultuda beş organ ismi "ağız, burun, göz, kaş, kulak" seçilerek tarihî Türk yazı dillerine ait eserler, sözlükler ve günümüze ait çeşitli kaynaklar aracılığıyla kelimelerin anlam ağı tespit edilmeye çalışılmıştır.Kelimelerin temel anlamı ve temel anlama bağlı ortaya çıkan yan ve metaforik anlamlarının belirlenmesinin yanında tarihî Türk yazı dillerine ait eserlerden tespit edilen örnekler (kronolojik sırası ile) de çalışmamızda yer almaktadır.Kelimelerin; tarihî Türk yazı dillerine ait eserler, sözlükler ve günümüze ait çeşitli kaynaklardan yola çıkılarak tespit edilen anlamları, bağlam içinde dilbilim yöntemleriyle artzamanlı ve eşzamanlı olarak incelenmiştir. Anahtar Sözcükler: 1. Semantik 2. Çokanlamlılık 3. Organ İsimleri 4. Ağız, Burun, Göz, Kaş, Kulak 5. Artzamanlı ve Eşzamanlı İnceleme
Derviş 'Alî Yazıcıoğlu'nun "Mantıku't-tayr" adlı eseri (Giriş-inceleme-metin-dizin)
Mantıku't-tayr, 12. yüzyılın sonlarında İranlı şair Ferîdüddin Attâr tarafından mesnevi nazım şekliyle yazılmış tasavvufi eserin adıdır. İran edebiyatında çok önemli olan bu eser, hem yazıldığı dönemde hem de sonraki dönemlerde İslam dünyasında ve Türk edebiyatında çok etkili olmuştur. Türk edebiyatında Mantıku't-tayr'ın hem manzum çevirileri yapılmış hem de etkisi altında eserler kaleme alınmıştır. Bu çalışmaya konu olan Mantıku't-tayr ise Attâr'ın eserinin Türkçeye yapılan manzum bir çevirisi değildir. Derviş 'Alî, Attâr gibi vahdet-i vücûd inancını anlatarak tasavvufi bir eser kaleme almıştır. Fakat Derviş 'Alî eserinde konuyu işleyiş, ele alış, metin kurgusu ve şekil bakımından Attâr'dan farklı bir yol izlemiştir. 178 varaktan oluşan ve tamamı manzum olan eserde yazım tarihi ile ilgili bir bilgi bulunmamaktadır. Metinden elde edilen bilgiler, eserin yazım tarihi olarak 17. yüzyılın sonlarını göstermektedir. Osmanlı döneminde Eski Anadolu Türkçesi özelliklerinin ağırlıklı olduğu bir dille yazılan eser bu açıdan da önem arz etmektedir. Bu çalışmada Millî Kütüphane'de Yz. A 4301 yer numarasıyla kayıtlı, Derviş 'Alî (Yazıcıoğlu) adında bir müellif tarafından kaleme alınan Mantıku't-tayr adlı eserin yazı çevrimi, dil incelemesi ve gramatikal dizini hazırlanmıştır.
Spandiyar Köbeyulı'nın "Kalın Mal" adlı romanında sıfat fiiller ve zarf fiiller
Bu çalışmada Kazak Türkçesinin önemli temel eserlerinden biri olan Kalın Mal adlı roman Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Romanın yazarı Spandiyar Köbeyulı hakkında bilgi verilmiştir. Romandaki sıfat fiil ve zarf fiil ekleri tespit edilmiş, her ek on örnek verilerek sınırlandırılmıştır. Ekler romandan örnekler alınarak tablo şeklinde belirtilmiştir. Aynı zamanda bu romanda soñ çekim edatıyla kullanılan -ğan, -gen, -qan, -ken, sıfat fiil ekinin kısaltılmış şekli (-ğasın, -gesin, -qasın, -kesin) belirtilmiş, bu ek örneklerle açıklanmıştır.
Dede Korkut hikâyeleri'nin metin dil bilimsel yapısı
Bu çalışmada, sözlü gelenekte doğup gelişen ve 16. yüzyılda yazıya geçirilen Dede Korkut Hikâyeleri, metin dil bilimi ölçütlerine göre incelenmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde metnin tanımı yapılmış, metin dil biliminin görevleri açıklanmış ve metin çalışmalarının tarihi gelişimi hakkında bilgi verilmiştir. Bu bölümde ayrıca Dede Korkut Hikâyeleri üzerine genel değerlendirmeler yapılmıştır.İnceleme, metin olmanın en önemli ölçütleri olarak kabul edilen bağdaşıklık ve tutarlılık üzerine yapılmıştır. Bağdaşıklık bölümünde, metni meydana getiren cümleler arasında dil bilgisi ögeleri ile sağlanan ilişkilerden ?gönderim, değiştirim, eksilti, bağlama ögeleri, kelime bağdaşıklığı? incelenmiştir. Çalışmada öncelikle bu inceleme alanları hakkında teorik bilgiler verilmiş daha sonra bu bilgiler Dede Korkut Hikâyeleri'nden seçilen örnek cümleler üzerinde uygulanmıştır.Tutarlılık bölümünde ise metni meydana getiren anlam birimleri arasındaki mantık ilişkileri incelenmiş, hikâyelerdeki olayların metin içindeki düzenlenişleri ele alınmıştır. Hikâyelerdeki olay parçaları ayrı ayrı tespit edilerek numaralandırılmıştır. Daha sonra ise, her hikâyenin tutarlılık durumu hakkında genel değerlendirmelerde bulunulmuştur.İnceleme sonucunda, anonim bir metin olmasına rağmen Dede Korkut Hikâyeleri'nin günümüzdeki metin dil bilimi ölçütlerine uygun olduğu tespit edilmiştir.Anahtar Sözcükler1. Dede Korkut Hikâyeleri2. Metin Dil Bilimi3. Bağdaşıklık4. Tutarlılık5. Söylem Çözümlemesi
Mirza Celil Memmedkuluzâde'nin hikâyeleri- dil ve üslûp incelemesi
Bu tez çalışmasında Azerbaycan edebiyatının önemli isimlerinden olan Celil Mehmetkuluzâde'nin kaleme aldığı hikâyeleri dil ve üslûp açısından incelenmiştir.Çalışma beş bölümden oluşur. Birinci bölüde yazarın hayatı ve sanat anlayışı hakkında bilgiye yer verilmiştir.İkinci bölümde yazarın hikâyeleri Türkiye Türkçesine aktarılmıştır.Üçüncü bölümde Azerbaycan Türkçesinin ses ve şekil özellikleri verilmiştir.Dördüncü bölümde hikâyelerin tanıtımı ve temalar verilmiştir.Beşinci bölüm, hikâyelerin biçimsel özelliğini teşkil eder. Bu bölümde olay örgüsü, kişiler, zaman ve mekân, hikâyelerin dili ve kelime dünyası, anlatım teknikleri verilmiştir.Sonuç kısmında çalışmanın genel bir değerlendirmesi yapılır.Anahtar kelimeler: Celil Mehmetkuluzâde, Azerbaycan Türkçesi, Dil ve Üslûp, Türkiye Türkçesi,
Rızaeddin Fahreddin'in edebi eserleri üzerine dil ve üslup incelemesi
Bu çalışmamızda Kazan Türklerinin önde gelen isimlerinden Rızaeddin Fahreddin'in Esma yaki Amel ve Ceza, Selîme yaki İffet adlı edebî eserlerinde dil ve üslup özellikleri ele alınmıştır. Bu eserler transkribe edilmiştir. Eserler transkribe edilirken Arap harfli metinler esas alınmıştır, Kiril harfli metinlerden de kontrol sağlanmıştır. Rızaeddin Fahreddin'in yazarlığı, bu eserlerindeki üslup özellikleri, eserlerinde kullandığı anlatım biçimleri ele alınarak örneklendirilmiştir. Çalışmamızda Rızaeddin Fahreddin'in hayatıyla ilgili ?Giriş? bölümünde bilgi verilmiştir. İncelememizde kelime türleri; isim, sıfat, zamir, zarf, edat ve fiiller ele alınmıştır ve örneklendirilmiştir. İsim çekim ekleri ve fiil çekim ekleri ayrıntılı bir şekilde incelenerek örneklendirilmiştir.Çalışmamızda kelime grupları ele alınmıştır ve örneklendirilmiştir.Çalışmamızda cümle, cümle türleri ele alınarak örneklendirilmiştir.İncelememiz sırasında faydalandığımız kaynaklar, ele aldığımız konularla ilgili bilgi elde edilebilecek kaynaklar ?Kaynakça? bölümünde verilmiştir.Anahtar Kelimeler:1.Rızaeddin Fahreddin2.Kelime Türleri3.Kelime Grupları4.Cümleler5.Dil ve Üslup
Tarihî ve çağdaş Türk lehçelerinde +lIk/+lUk isimden isim yapım eki
Ortaya koyacağımız bu çalışmada, Türkçenin başlangıcından beri en işlek isimden isim yapım eklerinden biri olarak kullanıla gelen +lIk/+lUk eki, hem tarihî Türk lehçelerinde hem de çağdaş Türk lehçelerinde incelenmeye çalışılmıştır.Tezdeki amaç, işlev ve anlam dallanmalarını tespit ederek, bunların tarihî ve çağdaş Türk lehçelerindeki örneklerini verip, art zamanlı ve eş zamanlı bir çalışma yapmaktır. Ayrıca ekin sorunlarını kavrayarak, bunlardan bir sonuç çıkarmak tezin diğer hedefleri arasındadır.Çalışmamızda ilk olarak tarihî dönemlere ait sözlükler, döneminin dil özelliklerini yansıtan metinler ve dizinler taranıp, söz konusu ekin kullanıldığı kelimeler fişlenmiştir. Daha sonra, aynı yöntem çağdaş Türk lehçelerinde de uygulanmıştır. Fişlenen kelimeler fonksiyonlarına göre tasnif edilmiş ve içlerinden uygun olanları seçilerek çalışmaya aktarılmıştır.Sonuç olarak, tezdeki örneklere dayanarak ekin işlevleri ve anlam dallanmaları tespit edilmeye çalışılmış ve ekin çekim eki vasfında da kullanıldığı kanısı oluşmuştur.Anahtar Sözcükler:1.yapım2.+lIk/+lUk3.anlam4.fonksiyon5.işlek
Türkçede benzerlik, eşitlik ifade eden isimden isim yapma ekleri
Bu çalışmada benzerlik, eşitlik ifade eden isimden isim yapma ekleri incelenmiştir. Çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde kök, ek kavramı ve kelime türetimi hakkında genel olarak bilgi verilmiş; ikinci bölümde ise Türkçede eşitlik, benzerlik ifâde eden isimden isim yapma ekleri art zamanlı ve eş zamanlı olarak incelenmiştir. Adı geçen yapım ekleri tarihî ve çağdaş lehçelerden verilen örneklerle açıklanmıştır. Ayrıca, Derleme ve Köken Bilgisi Sözlükleri taranarak söz konusu yapım eklerinin geçtiği kelimeler morfolojik yönden incelenmiştir. Çalışmamızın son kısmını ise çalışmamız boyunca yararlanılan eserlerin künyelerinin yer aldığı Kaynaklar kısmı oluşturmaktadır.Anahtar Kelimeler1. yapım ekleri2. Türk lehçeleri3. benzerlik4. eşitlik.
Elçin'in povestlerinde dil ve üslup
Bu çalışma, Azerbaycan Edebiyatının önemli yazarlarından Elçin Efendiyev'in ?Toyuğun Diri Galması? ve ?Dolça? isimli povestleri üzerine yapılan bir dil ve üslûp incelemesidir.Çalışmamız, üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölümde Elçin'in dili ve üslûbu morfolojik, fonolojik ve leksikolojik açıdan toplam yirmi sekiz alt başlıkta değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmede Elçin'in povestlerinde yer alan her türlü dil unsurunun standart gramer kitaplarında ve sözlüklerde bulunmayan farklı kullanımlar olmasına dikkat edilmiştir. Çalışmamızın bu noktasında Eski Anadolu Türkçesinin dil özellikleri ve Azerbaycan Türkçesinin ağız özellikleri povestlere yansıdığı şekliyle tespit edilmiştir. Birinci bölümde üslûp kısmında povestler üzerinde bakış açısı ve anlatım teknikleri açısından da çalışma yapılmıştır. İkinci bölümde bu iki povestin Türkiye Türkçesine aktarıldığı metinlere yer verilmiştir. Çalışmamızın üçüncü bölümünde ise her iki povestin Kiril alfabesinden Latin alfabesine yapılmış transkripsiyonuna yer verilmiştir..Anahtar Kelimeler: Elçin Efendiyev, Azerî edebiyatı, povest, dil ve üslûp,
Baba Rahim Meşreb'in Kitab-ı Mebde-i Nur Mesnevisi (İnceleme-metin-gramer-dizin)
Baba Rahim Meşreb'in Kitab-ı Mebde-i Nûr Mesnevîsi (İnceleme - Metin - Dizin), Baba Rahim Meşreb'i ve onun bir eseri olan Kitab-ı Mebde-i Nûr'u konu edinmektedir. Baba Rahim Meşreb, 1640 - 1711 yılları arasında Orta Asya'da yaşamış mutasavvıf bir şairdir. Melamî - Kalenderî bir derviş olan Baba Rahim Meşreb, ilk eğitimini Nemengan'da sufî Ahund Molla Bazar'dan almıştır. Daha sonra eğitimine Kaşgar'da meşhur sufî Afak Hoca'nın tekkesinde devam etmiştir. Afak Hoca tekkesinde yedi yıl kalmış ve dinî-tasavvufî bilgisini geliştirmiştir. Ancak tekkede bulunan kızlardan birine âşık olması onun kovulmasına sebep olmuştur. Ömrünün bundan sonrasını gezgin bir derviş olarak geçirmiştir. Baba Rahim Meşreb'in yazdığı eserlerden biri Kitab-ı Mebde-i Nûr'dur. Mebde-i Nûr, Mevlana Celaleddin-i Rumî'nin Mesnevî-yi Manevî'sinden ilham alınarak yazılmıştır. Eser, mesnevî tarzında yazılmış manzum bir eserdir. Mesnevî-yi Manevî ile aynı vezinde ve ona benzer bir tarzda yazılmıştır. Eserin içerisinde Mesnevî'den alınma kırk iki Farsça beyit bulunmaktadır. Bu beyitlerdeki düşünceler açıklanmakta ve hikayelerle, gazellerle dinî-tasavvufî öğütler verilmektedir. Eser üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde 3978 beyit, ikinci bölümde 3663 beyit, üçüncü bölümde ise 1267 beyit bulunmaktadır. Eserde toplam 8908 beyit mevcuttur. Çağatay Türkçesinin son dönemine ait olan Mebde-i Nûr, hem kelime hazinesi bakımından hem de dil özellikleri bakımından önemli bir eserdir. Klasik Çağatay Türkçesinin dil özellikleri bilinmektedir ve bu döneme ait eserlerin büyük çoğunluğu incelenmiştir. Ancak Çağatay Türkçesinin son döneminin dil özellikleri tam olarak ortaya çıkarılmış değildir. Mebde-i Nûr, dil malzemesi bakımından oldukça zengindir. Mebde-i Nûr'da, Çağatay Türkçesinin Klasik Dönem dil özelliklerinden farklı birtakım dil özellikleri görülür. Kitab-ı Mebde-i Nûr, Mevlana Celaleddin-i Rumî'nin Orta Asya'ya kadar nasıl etkilediğini göstermesi bakımından da önemlidir. Eser, Orta Asya'da çok okunan bir eserdir. Bu çalışmada böyle bir eser her yönüyle incelenmiştir.Anahtar Sözcükler1. Baba Rahim Meşreb2. Kitab-ı Mebde-i Nûr3. Çağatay Türkçesi4. Tasavvuf5. Mevlana ve Mesnevîsi
Cafer cabbarlı'nın drama eserleri üzerine bir inceleme
Bu çalışmayla, Cafer Cabbarlı'nın edebû yönü drama eserleriçerçevesinde incelenmiştir. Böylece, sanatçının Azerbaycan tiyatrosununilerlemesindeki ve Azerbaycan toplumunun gelişimindeki büyük katkısı ortayakonulmuştur. Cabbarlı, oyunlarında hem Azerbaycan toplumununmodernleşme ve sosyopolitik değişiklik sürecini hem de bu sürecin toplumkültürüne yansımalarını ana çizgileriyle vermeyi başarmıştır.Modernleşmenin bir gereği olarak düşündüğü ilkeleri, halkın kolayanlayacağı bir yol olan tiyatroyla iletmeye çalışmıştır. Yazar, oyunlarındakikişiler vasıtasıyla izleyiciyi, daha farklı düşünen ve yaşayan bir Azerbaycantoplumu olmanın gerekliliğine inandırma amacına da hizmet etmiştir.Bu çalışmanın konusunu, yazarın Vefalı Seriye Yahut Göz Yaşı İçindeGülüş, Aydın ve Oktay Eloğlu adlı oyunları oluşturmaktadır. Bu oyunlarlaAzerbaycan'ın gösterime dayalı edebiyatının başlangıç noktasıgörülmektedir. Bu oyunların Azerbaycan tiyatrosunun erken dönemörneklerini oluşturduğu söylenebilir. Ayrıca çalışmamızda oyunları, konu vetema olarak incelemenin yanı sıra oyunlarda felsefi sunumlarla desteklibiçimde verilen dönemin dili ve hayat görüşleri de aktarılmıştır.Azerbaycan Edebiyatı, Cafer Cabbarlı,Anahtar Kelimeler :Azerbaycan Tiyatrosu, Sosyalist Realizm
Banaz ilçesi ağzı
Bu tezde Uşak'a bağlı Banaz ilçesinin ve bağlı köylerinin kısa tarihi, etnik yapısı, coğrafyası ve dil özellikleriyle ilgili bilgiler içermektedir. Ayrıca, tezin sonunda yazı dilinde kullanılmayan veya az çok şekil değişikliğine uğramış kelimelerin yazı dilindeki karşılıklarının verildiği sözlük bulunmaktadır. Çalışmamızın giriş kısmında Banaz ilçesi ile ilgili genel bilgiler bulunmaktadır. Ayrıca bu bölümde, Banaz'ın kuruluşu, ilçeye Banaz isminin veriliş nedeni, idari teşkilatlanması ve ilçe kültürüne ait bilgiler vardır. Yine bu bölümde Banaz'ın etnik yapısıyla ilgili bilgiler verilmiştir. Tezin ikinci bölümünde Banaz ilçesi ve köylerinden derlenen metinlerin incelenmesiyle ortaya konmuş olan, Banaz ağzının ses bilgisi özellikleri bulunmaktadır. Burada Banaz ilçesinde kullanılmakta olan ve yazı dilinden faklı olan ünlüler ve bunların özellikleri, bunların oluşma sebepleri ele alınmaktadır. Ayrıca ses bilgisi bölümünde ünlü değişimi, yuvarlaklaşma, düzleşme, ünlü türemesi, ünlü sırasının değişmesi, benzeşme, benzeşmezlik, ünlü birleşmesi, ünsüzler, ünsüz değişmesi, yer değiştirme, göçüşme, aykırılaşma, ünsüz ikizleşmesi, ünsüz düğümleşmesi gibi konular üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde Banaz ilçesi şekil özellikleri örneklerle ele alınmıştır. Bu bölümde eklerin kullanımı örneklerle açıklanmıştır. Ayrıca fiil çekimi, zarf, zamir, sıfat-fiil ve zarf fiiller, edatlar örneklerle ortaya konulmuştur. Yine bu bölümde Banaz Ağzındaki eski Türkçeye ait unsurlar ortaya konulmuştur. Sonuç bölümünde ise Banaz ilçesi ağzına ait tespit ettiğimiz özellikler kısaca sıralanmıştır. Kaynakça bölümünde çalışma sırasında faydalanılan kaynakların künyeleri bulunmaktadır. Diğer bir bölümde ise Banaz ilçesinin çeşitli köylerinden derlenen ve bu tez çalışmasına kaynaklık eden metin parçaları bulunmaktadır. Bu metinler yaklaşık kırk kişi ile herhangi bir konu ile yapılmış görüşmelerden elde edilmiştir. Son bölümde ise yazı dilinde kullanılmayan veya yazı dilinde kullanılıp da çeşitli ses farkları nedeniyle anlaşılamayan bazı kelimelerin anlamlarının verildiği sözlük bulunmaktadır.
Hakas Türkçesinde isim
ÖZET "Hakas Türkçesinde isim" adlı bu çalışma, Söz başı, Giriş, üç bölüm, Sonuç, Kaynaklar ve Terimler listesi kısımlarından oluşmaktadır. Girişte, Hakas Türkçesinin Türk lehçeleri tasnifindeki yeri, Makaslar ve Makasça hakkında, kısa bilgiler verildi. "Yapım" adlı birinci bölümde, eklerle isim kısmında, isimden isim yapan altmış sekiz ek; fiilden isim yapan altmış altı ek tespit edildi. Burada eklerin tarihî ve yaşayan birçok Türk lehçesindeki şekilleri ile semantik tasnifi verildi. Ekler hakkındaki yerli ve yabancı Türkologların farklı görüşleri sunuldu. Sentaktik yolla isim bölümünde, birleşik isimler üzerinde duruldu. Burada, kaynaşmış isimler, tekrarlar, kısaltmalı birleşik sözler ve çeşitli kelime grupları ile yapılan isimlerin tasnifi ile kullanılış şekilleri ele alındı. Hakas Türkçesinde birleşik isimlerin yapılış şeklinin Türkiye Türkçesi ile aynı olduğu, özellikle tekrarların çok sık kullanıldığı ve kısaltmalı birleşik sözlerin kısmen Rusçadakine benzer bir şekilde kullanıldığı tespit edildi. "Çekim" adlı ikinci bölümde çokluk eki, hâl ekleri, iyelik eki, soru eki ve bildirme ifadesi konuları işlendi, isimlerin çekimini oluşturan eklerin tarihî gelişimi, işlevsel özellikleri ve isim kök ve gövdeleriyle, zamirlerle, edatlarla, tekrarlarla kullanılış şekilleri ve özellikleri verildi. "ismin Sınıflandırılması" adlı üçüncü bölümde, özel, cins, topluluk, somut, soyut isimler; yapıları bakımından basit, türemiş ve birleşik sıfatlar ile anlamları bakımından niteleme, -belirtme sıfat ve türleri; zamirler ve türleri, şahıs zamirleri, dönüşlülük zamiri, işaret zamirleri, soru zamirleri, belirsizlik zamirleri, olumsuzluk zamirleri, iyelik zamirleri; zarf ve türleri, zaman zarflan, yer-yön zarfları, sebep zarfları, amaç zarfları, hâl zarfları, miktar zarfları, soru zarfları; sıfat ve zarfların derecelendirilmesi konulan ile sonuç, kaynaklar ve gramer terimleri listesi verildi.