Theses supervised by Prof. Dr. Muzaffer Yücel
10 theses · Çukurova University
Türkiye'de çevresel etki değerlendirmesi uygulamalarında karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri
Bu çalışmada, Türkiye'de Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) uygulanmasında karşılaşılan sorunları belirlemek ve bu sorunlara yönelik çözüm önerileri geliştirmek amaçlanmıştır. Söz konusu çalışma da, ÇED'in ortaya çıkışı, gelişimi, diğer ülkelerde uygulamşı ve ÇED ile ilgili en uygun yaklaşım ve görüşler ile ÇED'in ülkemizde uygulanması sırasında ortaya çıkan sorunlar saptanmıştır. Çalışmanın özünü oluşturmak üzere; Türkiye'de ÇED uygulamalarındaki sorunların belirlenmesi için farklı disiplinlerden uzman kişilerle anket yapılmıştır. Sonuçlar değerlendirilmiş ve tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: ÇED Yönetmeliği, ÇED Raporu, Türkiye.
Amik Ovası ve çevresinin sürdürülebilir alan kullanım planlaması
Bu çalışmada, ekolojik faktörler ve sosyo ekonomik yapı dikkate alınarak Amik Ovası ve çevresinin sürdürülebilir alan kullanım planlanma önerisinin geliştirilmesi amaçlanmıştır.Dört aşamada gerçekleştirilen çalışmanın birinci aşamasında araştırma alanı ile ilgili mevcut veriler temin edilmiş ve araştırma alanının mevcut durumu ortaya konmuştur. İkinci aşamada çok ölçütlü analiz yöntemlerinden biri olan doğrusal kombinasyon tekniği ile yedi alan kullanımları için (tarım, yerleşim, sanayi, orman, mera, korunan alanı ve rekreasyon alanı) potansiyel uygunluk haritaları oluşturulmuştur. Bu haritaların çakıştırılmasıyla bütünleştirilmiş potansiyel uygunluk haritası oluşturulmuştur. Üçüncü aşamada, bütünleştirilmiş potansiyel uygunluk haritası ile mevcut alan kullanım haritası arasındaki çelişkiler belirlenmiştir. Son aşamada ise bu veriler doğrultusunda, alanın sosyo ekonomik yapısı da göz önünde bulundurularak alanın sürdürülebilir kullanımı hedef alınarak optimal alan kullanım haritası oluşturulmuştur. Mevcut alan kullanım haritası ile optimal alan kullanım haritası çakıştırılarak çelişkiler tartışılmıştır.Optimal alan kullanım haritasına göre araştırma alanının % 63,81'i tarım, % 9,51'i yerleşim, % 0,58'i sanayi, % 13,71'i orman, % 10,80'i mera, % 0,97'si korunan alan, % 0,61'i rekreasyon alan olarak önerilmiştir.
Korunan alan yönetiminde katılımcılık: Göreme Tarihi Milli Parkı örneği
Çalışmada Türkiye'deki korunan alanlar için katılımcı yönetim modelinin Göreme Tarihi Milli Parkı örneğinde oluşturulması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, öncelikle Türkiye'deki korunan alan yönetim sisteminin katılımcı yaklaşımlara uygunluğu değerlendirilmiştir. Daha sonra Göreme Tarihi Milli Parkı temel paydaş gruplarının katılım yaklaşımı ile ilgili görüş ve bilgi düzeyleri, sorgulama yöntemiyle belirlenmiştir.Göreme Tarihi Milli Parkı'nda katılımcı kırsal değerlendirme yaklaşımı ile paydaş analizi gerçekleştirilmiş ve anahtar paydaş gruplar saptanmıştır. Araştırma alanında anahtar paydaş gruplar tarafından algılanan çatışmalar ve bu çatışmalara çözüm önerileri, bulanık bilişsel haritalama yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Bulanık bilişsel haritalar, grafik teorisi analizleri ile değerlendirilmiştir.Çalışmanın sonucunda Göreme Tarihi Milli Parkı örneğinde gerçekleştirilen çalışma süreci doğrultusunda ülkemizdeki korunan alanlar için katılımcı yönetim modeli geliştirilmiştir.
Çukurova ilçesi imar planının SÇD kapsamında değerlendirilmesi
Stratejik Çevresel Değerlendirme (SÇD), birçok ülkede uygulanan politikalar, planlar ve programların stratejik çevresel etkilerini değerlendiren sistematik bir süreçtir. SÇD, sürdürülebilir kalkınmanın gerçekleşebilmesi için de karar verme aşamasında çevre faktörünün kalkınma sürecine entegrasyonunu sağlayan bir araçtır. Bu çalışma, Adana'nın dört merkez ilçelerinden biri olan Çukurova ilçesinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada sürdürülebilir kalkınmanın sağlanmasında önemli bir araç olan Stratejik Çevresel Değerlendirme (SÇD)'nin, Çukurova İlçesi İmar Planı'na uygulanması olanakları araştırılmıştır. Bu amaçla, öncelikle çalışma alanının doğal yapısı ve alanındaki mevcut alan kullanımları CBS teknikleriyle haritalanmıştır. Hazırlanan haritalar yardımıyla çalışma alanında dört temel alan kullanım tipi (tarım, yerleşim, sanayi, orman ve makilik) tespit edilmiştir. Bu dört alan kullanımı için çok ölçütlü analiz yöntemlerinden doğrusal kombinasyon tekniği kullanılarak potansiyel uygunluk haritaları oluşturulmuştur. Elde edilen sonuçlar Çukurova İlçesinin mevcut imar planı ile birlikte yorumlanmıştır.
Kent içi yollardan kaynaklı gürültü kirliliğinin Adana/Turgut Özal Bulvarı örneğinde haritalanması
Ülkemizde gürültü haritalarının sonuçlarına göre eylem planlarının hazırlanması büyük önem taşımaktadır. Gürültü haritaları, özellikle hızlı kentleşme sürecinde hem doğal kaynakların hem de kent insanın yaşam kalitesini arttırmak amacıyla kent planları için önemli bir veridir. Gürültü haritaları, doğal ve kültürel kaynakları koruyarak insan istek ve gereksinimlerine göre planlama çalışmaları yapan peyzaj mimarlığı meslek disiplini kapsamında da önemli bir planlama verisidir. Bu çalışmada, Adana İli Çukurova İlçesi'nin en yoğun trafiğe sahip Turgut Özal Bulvarı üzerinde ve bu bulvarın 800 m kuzey ve güneyini kapsayan yaklaşık 340 hektarlık bölge araştırma alanı olarak belirlenmiştir. Araştırma alanındaki gürültü kirliliğini belirleme ve haritalama için SoundPLAN yazılımı kullanılmıştır. Gürültü kirliliğine maruz kalacak nüfus ve kullanılacak programa veri olması kapsamında mevcut durum analizi, uydu görüntüsü, topografik haritalar ve anket çalışmaları ile belirlenmiş ve bulvar üzerinde belirlenen noktalarda araç sayımları ve gürültü ölçümleri yapılmıştır. Araştırma alanının 4 Haziran 2010 tarihi Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği esaslarına göre karayolundan kaynaklı gürültü haritaları oluşturulmuş, gürültü kirliliği olan alanlar belirlenmiş ve bu bölgelere yönelik gürültüyü önleyici ve/veya azaltıcı öneriler geliştirilmiştir.
Kentsel alan kullanımlarının Kayseri Kocasinan ilçesi örneğinde ekolojik açıdan incelenmesi
Ülkemizde ve dünyanın pek çok ülkesinde doğal kaynakların plansız ve yanlış kullanımı çevre üzerinde tamiri güç olan zararlar yaratmaktadır. Peyzaj mimarlığı disiplininde de planlama çalışmalarında doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımında alanın ekolojik özelliklerinin göz ardı edilmeden gerekli çalışmaların yapılması bir zorunluluk haline gelmiştir. Ekolojik planlama ise bunu sağlamada en önemli etmendir. Bu çalışma, Kayseri'nin merkez ilçelerinden biri olan Kocasinan İlçesi'nde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada ilçedeki alan kullanımları belirlenmiş ve ekolojik yönden uygunlukları incelenmiştir. Bu amaçla öncelikle araştırma alanının doğal yapısı ve alandaki mevcut alan kullanımları Coğrafi Bilgi Sistemleri teknikleri ile haritalanmıştır. Haritalar yardımı ile çalışma alanında yedi temel alan kullanımı (Yerleşim Alanları, Sanayi Alanları, Rekreasyon Alanları, Tarım Alanları, Çayır- Mera Alanları, Korunan Alanlar ve Ağaçlandırma Alanları) belirlenmiştir. Ayrıca alanda var olan "Su Yüzeyleri" ile mevcut sit alanları "Korunan Alanlar" olarak korunmuştur. Bu alan kullanımları için çok kriterli analiz yöntemlerinden doğrusal kombinasyon tekniği kullanılarak potansiyel uygunluk haritaları oluşturulmuştur. Buradaki yedi alan kullanım tipinden elde edilen potansiyel alan kullanım haritalarından bir potansiyel uygunluk haritası elde edilmiştir. Bu potansiyel uygunluk haritası ile mevcut alan kullanımları ve yasal sınırlayıcılar arasındaki çelişkiler belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda optimal bir alan kullanım haritası oluşturularak yorumlanmıştır.
Kentsel gelişmenin ekolojik planlama açısından değerlendirilmesi: Suriyeli sığınmacıların etkisindeki Kilis kenti örneği
Bu çalışmada; Suriyeli sığınmacıların Kilis kentinin fiziki ve sosyo-kültürel yapı üzerindeki etkilerinin araştırılması, ekolojik planlama kriterlerine uygun alan kullanım seçeneklerinin belirlenmesi ve ileriye yönelik alan kullanım planlamalarına bir altlık oluşturulması amaçlanmıştır. Bu amaçla; öncelikle Kilis kentinin potansiyel alan kullanım tipleri belirlenmiştir. Daha sonraki aşamada her bir alan kullanım tipi için ölçütler ve alt ölçütler tespit edilmiştir. Ölçütlerin "Uygunluk Katsayıları (UK)" ise "Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS)" kapsamında ikili karşılaştırmalar yöntemi kullanılarak saptanmıştır. Uygunluk analizi sonucunda her bir alan kullanım tipi için potansiyel uygunluk haritaları elde edilmiş ve bu haritaların çakıştırılmaları sonucunda ise tüm alan için bütüncül bir potansiyel uygunluk haritası ortaya konmuştur. Çalışmanın bir sonraki aşamasında potansiyel uygunluk haritası ile mevcut alan kullanımları ve kentin çevre düzeni planı arasındaki çelişkiler belirlenmiştir. Çalışma sonucunda potansiyel uygunluk haritası ile Suriyeli sığınmacıların kent üzerine olan etkilerini belirlemek ve uyum sürecini sağlamak için hem yerel halka hem de sığınmacılara uygulanan anket çalışmalarının birlikte değerlendirilmesi sonucunda optimal alan kullanım haritası üretilmiş ve kentin ekolojik planlama kriterlerine uygun alan kullanım seçenekleri belirlenmiştir.
Koza Arena Stadyumunun Adana kentsel gelişimine ve doğal yapıya etkilerinin belirlenmesi
Dünya üzerinde ve ülkemizde stadyumlarda oynanan müsabakalara özellikle de futbola yoğun ilgi duyulmaktadır. Artan bu ilgi sonucunda, kapasitesini arttırmak veya daha gösterişli yapılar oluşturmak amacıyla stadyumlar restore edilmekte veya yeni stadyumlar yapılmaktadır. Bu çalışmada, Adana ili Sarıçam ilçesi Çarkıpare Mahallesi'nde yapımına başlanan Koza Arena Stadyumu'nun; kentsel gelişime katkıları ve etkileri ile stadyum ve etkileşim alanındaki doğal yapıya etkilerinin belirlenmesi, önlenmesi veya iyileştirilmesi için önerilerin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma alanında yıllara göre değişimi belirlemek için uydu görüntüsü kullanılarak alan kullanım haritaları oluşturulmuştur. Stadyum kaynaklı gürültü ölçümleri, Koza Arena Stadyumu belirlenen tarihte faaliyete geçmediğinden dolayı projeksiyon yapabilmek için, Adana mevcut stadyumu olan 5 Ocak Stadyumu'nda 3 farklı günde gürültü ölçümleri yapılmıştır. Görüntü kirliliğini belirlemek için arazi çalışmaları ve anket verilerinden yararlanılmıştır. Stadyuma ulaşım durumunu değerlendirmek için, stadyuma bağlanan dört ana yol ele alınmıştır. Koza Arena Stadyumu kararı alınmadan önceki İmar Planı ile mevcut İmar Planı değerlendirilmiştir. Alan kullanım haritaları ve imar planları değerlendirildiğinde Koza Arena Stadyumu ile birlikte kentsel gelişimin doğal yapıya etkileri araştırılmıştır. Elde edilen bulgular sonucunda; oluşabilecek çeşitli çevre sorunlarının önlenmesi ve/veya azaltılması için öneriler geliştirilmiştir.
Kentsel gelişim sürecinde açık ve yeşil alanların "Yaşanabilirlik" üzerindeki etkilerinin incelenmesi: Ceyhan örneği (Adana)
Ülkemizde, doğal nüfus artışı ve kırdan kente göçün artmasıyla, yeni konut alanı, sanayi alanları, ticaret alanları ve sosyal teknik altyapı alanları ihtiyacı doğurmuştur. Bu durum, kentsel arazi kullanımının artmasına neden olmuştur. Şehir ve bölge planlama ile peyzaj mimarlığı disiplinlerinde ortak olarak kullanılan, en önemli sosyal kültürel tesis alanı; açık ve yeşil alanlardır. Bu çalışma, Adana'nın Ceyhan İlçesi'nde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada İlçe, 11 Bölgeye ayrılmış ve geçmişten günümüze yapılan planlar üzerinden, anket çalışmaları ile yaşanabilirlik üzerine çalışmalar yapılmıştır. Tüm bu çalışmalar değerlendirilip, tematik haritalar kullanılarak mekansallaştırılarak, açık ve yeşil alanların yaşanabilirlik üzerindeki etkisini artırımına yönelik öneriler geliştirilmiştir.
Gürültü kirliliğini önlemeye yönelik model önerisi ve kent planlarında kullanımı; Adana kenti örneği
Bu çalışmada, gürültü dağılım haritalarının kent planlarında plan eki ve/veya altlığı olarak kullanılması, plan kararlarında yer alması ve çevre sorunu olarak karayolu gürültü kirliliğinin uzun vadede çözümü için bir model geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, Çukurova İlçesi kentsel yerleşim alanında, 4 Haziran 2010 tarihli Çevresel Gürültünün Dağılımı ve Yönetimi Yönetmeliği kapsamında, SoundPLAN yazılımı kullanılarak gürültü dağılım haritaları oluşturulmuş ve değerlendirilmiştir. Ayrıca imara açılması planlanan kentsel gelişim alanında ise olası/simülasyon/tahmini gürültü dağılım haritaları oluşturulmuştur. Araştırma alanı, kentsel yerleşim alanında 7,90 km2 alan ve 97.800 kişi en az Lgece gürültü düzeyine (58 dBA) maruz kalmaktadır. Kentsel gelişim alanında ise, 2,74 km2 alanın ve 26.900 kişinin en az Lgece gürültü düzeyine maruz kalacağı tahmin edilmektedir. Gürültü kirliliğinin azaltılması ve/veya önlenmesi için kentsel yerleşim alanında gürültü kaynağı ve alıcı arasındaki çevrede önerilen, yapay ve doğal gürültü perdelerinin etkinliği değerlendirilmiştir. Kentsel gelişim alanında ise gürültü kirliliği sorunu çözmek için kent planlarında belirtilmesi önerilen yapı ile yol arası mesafe ve yeşil alan veya yeşil kuşak etkinliği değerlendirilmiştir. Kent planlarında gürültü dağılım haritalarının kullanımı için yaklaşım/model önerisi oluşturulmuştur.