Theses supervised by Prof. Dr. Ahmet Ali Gazel
17 theses · Afyon Kocatepe University
Kelile ve Dimne'nin sosyal bilgiler öğretim programında yer alan değerler açısından incelenmesi
Kelile ve Dimne, hükümdarlara devleti yönetmelerinde ışık tutan bir Siyâsetnâme olmasının yanında, yazıldığı dönemin ahlaki değerlerini, eğlenceli ve akılda kalıcı bir üslupla aktaran nasihatname ve hikâye kitabıdır. Çevirmenlerinin de eklemeler yapması ile bugünkü formuna ulaşan eser birçok dile tercüme edilmiş, birçok esere esin kaynağı olmuş ve dünyanın en çok okunan eserleri arasında yer almayı başarmıştır. Bu çalışmada siyasi ve sosyal yönü ağır basan Kelile ve Dimne, Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı kapsamında yer alan on sekiz değer (adalet, dürüstlük, estetik…) açısından incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubu, Kelile ve Dimne ile 2018 tarihli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programından oluşmaktadır. Araştırma verilerinin toplanmasında doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde betimsel analizden yararlanılmış, eserin içerisinde yer alan hikâyelerin özetleri ve eser içindeki metinlerden yapılan doğrudan alıntılar ile ilişkilendirilen değerler şeklinde sunulmuştur. Araştırma sonucunda; Kelile ve Dimne'de yer alan hikâyelerden birçoğu, Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı kapsamında bulunan 18 değerin tümü ile farklı oranlarda 137 kere ilişkilendirilmiştir. En çok değer tespiti yapılan hikâye ise Arıların İlhamı adlı hikâye olmuştur. Arıların İlhamı adlı hikâye içerisindeki ara ve iç hikâyelerle birlikte değerlerle 41 kez ilişkilendirilmiştir. En az ilişkilendirme yapılan çerçeve hikâyeler ise 2 değerle ilişkilendirme yapılan Aceleci Zahid ve Heveskâr Yabancı adlı hikâyeler olmuştur. Eserde Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nda yer alan adalet değeri 16 farklı hikâyede tespit edilerek en çok ilişkilendirme yapılan değer olurken, bağımsızlık değeri ise eserde yalnızca 3 hikâyede tespit edilerek en az ilişkilendirme yapılan değer olmuştur. Kelile ve Dimne'nin Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı kapsamında yer alan değerler açısından önemli bir eser olduğu görülmüş, hikâyelerin sade bir dil kullanılarak Sosyal bilgiler derslerinde kullanılmasının yararlı olacağı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kelile ve Dimne, Beydeba, Sosyal bilgiler dersi öğretim programı, değerler eğitimi
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin uzaktan eğitim sürecine ilişkin görüşlerinin incelenmesi
Bu araştırma Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin uzaktan eğitim sürecine ilişkin görüşlerinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji (olgu bilim) deseninde tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, Şanlıurfa il merkezinde ve ilçelerinde özel ve devlet ortaokullarında görev yapmakta olan 26 sosyal bilgiler öğretmeninden oluşmaktadır. Çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örneklemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak uzman görüşü alınarak hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış, veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiş, tablolaştırılarak frekanslarla sunulmuş, doğrudan alıntılarla desteklenmiştir. Araştırma sonucunda; Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin Covid-19 salgınında uygulanan uzaktan eğitim sürecine ilişkin görüşleri, Covid-19 salgınında uygulanan uzaktan eğitim uygulamalarının avantajları ve dezavantajları konusunda görüşleri, Covid-19 salgını sonrasında uzaktan eğitimin kullanılabilirliği hakkındaki görüşleri, gelecekte benzer bir salgın yaşanması durumunda eğitim sisteminin nasıl etkileneceği hakkındaki ön görüleri temalarına ulaşılmıştır. Sosyal Bilgiler öğretmenleri Covid-19 salgınında uygulanan uzaktan eğitim sürecini; öğretmen, teknik problemler, öğrenci, iletişim, Şanlıurfa, eğitim- öğretim süreci, sağlık açısından değerlendirmişlerdir. Sosyal bilgiler öğretmenleri; uzaktan eğitimin öğrencilerin akademik başarılarına olumsuz etki ettiğini, yüz yüze eğitimin yerini tutamadığını, sosyal, psikolojik, zihinsel ve fiziksel ağlık sorunlarına sebep olduğunu ancak uzaktan eğitimin, eğitimde maliyeti düşürdüğünü, Covid-19 salgınından öğrenci ve öğretmenleri korumada etkili olduğu, eğitimde zaman ve mekân kavramını ortadan kaldırdığını vurgulamışlardır. Sosyal bilgiler öğretmenleri, Covid-19 salgınında uygulanan uzaktan eğitimin, teknoloji doğru kullanılırsa, alt yapı eksiklikleri giderilip, öğrencilerin uzaktan eğitim yapabilmelerini sağlayan araç-gereçler temin edilirse, uzaktan eğitim yapmayı sağlayan uygulamalar arttırılırsa olumlu sonuçlarının doğacağını, bu sayede gelecekte benzer bir salgının tekrar yaşanması durumunda eğitimin sekteye uğramadan daha başarılı, aktif ve daha yoğun katılımlı bir şekilde devam edebileceğini, bundan sonra da uzaktan eğitimin yüz yüze eğitimle harmanlanarak eğitim sisteminde yerini alacağını ifade etmişlerdir.
Beşinci sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde sözlü tarih kullanımına ilişkin görüşleri üzerine bir inceleme
Sözlü tarih, tarihin daha iyi anlaşılabilmesi için araştırmalarda sıkça kullanılan yeni eğilimlerden biri olmuştur. Her bireyin yaşam anlatısının tarihsel kayda katkıda bulunduğu varsayımına dayanarak sözlü tarih, beşeri bilimler alanındaki tüm fırsatlardan yararlanır ve böylece disiplinler arasında daha fazla işbirliğini teşvik eder. Tarihsel düşünme becerileri, geleneksel yöntemleri aşarak tarih öğretiminde çok önemli hale gelmiştir. Öğrenciler aktif olarak bilgi oluştururken öğretmenler kişiselleştirilmiş yaklaşımlarla onlara rehberlik etmektedir. Öğretimde sözlü tarih yöntemini kullanmak, geçmiş olayları şimdiki deneyimlerle birleştirerek bilişsel ve duyuşsal becerilerin geliştirilmesine yardımcı olmaktadır. Araştırmanın amacı beşinci sınıf öğrencilerinin Sosyal Bilgiler dersinde sözlü tarih kullanıma ilişkin görüş ve deneyimlerinin incelenmesidir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. Çalışma 2022-2023 eğitim öğretim yılı güz dönemi içerisinde beşinci sınıf "kültür ve miras" öğrenme alanında "kültürel öğelerin, insanların bir arada yaşamasındaki rolünü analiz eder" konusunun işlenişinde sözlü tarih yönteminin kullanılması doğrultusunda oluşturulmuştur. Çalışma grubu Afyonkarahisar ili Sandıklı ilçesinde bulunan resmi bir ortaokulda 5.sınıfta öğrenim görmekte olan 8 kadın 6 erkek olmak üzere toplam 14 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırma Afyonkarahisar ili Sandıklı ilçesinde bulunan resmi bir ortaokulda gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Öğrencilerle gerçekleştirilen görüşmeler ile elde edilen veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bulgular tablolaştırılarak frekanslarla sunulmuştur. Çalışma sonucunda elde edilen bulgulardan hareketle sözlü tarih yöntemiyle tarihi bilgiye ulaşmanın, öğrencilerin tarih algılarında olumlu değişiklikler yarattığı anlaşılmıştır. Tarihi kanıtlara ulaşmanın farklı yollarını deneyimleriyle öğrenen öğrencilerin bu çalışma aracılığıyla anlama, dinleme, soru sorma, iletişim kurma gibi alanlarda gelişim gösterdikleri ortaya çıkmıştır. Fakat öğrencilerin kaynak kişiye ulaşmakta ve onları sözlü tarih çalışması yapmaya ikna etme sürecinde zorluk yaşadıkları tespit edilmiştir. Ulaşılan bulgular, yaşanan aksaklıklara rağmen sözlü tarih yöntemiyle yapılan çalışmanın amaca ulaşmada başarılı olduğunu ortaya koymaktadır.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin etkili vatandaşlık algılarının incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin etkili vatandaşlık algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesidir. Bu araştırma, nicel araştırma yönteminin tarama modeliyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu, 2022-2023 eğitim-öğretim yılında İstanbul ilinin 10 ilçesinde Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı ortaokullarda görev yapan 311 Sosyal Bilgiler öğretmeninden oluşmuştur. Verilerin toplanmasında Sağlam (2011) tarafından geliştirilen Etkili Vatandaşlık Yeterlilik Ölçeği (EVYÖ) kullanılmıştır. EVYÖ, 23 maddeye ve iki alt boyuta sahip 5'li likert tipi bir ölçektir. Araştırma ile elde edilen veriler IBM SPSS 26 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin etkili vatandaşlık algılarının en yüksek düzeyde olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Ayrıca Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin etkili vatandaşlık yeterlik algılarında cinsiyet değişkeni bakımından kadın öğretmenlerin lehine anlamlı fark olduğu belirlenmiştir. Etkili vatandaşlık yeterlik algılarının, yaş değişkeni bakımından 41 ve üzeri yaşa sahip olan öğretmenlerin lehine, mezuniyet değişkeni bakımından Sosyal Bilgiler Öğretmenliği bölümünden mezun olan öğretmenlerin lehine, kıdem değişkeni bakımından ise 15 yıl ve üstü kıdeme sahip öğretmenlerin lehine anlamlı olarak farklılaştığı görülmüştür. Araştırmanın sonuçlarına dayalı olarak Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin etkili vatandaşlık algıları ile öğrencilerin vatandaşlık kazanımları arasındaki ilişkiyi belirleyecek nitel ve nicel araştırmalar yapılması önerilebilir.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin adalet değerine yönelik görüş ve uygulamaları
Adalet kavramı hem bireyler açısından hem de toplum açısından çok önemli bir kavramdır. Bu araştırmanın amacı Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin adalet değerine yönelik görüş ve uygulamalarını ortaya çıkarmaktır. Araştırmada yöntem olarak nitel araştırma yöntemlerinden olgu bilim deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim öğretim yılında Afyonkarahisar ili merkezi ve ilçelerinde bulunan ortaokullarda görev yapan sosyal bilgiler öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırma verileri araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak toplanmıştır. Araştırmada elde edilen veriler betimsel analiz yöntemine uygun bir şekilde çözümlenmiştir. Bulgular tablolaştırılarak frekanslarla sunulmuş, doğrudan alıntılar ile desteklenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulardan öğretmenlerin adalet kavramı tanımlarına bakıldığında öğretmenlerin adalet kavramını çoğunlukla hak ve hukuka uygunluk olarak tanımladıkları görülmüştür. Adalet kavramının öğretiminde öğretmenlerin çoğunlukla öğrenciye rol model olma, adil bir öğrenme ortamı oluşturma, örnek olay anlatımı şeklinde adalet kavramını öğrettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Adalet değerinin öğretiminde eğitim öğretim harici dış faktörlerden ailenin çok önemli olduğu, adalet değerinin ilk temellerinin ailede atıldığı ancak birçok ailenin bu değerin öğretiminde engel teşkil ettiği tespit edilmiştir. Televizyon ve sosyal medya içeriklerinin de çocuğun adalet değerini öğrenmesinde olumsuzluk oluşturduğu, bu mecraların içeriklerinin düzenlenmesi koşuluyla adalet değerinin öğretilmesine katkı sağlayacağı ortaya çıkmıştır. Adalet değerinin yeni nesillere daha iyi aktarılmasında aile eğitimleri, sosyal medya ve televizyon içeriklerinin düzenlenmesi, adalet ile ilgili müfredata bağımsız bir ders eklenmesi ile ilgili önerileri vurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Değer, Değerler Eğitimi, Sosyal Bilgiler, Adalet Değeri.
Cumhuriyet dönemi ahlâk ve yurt bilgisi ders kitaplarında ahlâk eğitimi, ahlâk eğitimindeki değişim ve dönüşümler (1923-1946)
Erken Cumhuriyet dönemi ahlâk ve yurt bilgisi ders kitapları siyasi kadroların idealize ettiği insan tipini yetiştirmede önemli bir görev üstlenmiştir. Bu ders kitapları aracılığıyla siyasetten ekonomiye, kültürden eğitime birçok alan etkilenmiştir. Dönem içerisinde ise bireylerin değişim ve dönüşümlerinde bu ders kitapları merkez görevini görmüştür. Ahlâk eğitimi, II. Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e ve Cumhuriyet dönemi içerisinde değişim ve dönüşümün hareket noktasını oluşturmuştur. Siyasetin el değişimi, Kurtuluş Savaşı'nın getirdiği ekonomik sıkıntılar, eğitim sorunlarına kalıcı çözüm üretilememesi, asrî hayat anlayışının getirdiği toplumsal ve kültürel yozlaşma ve seküler yaşam düzeninin öncelenmesi ile ahlakın dinî eksenden kayması birey, toplum ve devlet üzerinde önemli ahlâkî değişim ve dönüşümü gerçekleştirmiştir. Araştırmada temel nokta ahlâk eğitimi olmuştur. Bu araştımada 1923-1946 yılları arasında ahlâk ve yurt bilgisi ders kitaplarındaki ahlâk eğitimi ve ahlâk eğitiminde değişim ve dönüşümler belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla değişen öğretim programı ve ders kitapları üzerinden ahlakın dinî, kültürel, siyasi, ekonomik ve pedagojik amaçları incelenmiştir. Çalışma, nitel araştırma desenlerinden biri olan doküman analizi yöntemi ile yürütülmüştür. Araştırmada 25 adet ahlâk ve yurt bilgisi incelenmiştir. Bunlardan 16 tanesi 1928 öncesidir. Bu kitapların öncelikle transkripsiyonları yapılmış ve tezin konusu ile ilgili fiş tutulmuştur. Doküman analizi kullanılarak toplanan verilerin analizinde betimsel analiz kullanılmıştır. Ahlâk eğitimi, Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e önemli bir eksen kayması geçirmekle birlikte dönem içinde hazırlanan öğretim programı ve ders kitaplarında da bu değişim ve dönüşüm devam etmiştir. Cumhuriyet dönemi içinde ahlakın giderek siyasallaştığı belirlenmiştir. Pedagojik açıdan ahlâk eğitimi ideolojinin gölgesinde kalmış ve 1943'teki Maarif Şûra'sının üç temel sorunundan biri ahlâk eğitimi olmuştur. Ahlâk eğitimi ekonomik amaçları açısından incelendiğinde bireylerin daha fazla vergi vermeleri için "çalışma", "üretim", "ticaret" kavramları ön plana çıkmıştır. Cumhuriyet dönemi ahlâk eğitimi ile medeniyet kapsamında batılı ve millî bir hayat tarzı tercih edilmiştir. Böylelikle din ahlakın temeli olmaktan çıkmıştır. Cumhuriyet dönemi ders kitaplarında idealize edilen ahlâk eğitimi üzerinde Durkheim'in ahlâk anlayışının etkileri de görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Erken Cumhuriyet, ahlâk ve yurt bilgisi, ders kitapları, ahlâk eğitimi.
Değerler eğitimi aile özyeterlik inancı ölçeği geliştirilmesi ve değerler eğitimine yönelik ailelerin görüşleri: Bir karma yöntem araştırması
Sosyal bir varlık olan insanın yaşamı için gerekli olan bilgi, beceri ve değerleri kazanma süreci ailede başlayarak öğretim programları doğrultusunda okulda devam etmektedir. Sosyal bilgiler öğretim programında yer alan değerlerin kazandırılmasında ailenin etkili katılımı için ailelerin değerler eğitimine ilişkin özyeterlik inançlarının belirlenmesi gerekmektedir. Alanyazında ailelerin değerler eğitimine ilişkin özyeterlilik inançlarını ölçecek bir ölçme aracına rastlanmamıştır. Bu araştırmada öncelikle "Değerler Eğitimi Aile Özyeterlik İnancı Ölçeği'' (DEAÖİÖ)' nin geliştirilmesi; devamında geliştirilen ölçek kullanılarak ailelerin değerler eğitimine ilişkin özyeterlik inançlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Alanyazın taraması ve ailelerle gerçekleştirilen görüşmelerden yola çıkılarak değerler eğitimi aile özyeterlik inançlarına ilişkin 57 maddelik madde havuzu oluşturulmuştur. Uzman görüşü alındıktan sonra gerekli ekleme ve çıkartamalar yapılarak ölçeğin pilot uygulaması sonucunda 41 maddelik 5'li likert tipi taslak ölçek oluşturulmuştur. Araştırmanın örneklem seçiminde tabakalı örneklem (alt, orta, üst) kullanılmıştır. Araştırma 2022 yılında Eskişehir ilinde bulunan 3 farklı sosyo-ekonomik düzeye sahip ailelerle gerçekleştirilmiştir. DEAÖİÖ' nin yapılan geçerlik ve güvenirlik analizlerinin sonucunda ölçek, 13 maddelik son halini almıştır. DEAÖİÖ kullanılarak ailelerin değerler eğitimi özyeterlik inançlarına ilişkin görüşleri cinsiyet, yaş, eğitim durumu, gelir durumu, aile yapısı ve çocuk sayısı değişkenlerine göre belirlenmiştir. Araştırma sonucunda ölçek "değerler ve fırsat eğitimi" , " değerler ve iletişim" , "değerler ve okul-aile işbirliği" , "değerler ve medya" alt boyutlarından oluşmuştur. Ailelerin değerler eğitimi özyeterlilik inançları; cinsiyet ve çocuk sayısı değişkeni bağlamında anneler lehine ve çocuk sayısı az olan aileler lehine anlamlı fark bulunurken; yaş, gelir durumu, aile yapısı ve eğitim düzeyi değişkenleri bağlamında anlamlı farklılık olmadığı tespit edilmiştir.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin öğrenme-öğretme ve ölçme değerlendirme sürecinde kullandıkları soruların bloom taksonomisine göre incelenmesi
Bu çalışmanın amacı Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin öğrencilere Bloom Taksonomisin bilişsel alanına göre ne düzeyde sorular sorarak ölçme ve değerlendirme faaliyetlerini gerçekleştirdiklerini tespit etmektir. Bundan dolayı Afyon merkez de bulunan ortaokullarda görevli Sosyal bilgiler öğretmenlerinden elde edilen sınav kâğıtları toplanarak incelenmiş ve sınavlarda sordukları sorular Bloom taksonomisine göre sınıflandırılmıştır. Aynı zamanda araştırmada Görüşme formu aracılığıyla yapılan görüşmede öğretmenlerin nasıl sorular sormak istedikleri ve soru sorarken nelere dikkat ettikleri gibi sonuçlara ulaşılmaya çalışılmıştır. Araştırma kapsamın da 51 öğretmene ulaşılmış ve bu öğretmenlerden elde edilen sınav kağıtları incelenmiştir. Toplamda 1302 soru incelenmiş ve bu sorular öğretmenlerin kıdem yılı, cinsiyeti, sordukları soruların türleri, mezun oldukları bölüm gibi değişkenlerde dikkate alınarak incelenmiştir. Aynı zamanda araştırmacı tarafından geliştirilen görüşme formu aracılığıyla 12 öğretmenle görüşme düzenlenerek öğretmenlerin soru sorma hakkındaki düşünceleri alınmıştır. Veri analizi esnasında Çalışkan, (2011) tarafından geliştirilen ''Soru inceleme formu'' kullanılmıştır. Araştırmada Nitel yöntemlerden betimsel analiz modeli benimsenmiş ve bu sebepten doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Ayrıca araştırmanın güvenirliğini sağlamak amacıyla sınav kâğıtları 3 ayrı kişi tarafından incelenmiş ve ortak karara varılamayan sorular hakkında uzman görüşüne başvurularak bu sorular sonuca bağlanmıştır. Araştırma sonucunda en fazla sorunun Bilgi ve Kavrama düzeylerinde sorulduğu görülmüştür. Değerlendirme düzeyin de hiç soru sorulmazken Sentez düzeyinde sadece 1 soru sorulduğu görülmektedir. En fazla tercih edilen soruların Bloom taksonomisinin en alt basamağında bulunan sorular olduğu görülmektedir. Öğrencileri düşünceye yönlendirecek, öğrencilerin yaratıcılığını artıracak düzeyde soruların az tercih edildiği ya da hiç bu düzeyde soru sorulmadığı belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler Dersi, Bloom Taksonomisi, Sınav soruları
Sosyal bilgiler öğretmeni yetiştirmede ters yüz öğrenme: Bir karma yöntem çalışması
Bu çalışmanın genel amacı, ters yüz öğrenmenin Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının öğrenme ve öğretme anlayışlarına, yapılandırmacılığa yönelik tutumlarına, yapılandırmacı ortam hazırlama becerilerine etkisinin incelenmesidir. Bunun yanı sıra Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının ters yüz öğrenmeye uygun biçimde geliştirilen uygulamalara ve ters yüz öğrenmeye ilişkin görüşlerinin incelenmesi de amaç edinilmiştir. Araştırmada karma yöntem desenlerinden iç içe desen kullanılmıştır. Araştırma için gerekli olan verilerin toplanabilmesi için Chan ve Elliot (2004) tarafından geliştirilen ve Aypay (2011) tarafından Türkçeye uyarlanan "Öğrenme ve Öğretme Anlayışları Ölçeği", Evrekli, İnel, Balım ve Kesercioğlu (2009) tarafından geliştirilen "Yapılandırmacı Yaklaşım Tutum Ölçeği", Özden (2012) tarafından geliştirilen "Yapılandırmacı Öğrenme Ortamı Gözlem Formu" kullanılmıştır. Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının ters yüz öğrenmeye uygun biçimde gerçekleştirilen uygulamalara ve ters yüz öğrenmeye ilişkin görüşlerinin alınabilmesi için araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış odak grup görüşme formu ve web sitesinde yer alan sanal günlükler kullanılmıştır. Veri toplama süreci sonunda elde edilen nicel veriler dijital ortamda analiz edilmiştir. Normal dağılım sergileyen nicel veriler üzerinde parametrik; normal dağılım sergilemeyen nicel veriler üzerinde ise parametrik olmayan testler uygulanmıştır. Elde edilen nitel veriler üzerinde ise içerik analizi yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda ters yüz öğrenmenin Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının öğrenme ve öğretme anlayışları üzerinde etkide bulunduğu ancak anlamlı derecede farklılık oluşturamadığı ortaya çıkmıştır. Ters yüz öğrenmenin yapılandırmacılığa yönelik tutum üzerindeki etkisine bakıldığında deney grubu ve kontrol grubu öğrencilerinin deneysel süreç öncesinde yapılandırmacı yaklaşıma yönelik tutumlarında anlamlı bir farklılık yok iken; deneysel süreç sonunda deney grubu lehine anlamlı farklılık olduğu belirlenmiştir. Ters yüz öğrenmenin yapılandırmacı öğrenme ortamı gözlem formu üzerindeki etkisine bakıldığında öğretmen adaylarının tamamının uygulanan ters yüz öğrenme etkinlikleri sonrasında öğrenme etkinlikleri hazırlama boyutunda, öğrenme-öğretme süreci boyutunda ve gözlem formundan elde ettikleri toplam puanda anlamlı düzeyde artış görüldüğü belirlenmiştir. Araştırmanın nitel sonuçları incelendiğinde ters yüz öğrenmeye uygun biçimde hazırlanan uygulamaların öğretmen adaylarının beklentilerini genel olarak karşıladığı; öğretmen adaylarına mesleki ve akademik açıdan katkıda bulunduğu belirlenmiştir. Nitel sonuçlar bağlamında ters yüz öğrenmenin sınırlılıkları boyutunda alt yapı yetersizlikleri, sınıf ortamındaki fiziksel olumsuzluklar, ön hazırlık sürecinin uzun olması ve çok zaman alması, aile desteği sağlamada güçlük çekilmesi gibi durumların ifade edildiği belirlenmiştir.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ve 7. sınıf öğrencilerinin müze kullanımına ilişkin görüşleri: Manisa ili örneği
Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler derslerinde müze kullanımına yönelik sosyal bilgiler öğretmenlerinin ve 7. sınıf öğrencilerinin görüş ve düşüncelerini ortaya koymaktır. Betimsel tarama modeline göre desenlenen araştırmanın çalışma evrenini 2017-2018 öğretim yılında Manisa Büyükşehir Merkez Şehzadeler ve Yunusemre ilçelerinde görev yapan sosyal bilgiler öğretmenleri ile ortaokul 7. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma örneklemini toplam 19 ayrı devlet okulundan basit seçkisiz (rastgele) örnekleme yoluyla seçilmiş 1397 ortaokul 7. sınıf öğrencisi ile 85 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak müze eğitiminde öğretmen ve öğrencilerin görüşlerini belirlemeye yarayan derecelendirilmiş bilgi toplama formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel analiz tekniklerinden frekans (f), aritmetik ortalama ( ) ve yüzde (%) değerlerinden faydalanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, sosyal bilgiler öğretmenlerinin müzelerden etkin faydalanmaya olumlu yönde görüş belirttikleri görülmüştür. Müzelerin öğrencilerin tarih bilincini artırdığı ve öğrencilerde tarihi eserleri koruma bilinci geliştirdiği sosyal bilgiler öğretmenlerince vurgulanmıştır. Sosyal bilgiler öğretmenlerinin müze gezileri sürecinde çok fazla sıkıntı yaşamadıkları ve dersleri müzelerde işlemeye istekli oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Müzelerden etkin faydalanmaya ilişkin 7. sınıf öğrencilerinin görüş ve düşünceleri "biraz katılıyorum" düzeyinde çıkmıştır. Bunun yanı sıra öğrencilerin müze gezilerine katılmak istememelerine yönelik görüş ve düşünceleri "katılmıyorum" düzeyinde çıkmıştır. Araştırma sonuçları ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler derslerinde müzelerin kullanımı konusunda olumlu yönde görüş belirttiklerini göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Müze Eğitimi, Ortaokul Öğrencileri, Sosyal Bilgiler Öğretmenleri
Sosyal bilgiler 5. sınıf ders kitaplarının öğretmen görüşleri açısından değerlendirilmesi: Afyonkarahisar örneği
Bu çalışmanın amacı, 2018' de değişen Sosyal Bilgiler öğretim programıyla birlikte kullanılmaya başlanan 5. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabın öğretmen görüşlerine göre incelenmesidir. Çalışmada Afyonkarahisar merkezinde ve merkeze bağlı köy ve mahallelerde görev yapan 120 Sosyal Bilgiler öğretmeni ile anket çalışması, 12 öğretmen ile de mülakat yapılmıştır. Böylelikle araştırmada nitel ve nicel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma yöntemden yararlanılmıştır. Öğretmen görüşlerinin alınması ile elde edilen bilgilere göre; 2018'de kullanılmaya başlanan 5. Sınıf ders kitabının bir önceki yıl kullanılan ders kitabına nazaran gelişme gösterdiği görülmüştür. Ancak, görseller, yaş seviyesine uygunluk, örneklerin yaşamla bağlantısı, çağdaş öğretim yöntemlerine daha fazla yer verilmesi, etkinliklerin gelişim özelliklerine uygun olması gibi geliştirilmesi gereken taraflarının olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar kelimeler: Sosyal Bilgiler, ders kitabı, öğretmen görüşleri.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yenilenebilir enerji kaynakları hakkındaki farkındalıkları: Betimsel bir çalışma
Bu çalışmanın amacı Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının yenilenebilir enerji kaynakları hakkındaki farkındalıklarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda araştırmada genel tarama modelinin alt türü olan betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelik farkındalıklarını belirleyebilmek amacıyla Morgil, Seçken, Yücel, Özyalçın Oskay, Yavuz ve Ural (2006) tarafından geliştirilen 39 maddeden oluşan "Yenilenebilir Enerji Farkındalık Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2017–2018 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi, Bursa Uludağ Üniversitesi ve Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilgiler Eğitimi Anabilim Dalı'nda öğrenim gören 430 Sosyal Bilgiler öğretmen adayı (260 kız, 170 erkek) oluşturmaktadır. Öğretmen adaylarının demografik özelliklerinin belirlenmesi amacıyla kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Veri toplama süreci sonunda elde edilen veriler istatistik paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Veriler normal dağılım göstermediği için gruplar arası farklılığın analiz edilmesinde Kruskal Wallis ve Mann-Whitney U testleri uygulanmıştır. Elde edilen verilerle öğretmen adaylarının yenilenebilir enerjiye yönelik farkındalıkları; cinsiyet, üniversite, sınıf düzeyi, daimi ikamet, yaşadıkları bölge ve genel not ortalaması değişkenleri yönünden incelenmiştir. Araştırmada Sosyal Bilgiler Öğretmen adaylarının yenilenebilir enerji kaynakları hakkındaki farkındalıklarının sadece sınıf düzeyi yönünden farklılık gösterdiği görülmüştür. Sınıf düzeyleri arasındaki farklılık ise 1. ve 4. sınıflar arasındadır. Bununla birlikte Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının yenilenebilir enerji kaynakları hakkındaki farkındalıklarının cinsiyet, üniversite, daimi ikamet, yaşadıkları bölge ve genel not ortalamalarına göre anlamlı bir farklılık göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler Öğretmen Adayları, Yenilenebilir Enerji, Enerji Kaynakları, Öğretmen Adaylarının Farkındalıkları.
Öğrencilerin sosyal bilgiler dersinde sanal müze kullanımı hakkındaki görüşleri (İstanbul örneği)
Bu çalışma öğrencilerin Sosyal Bilgiler dersinde sanal müze kullanımı hakkında görüşlerini belirlemek amacıyla nitel araştırma yöntemlerinden fenomoloji desenine göre hazırlanmıştır. Çalışma 2020-2021 eğitim öğretim yılının 2. yarıyılında İstanbul ili Arnavutköy ilçesinde bulunan bir ortaokulda 7. sınıfta öğrenim gören 100 öğrenci ile sınırlıdır. Çalışmada öğrencilere ilk olarak 'Kurtuluş Savaşı Müzesi' ve 'Cumhuriyet Müzesi' sanal olarak gezdirilmiştir. Öğrencilerin sanal müzeleri bilinçli bir şekilde gezebilmeleri için 2 etkinlik yaprağı dağıtılmış ve verilen görevleri yapmaları istenmiştir. Etkinlik sonrası öğrencilere, araştırmacı tarafından hazırlanan açık uçlu sorulardan oluşan anket formu dağıtılmış ve düşünceleri alınmıştır. Öğrencilerin anket sorularına verdikleri cevaplar betimsel analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Verilerin analizi sonucunda çalışmaya katılan öğrenciler, gerçek müze gezilerini müze atmosferini yansıtmaması, eserlere dokunulamaması, eserlerin canlı görülememesi gibi nedenlerden dolayı sanal müze gezilerine tercih etmişlerdir. Fakat sanal müze uygulamasının müzeye ulaşımda birçok engeli ortadan kaldırdığı için derslerde kullanımının Sosyal Bilgiler dersini öğrenmelerine katkı sağlayacağını belirtmişlerdir. Sonuç olarak anket sorularına verilen cevaplara göre öğrenciler sanal müze gezilerinin Sosyal Bilgiler dersini öğrenmelerini kolaylaştırdığını ve derslerine fayda sağladığını ifade etmişlerdir.
5. sınıf sosyal bilgiler ders kitabının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi (Afyonkarahisar örneği)
Bu araştırmanın amacı 2019-2020 eğitim-öğretim yılında yayınlanan 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitabının farklı yönleriyleöğretmen görüşlerine göre incelenmesidir. Betimsel tarama modeli olarak tasarlanan araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim öğretim yılında Afyonkarahisar il merkezinde bulunan ortaokullarda görev yapan 122 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmuştur. Araştırma verileri Ertürk ve Güler (2017) tarafından geliştirilen "Ders Kitabı İnceleme Anket Formu" kullanılarak elde edilmiştir. Araştırma sonucunda, öğretmenlerin sosyal bilgiler ders kitabının fiziksel ve görsel tasarımına, içeriğine, dil ve anlatımına ve ölçme ve değerlendirme boyutuna ilişkin verdikleri yanıtlardan elde edilen puan ortalamaları oldukça yeterli düzeyinde olduğu bulgusu elde edilmiştir. Bununla birlikte öğretmenlerin sosyal bilgiler ders kitabının fiziksel ve görsel tasarımına, içeriğine, dil anlatımına ve ölçme ve değerlendirme boyutuna ilişkin verdikleri yanıtlardan elde edilen puan ortalamaların cinsiyet ve mesleki kıdem değişkenleri açısından anlamlı olarak farklılaşmadığı saptanmıştır.
Musâhabât-ı Ahlâkiye ve Malûmât-ı Vataniye adlı ders kitaplarının transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Bu çalışmanın amacı, 1924 yılında Muallim Orhan FUAD tarafından ilk mekteplerin 4. ve 5. sınıflarında okutulmak üzere yazılan "Musahabat-ı Ahlakiye ve Malumat-ı Vataniye 4 ve Musahabat-ı Ahlakiye ve Malumat-ı Vataniye 5" adlı eski harfli kitapları yeni yazıya aktarmak, çözümlemek ve çeşitli açılardan değerlendirmektir. Bu amaç doğrultusunda "Musahabat-ı Ahlakiye ve Malumat-ı Vataniye 4 ve Musahabat-ı Ahlakiye ve Malumat-ı Vataniye 5" kitapları öncelikle yeni yazıya aktarılmış ve konu konu çözümlenmiştir. Diğer yandan konularla ilgili çeşitli açılardan yorumlar yapılmıştır. Çalışma, nitel türde olup doküman analizi yöntemiyle yürütülmüştür.Çalışmada öncelikle metinler, çeviri yazı özelliklerine uygun olarak Türkçeye aktarılmış;konular çözümlenmiş ve çeşitli değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda "Musahabat-ı Ahlakiye ve Malumat-ı Vataniye 4 ve Musahabat-ı Ahlakiye ve Malumat-ı Vataniye 5" kitaplarının; 1924 İlk Mektep Müfredat Programı'na genel anlamda uygun olduğu, metinlerin biçim ve içerik yönüyle kolaydan zora doğru sıralandığı, hedef kitlenin becerisini geliştirecek nitelikte olduğu ve Cumhuriyetin kurguladığı toplumun özelliklerini yansıttığı söylenebilir. Anahtar Kelimeler:Vatandaşlık bilgisi, Ahlak bilgisi, Muallim Orhan Fuad.
Ortaokul öğrencilerinin 5. sınıf sosyal bilgiler öğretim programındaki değerleri kazanma düzeyleri (Afyonkarahisar ili örneği)
Tarama modelindeki bu çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin 5. sınıf sosyal bilgiler öğretim programında yer alan değerleri ne düzeyde kazandıklarını belirlemektir. Veriler, 2012-2013 Eğitim-Öğretim Yılında Afyonkarahisar merkez ve merkeze bağlı köylerdeki ortaokullardan rassal seçilmiş 785 ortaokul öğrencisinden "5. Sınıf Sosyal Bilgiler Öğrenci Anketi" (Yiğittir, 2009) ile toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel ve kestirisel istatistikler kullanılmıştır. Ortaokul öğrencilerinin en yüksek düzeyde kazandıkları değer, "Tarihsel Mirasa Duyarlılık" iken en düşük düzeyde kazandıkları değer ise "Doğal Çevreye Duyarlılık"tır. Ortaokul öğrencilerinin değerleri kazanma düzeyleri cinsiyet değişkenine göre anlamlı farklılaşmaz iken babanın öğrenim düzeyine göre anlamlı farklılaşmaktadır (Tarihsel Mirasa Duyarlılık değeri hariç). Anahtar Kelimeler: 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Öğretim Programı, Değerler, Ortaokul Öğrencileri.
Ortaokul öğrencilerinin çevre bilinci kazanım düzeyleri
Bu çalışma, ortaokul öğrencilerinin çevre bilinci kazanım düzeylerini bazı demografik değişkenlere göre incelemektedir. Betimsel tarama modelinde yapılan bu araştırmanın örneklemini Antalya il merkezinde dokuz farklı ortaokulda öğrenim gören 732 öğrenci ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırma verileri, "Çevre Tutum Ölçeği" ile toplanmıştır. Toplanan verilerin analizinde t-testi ve tek yönlü varyans analizi (One-Way Anova) kullanılmıştır. Araştırma bulguları "toplam "çevresel duygu", "çevresel bilgi", "çevresel endişe-kaygı" ve "çevresel davranış" boyutlarında demografik değişkenlere göre incelenilmiştir. Öğrencilerin toplam çevre bilinci kazanım düzeyi puan ortalamaları cinsiyete, sosyal bilgiler dersine yönelik ilgi düzeyine, sınıf düzeyine ve anne meslek grubuna göre değişiklik gösterirken yerleşke türüne, anne baba eğitim durumuna, baba meslek grubuna ve aile gelir düzeyine göre değişiklik göstermemektedir. Anahtar Kelimeler: Çevre bilinci, Çevresel duygu, Çevresel bilgi, Çevresel endişe-kaygı, Çevresel davranış.